I SA/Sz 1460/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Protokolant Łukasz Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego D.M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 20 marca 2012 Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 20 stycznia 2012 r. Nr [...], wydane na podstawie art. 165a w zw. Z art. 217, art. 164 i art. 239 e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej "O.p." w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji. Z akt sprawy wynika, że w dniu 5 stycznia 2006 r. D. M. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu samochód osobowy marki [...]. Naczelnik Urzędu Celnego wszczął wobec D. M. postępowanie w sprawie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług, które zakończył wydaniem w dniu 30 maja 2011 r. decyzji określającej zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku akcyzowego i VAT oraz ustalającą dla potrzeb tych podatków prawidłową wartość przedmiotowego samochodu. W dniu 3 października 2011 r. podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania z uwagi na groźbę powstania nieodwracalnych skutków dla podatnika. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na ww. postanowienie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 92/12. Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną. Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia 20 stycznia 2012 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania własnej decyzji z dnia 30 maja 2011 r. Strona złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 marca 2012 r. Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239e Op. po rozpoznaniu zażalenia strony, utrzymał mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy, wskazał, że z art. 239a O.p. wynika, iż decyzja nieostateczna nie podlega wykonaniu, chyba, że tej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Podał także, że w dniu wniesienia wniosku o wstrzymanie przedmiotowej decyzji była ona nieostateczna i jako taka nie podlegała wykonaniu. Dopiero po odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania przez Dyrektora Izby Celnej, decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 30 maja 2011 r. stała się ostateczna. Organ odwoławczy, podniósł również, że stosownie do art. 239e O.p. decyzja ostateczna podlega wykonaniu, chyba że wstrzymano jej wykonanie. Następnie wywiódł, na podstawie art. 239f op., że wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy od decyzji ostatecznej wniesiono skargę do sądu administracyjnego. Dalej w uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie od decyzji ostatecznej, tj. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 30 maja 2011 r. nie wniesiono skargi do sądu administracyjnego, to zasadne było działanie organu I instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania przedmiotowej decyzji. D. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił organowi podatkowemu naruszenie art. 239e i art. 239f Op. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że skoro Sąd jeszcze nie rozpoznał jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 30 maja 2011 r., to istnieje prawdopodobieństwo, że skarga zostanie uwzględniona i przywrócony termin do złożenia odwołania. Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił powyższą skargę uznając, że organ podatkowy prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej skoro nie została wniesiona skarga do sądu administracyjnego na decyzję ostateczną. Naczelny Sąd Administracyjny, któremu sprawa została przekazana w związku z wniesioną skarga kasacyjną od powyższego wyroku Sądu I instancji, wyrokiem z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I GSK 1378/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. W uzasadnieniu orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji a wcześniej organy podatkowe nieprawidłowo uznały za zasadną odmowę rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji z dnia 30 maja 2011 r., pomijając treść art. 164 O.p. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jakkolwiek strona w niniejszej sprawie nie mogła skorzystać z instytucji wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej, o której mowa w art. 239 f O.p. , gdyż wstrzymanie wykonania decyzji następuje w związku z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, jednakże nie jest możliwe skuteczne wniesienie skargi do sądu, gdy nie wyczerpano środków zaskarżenia. Zdaniem Sądu II instancji w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja zachodziła, z uwagi na uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jedyną drogą, jaka pozostaje stronie w opisanej sytuacji, jest możliwość wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej w oparciu o przepis art. 164 O.p. i w trybie wskazanym w tym przepisie, wskazując jednocześnie, iż strona w piśmie z 30 września 2011 r. zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z 30 maja 2011 r. wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania tejże decyzji. Sąd II instancji stwierdził, ze organ winien przedmiotowy wniosek rozpoznać merytorycznie , na podstawie art. 164 O.p. z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) zw. dalej p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie należy rozumieć osąd o pewnej wartości, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do