I SA/Sz 1425/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca A. S. składając skargę na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. jednocześnie zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że posiada [...] grupę inwalidzką. Ponadto wskazała, że jej zdaniem opłata uzdrowiskowa za pobyt w szpitalu uzdrowiskowym została pobrana niesłusznie, niezgodnie z prawem. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką M. B., a także, że nie posiada żadnego majątku, zaś jedyny dochód stanowi świadczenie rentowe w wysokości [...] zł, córka nie uzyskuje dochodów. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej, wezwaniem z dnia 9 stycznia 2015 r., referendarz sądowy zobowiązał do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - dokument potwierdzający wysokość świadczenia otrzymywanego z tytułu opieki przez córkę skarżącej M. B.; - dokument potwierdzający wysokość renty rodzinnej otrzymywanej przez skarżącą; - zaświadczenie z właściwego urzędu pracy potwierdzające czy M.B. jest zarejestrowana jaka osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - wyciągi z posiadanych przez skarżącą i M. B. rachunków bankowych, w tym lokat, z kart kredytowych z ich stanem za okres do 9 października 2014 r. do 9 stycznia 2015 r.; - dodatkowe oświadczenie w zakresie miejsca zamieszkania, wyjaśniającego jak tytuł skarżąca posiada do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jakiej powierzchni jest ten lokal, czy skarżąca mieszka wspólnie z M. B., czy oprócz skarżącej i M. B. mieszkają w tym lokalu inne osoby, jaki jest stopień pokrewieństwa z tymi osobami, czy partycypują one w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości. Skarżąca, w zakreślonym niniejszym wezwaniem terminie dziesięciodniowym ani też dotychczas nie nadesłała żadnych dodatkowych dokumentów źródłowych, nie ustosunkowała się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze m., dalej zwanej "P.p.s.a."). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W niniejszym postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały bowiem wyjaśnione podstawowe okoliczności dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jego możliwości płatniczych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżąca ma orzeczoną [...] grupę inwalidzką, otrzymuje z tego tytułu rentę w wysokości [...] zł, nie posiada majątku ani oszczędności, prowadzi z wspólne gospodarstwo domowe z córką, która jest bez dochodu. Oświadczenia te są zbyt ogólne aby na ich podstawie stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca nie ma żadnych możliwości płatniczych i zdobycie przez nią lub przez pozostającą z nią w gospodarstwie domowym córkę kwoty [...] zł, do której sprowadzają się koszty niniejszego postępowania na tym jego etapie, jest obiektywnie niemożliwe. Wyżej wskazane dokumenty i informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącą, a które nadal pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez nią wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jej sytuacji materialno – bytowej. Chodziło bowiem o potwierdzenie wysokości dochodów skarżącej, okoliczności braku majątku, nieuzyskiwania dochodów przez córkę strony oraz nieposiadania oszczędności zarówno przez skarżącą jak i jej córkę, a także o ustalenie wysokości wydatków na konieczne utrzymanie. Okoliczności te rzutują na ocenę zdolności płatniczych strony i nie mogą stanowić domniemania ze strony zarówno referendarza sądowego, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości lub są rozbieżne z posiadanymi już przez referendarza sądowego (Sąd), albo po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Należy wskazać, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona pomimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji – do czego ma oczywiście prawo, musi się przez to liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Skoro skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna i rodzinna uniemożliwia uiszczenie kwoty [...] zł tytułem należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów i dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni tę sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w tym zakresie nie może być uwzględniony. Należy również wskazać końcowo, że skarżąca niezależnie od niniejszego rozstrzygnięcia może do zakończenia postępowania sądowego złożyć kolejny wniosek o prawo pomocy, uzupełniając go o określone dokumenty i oświadczenia. Wreszcie stwierdzić trzeba, że przekonanie strony skarżącej o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji pozostaje bez znaczenia dla oceny wniosku o prawo pomocy, gdyż na tym etapie postępowania referendarz sądowy nie zajmuje się kwestią zasadności skargi, a jedynie poddaje ocenie sytuację materialną wnioskodawczyni. Merytoryczne odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze, przy rozstrzyganiu postępowania pobocznego, stanowiłoby bowiem swoisty "przedsąd" i wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla Sądu rozpoznającego sprawę co do istoty. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.