I SA/Sz 15/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...]" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E W związku z ww. skargą skarżąca Spółka komandytowa złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, wynoszącego w sprawie [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 9 stycznia 2018r.). Uzasadniając wniosek Spółka wyjaśniła, że nie ma majątku umożliwiającego zapłatę kosztów, jej aktywa są zajęte przez urząd skarbowy, który prowadzi egzekucję. Nie ma środków w kasie ani w banku; banki wypowiedziały kredytowanie spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 5 lutego br. wskazała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, jej środki trwałe stanowią wartość [...] zł, za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę w wysokości [...] zł, stan środków pieniężnych na wskazanych trzech rachunkach bankowych wynosił: [...] zł, (- zł. Środki w kasie wynoszą [...] zł, kredyty [...] zł, zobowiązania [...] zł. Wraz z wnioskiem Spółka przedłożyła wydruk niepodpisanego bilansu i rachunku wyników Spółki na dzień 30 listopada 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza Spółka przedłożyła: - bilans i rachunek zysków i strat Spółki według stanu na dzień 30 listopada 2017 r., - wyciągi z rachunków bankowych spółki z okresu listopad 2017 r. - luty 2018 r. z saldem środków [...] zł, (-)19 zł, (-) [...] zł, (-), - wypowiedzenie umowy rachunku bankowego przez PKO BP z dnia 29.08.2017 r. , - wezwanie "ostateczne" banku M. do spłaty zadłużenia w rachunku bieżącym w kwocie [...]zł (kapitał z odsetkami i prowizją), - deklaracje VAT Spółki za listopad i grudzień 2017 r. oraz styczeń br. z zadeklarowaną dostawą towarów oraz świadczeń w kwotach odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz nabyciem towarów o wartościach odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł, - kopię skierowanego do organu podatkowego wniosku Spółki z dnia 1 marca 2018 r. o wydanie zaświadczenia o nieskładaniu deklaracji w zakresie podatku akcyzowego, - protokół inwentaryzacji kasy Spółki na dzień 28 lutego 2018 r. z saldem środków "0" zł oraz wskazującego, że ostatni dowód KP sporządzony został w dniu 18 lipca 2017r. , a dowód KW z 1 sierpnia 2017 r., - rachunek zysków i strat sporządzony za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. z przedstawiający dane Spółki za 2015 i 2016 rok. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, W. 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ [...]). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienia NSA: z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie. Analiza złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, że Skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak Spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Zasadność wniosku referendarz sądowy/Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Przypomnieć należy, że na skarżącej Spółce ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców dotycząca Spółki k. 12 i n.) wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie produkcji wyrobów z drewna oraz korka, w zakresie produkcji wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych. Z kolei z danych umieszczonych na stronie internetowej spółki ([...]) wynika, że jest ona bezpośrednim importerem bloków i płyt kamiennych z [...], [...], [...] oraz [...]. Spółka osiąga wielomilionowe przychody. Za 2015 r. wykazała przychody w wysokości [...] zł, za 2016 rok [...] zł, według stanu na dzień 30 listopada 2017 r. – w wysokości [...] zł. Należy w tym miejscu podkreślić, że zdolność finansową w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą obrazują uzyskiwane przychody, nie zaś dochód podatkowy wyliczony na użytek podatku dochodowego. Przy czym nawet sytuacja wykazania przez podatnika straty w prowadzonej działalności, nie jest okolicznością przesądzającą. Strata podatkowa jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami w danym roku podatkowym i nie skutkuje utratą płynności finansowej, ani też nie oznacza braku środków finansowych (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2014 r., II FZ 1741/14, postanowienie z dnia 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Należy nadto wskazać, że Spółka wykazała na dzień 30 listopada 2017 r. znaczny majątek, tj. aktywa o wartości [...] zł, w tym urządzenia techniczne i maszyny [...] zł, "inne środki trwałe" [...] zł, aktywa obrotowe: [...] zł (w tym zapasy [...] zł, produkty gotowe [...] zł, zaliczki na dostawy [...] zł). Spółka wykazała należności krótkoterminowe w wysokości [...] zł (brak należności długoterminowych oraz dochodzonych na drodze sądowej). Z kolei zobowiązania krótkoterminowe wynoszą [...] zł, w tym zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń [...] zł. Na spółce nie ciążą zobowiązania długoterminowe. Stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych wynosił [...] zł. Spółka na dzień 30 listopada 2017 r. odnotowała stratę [...] zł. Z przedłożonych deklaracji [...] wynika, że Spółka jest aktywnym przedsiębiorcą, miesięczne obroty kształtują się na poziomie średnio [...] tys. zł. Zatem ze złożonych przez Spółkę dokumentów wynika, że jej przychód i posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Wprawdzie na aktywach Skarżącej – jak oświadczyła – urząd skarbowy dokonał zajęcia, jednakże mając na uwadze wysokość zobowiązań Spółki z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń [...] zł), wielkość posiadanych aktywów i należności krótkoterminowych od innych podmiotów, a także kontunuowanie działalności (spółka nadal deklaruje dostawy i nabycia towarów i usług), stwierdzić należy, że okoliczność ta nie ma wpływu na dokonaną ocenę w sprawie. Spółka w złożonym wniosku nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego, tym bardziej, że kwota wpisu sądowego w tej sprawie wynosi [...] zł. Mając zatem na uwadze powyższe, w szczególności wielkość rocznych przychodów Spółki, stan posiadanych przez aktywów, wysokość oczekiwanych należności od innych podmiotów należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie znajduje to uzasadnienia w jej sytuacji finansowej i majątkowej. Oceny tej nie zmienia okoliczność braku środków pieniężnych w kasie i na wykazanych w sprawie rachunkach bankowych. Należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się (por. postanowienie NSA 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04 niepubl.), że osoba dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy, zwane nie bez przyczyny "prawem ubogich", nie przysługuje podmiotowi takiemu, jak wnioskujący w niniejszym przypadku, tj. aktywnie prowadzącemu działalność gospodarczą, który osiąga nie tylko przychody, ale i dochody wielokrotnie przewyższające wysokość żądanej opłaty sądowej (por. postanowienia NSA: z 13 lipca 2015 r. sygn. akt I FZ 175/15; z dnia 25 października 2013 r. sygn. akt II FZ 966/13). Oprócz tego trzeba wskazać na możliwość pozyskania przez komplementariusza spółki, tj. sp. z o.o., środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ [...], CBOSA (wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w bazie orzeczeń NSA: [...]). Mając na uwadze wszystko powyższe, należało stwierdzić, że wniosek Spółki okazał się nieuzasadniony; Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej konieczność przyznania jej prawa pomocy, dlatego na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.