wydania takiej, a nie innej decyzji (postanowienia). Nadto stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sąd w składzie rozpoznającym ponownie niniejszą sprawę, będąc związanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I GSK 1378/12 oraz mając na uwadze zalecenie zawarte w orzeczeniu kasacyjnym, w tym zwłaszcza dotyczące konieczności zastosowania przez organy podatkowe w sprawie art. 164 O.p. uznaje zaskarżone postanowienie Dyrektora izby Celnej w zakresie wskazanym przez NSA za naruszające prawo. Na wstępie należy wskazać, że z instytucji prawnej wszczęcia postępowania ( rozdział 8 O.p.) wynika, że w przypadku gdy organ w drodze postanowienia odmówi wszczęcia postępowania, to zainteresowanemu przysługuje możliwość zaskarżenia tego postanowienia w drodze zażalenia. Mianowicie według art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei na podstawie art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na wymienione postanowienie służy zażalenie (art. 165a § 2 O.p.). Na tle powyższej regulacji prawnej należy stwierdzić, że w sprawie nie zachodzi taka sytuacja, żeby żądanie wszczęcia postępowania o wstrzymanie wykonania decyzji zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną, natomiast zwrot " lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" nie można interpretować rozszerzająco i należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przykładem takiej regulacji, która daje podstawę do odmowy wszczęcia postępowania, jest art. 249 § 1 O.p., mający zastosowanie do postępowania prowadzonego w jednym z trybów nadzwyczajnych - stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła opisana wyżej sytuacja, uprawniająca organy do odstąpienia od przeprowadzenia merytorycznego badania wniosku skarżącego o wstrzymanie, co więcej istniał przepis umożliwiający takie załatwienie żądania strony. Organy obu instancji nie rozważyły w sposób prawidłowy i wyczerpujący kwestii możliwości wszczęcia i przeprowadzenia merytorycznego postępowania w związku z wnioskiem strony z dnia 3 października 2011 r. Wobec tego skargę należało uznać za uzasadnioną, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 165a § 1 w związku z art. 164 O.p., poprzez niezasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji. W wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 29 października 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji z dnia 30 maja 2011 r. został rozpatrzony w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia organ odmówił merytorycznego załatwienia sprawy, z uwagi na brak możliwości zastosowania art. 239 f O.p., gdyż wstrzymanie wykonania w oparciu o ten przepis wymaga uprzedniego złożenia skargi na decyzję ostateczną do sądu administracyjnego. Sąd rozpoznający sprawę podziela co do zasady pogląd, że nie jest możliwe skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego w przypadku niewyczerpania środków zaskarżenia. Uchybienie terminowi do wniesienia środka zaskarżenia decyzji lub postanowienia jest jedną z przyczyn wywołujących skutek niewyczerpania środków zaskarżenia. Taka sytuacja zachodziła w rozpoznawanej sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu 3 października 2011 r. skarżący zwrócił się do organu podatkowego I instancji o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 30 maja 2011 r. Pismo to jednocześnie zawierało wniosek o wstrzymanie wykonania wskazanej decyzji. Powyższe okoliczności dawały zatem podstawę do rozważenia zastosowania w sprawie art. 164 O.p., zgodnie z którym przed rozpatrzeniem podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia organ podatkowy pierwszej instancji, na żądanie strony, może wstrzymać wykonanie decyzji lub postanowienia. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, organy a priori uznały, że postępowanie w sprawie wstrzymania wykonania decyzji nie może zostać wszczęte. Należy wskazać także, że postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. organ celny odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, a po utrzymaniu tego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn.. akt I SA/Sz 92/12 oddalił skargę na te rozstrzygnięcia. Natomiast, wskutek złożonej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I GSK 994/12, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając za wadliwe stanowisko organu celnego co do niespełnienia przez skarżącego przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi. Oznacza to, że kwestia rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania została otwarta na nowo. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, nie ulega zatem wątpliwości, że organy niezasadnie zastosowały w sprawie art. 165a O.p., odbierając stronie prawo do rozpatrzenia jej żądania w sposób merytoryczny, co w konsekwencji musi skutkować uznaniem, że w sprawie naruszony powołany przepis w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności oraz uregulowania prawne orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. W punkcie 2 Sąd orzekł o kosztach procesu na podstawie art. 200 P.p.s.a., uwzględniając w nich koszty postępowania przed sądem pierwszej instancji, obejmujące kwotę wpisu w wysokości [...] zł, opłatę za pełnomocnictwo w wysokości [...] zł, oraz wynagrodzenie za zastępstwo procesowe w kwocie [...] zł.