I SA/Sz 159/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym za lata 2003 i 2004 uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną z powołaniem się na przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), Burmistrz Gminy G. orzekł o odmowie umorzenia M. Ś. zaległości w podatku rolnym za lata 2003 i 2004 oraz opłaty prolongacyjnej w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż pismem z dnia 19.09.2006 r. M. Ś. zwróciła się do organu podatkowego z prośbą o umorzenie zaległego podatku rolnego za lata 2003 i 2004 wraz z opłatą prolongacyjną, motywując to swoją trudną sytuacją finansową. Podkreślono, że z przedłożonych przez nią dokumentów wynika, iż podatniczka utrzymuje się "z prac domowych wykonywanych u znajomych", przy czym "nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem, ponieważ finansowana jest przez znajomych". Wskazując dalej na treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, stanowią-cego o tym, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w ca-łości lub w części zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę, podkreślono w tymże uzasadnieniu, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej skonstruowana została na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy może, ale nie musi, umorzyć tę zaległość, a więc może też wydać negatywne dla podatnika rozstrzygnięcie. Przytoczono też wybrane tezy z orzecznictwa sądowo-adminis-tracyjnego wskazujące na nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia zaległego po-datku, stanowiącej odstępstwo od zasady płacenia podatków oraz wskazujące na to, iż ważny interes podatnika oznacza taką sytuację, w której podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowej z powodu nadzwyczajnych, losowych przypad-ków, takich jak utrata możliwości zarobkowania czy losowa utrata majątku. Wska-zano również na fakt, iż podatniczka skorzystała już z pomocy udzielonej jej przez organ podatkowy w wyniku rozłożenia spłaty zaległości na raty, a także zwrócono uwagę, iż w przypadkach przewlekle trudnej sytuacji materialnej winna ona zwrócić się o pomoc do instytucji w tym celu powołanych, np. do Ośrodka Pomocy Spo-łecznej. W konkluzji stwierdzono, że z materiału dowodowego znajdującego się w ak-tach sprawy należy wnosić, iż w przypadku wnioskodawczyni "nie wystąpiły okolicz-ności, które można by określić jako , ani też nie występują przesłanki o charakterze ". Po rozpatrzeniu sprawy na skutek wniesionego przez M. Ś. odwołania od powyższej decyzji, w którym wskazała ona na okoliczności świadczące o braku możliwości uregulowania zaległego podatku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sz. decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 233 § 1 pkt 1 i art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, iż w pełni podzielił on stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii braku po stronie podatniczki waż-nego interesu w umorzeniu zaległego podatku. Odnosząc ten interes do sytuacji, w jakiej podatniczka nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowej "z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych", organ odwoławczy jednocześnie podkreślił, iż z akt sprawy wynika, że jakkolwiek jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, to uzyskuje ona dochody z prac domowych wykonywanych u znajomych, nie wynika natomiast to, aby w roku 2006 wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasad-niające udzielenie ulgi podatkowej, zwłaszcza, że sama podatniczka istnienia takich okoliczności w dotychczasowym postępowaniu nie wskazywała. Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona została przez M.Ś. do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuca, iż wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa, wyrażającym się w braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi podatniczka przytacza okoliczności faktyczne charakteryzujące jej sytuację osobistą i majątkową, podkreślając, że korzystając wcześniej z układu ratalnego dokonała spłaty części zaległości podatkowej w podatku rolnym za lata 2003 i 2004, że aktualnie nie uzys-kuje żadnych dochodów, pozbawiona też została możliwości korzystania z gruntu będącego przedmiotem opodatkowania, a także z powodu schorzeń kręgosłupa oraz urodzenia dziecka pozbawiona jest możliwości zatrudnienia. Przyznaje, że w wycho-waniu i utrzymaniu dziecka pomaga jej jego ojciec. Ze względu na swoją trudną sytu-acje finansową zmuszona jest obecnie ubiegać się o wsparcie ze strony miejsco-wego Ośrodka Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sz. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Stosownie do regulacji zawartej w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) organy podatkowe mogą umarzać w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem pu-blicznym. Stanowiąc w tymże przepisie materialno-prawną podstawę umarzania zaległych zobowiązań podatkowych lub odsetek za zwłokę, ustawodawca upoważnił organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, organom tym pozostawiając ocenę tego, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uza-sadniające to umorzenie, jak również ocenę zakresu tego umorzenia. Kontrola legal-ności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych decyzji organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonana w granicach tzw. uznania administracyjnego ocena tego, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej, jak również ocena zakresu tego umorzenia, w sprawach należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego należy zasadniczo do kompetencji organów tych jednostek, wobec czego możliwość uwzględnienia odwołania od de-cyzji w tychże sprawach sprowadzać się może - jak wynika to z przepisu art. 233 § 3 Ordynacji podatkowej - jedynie do uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji w ra- zie stwierdzenia, że w procesie dochodzenia do tej decyzji organ pierwszej instancji nie uwzględnił całokształtu okoliczności faktycznych, jakie mogłyby wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny, względnie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, iż akceptując zaskarżone odwo-łaniem rozstrzygnięcie organ odwoławczy zaniechał wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy mogącego wskazywać na istnienie ważnego interesu podatniczki w umorzeniu za-ległego podatku, poprzestając przy tym na ogólnikowych stwierdzeniach dotyczących braku wystąpienia jakichś nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Jakkolwiek ważny interes podatnika mogący przemawiać za umorzeniem zaległego podatku nie może być rozpatrywany wyłącznie w wymiarze interesu finansowego podatnika, a więc przez pryzmat jego zdolności płatniczych, to ocena tego interesu nie może sprowa-dzać się wyłącznie, jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie, do ogólnikowego stwierdzenia, że podatniczka uzyskuje jakieś bliżej nie sprecyzowane "dochody z prac domowych wykonywanych u znajomych", bez jednoczesnego wyjaśnienia, czy dochody takie mają stały charakter, wykraczając przy tym poza zakres potrzeb związanych z bieżącym utrzymaniem podatniczki i jej dziecka, a także bez dosta-tecznego wyjaśnienia samych możliwości zarobkowych podatniczki związanych ze stanem jej zdrowia. Wprawdzie zaległy podatek rolny, o umorzenie którego skarżąca się ubiega, jest podatkiem - podobnie jak podatek od nieruchomości - o charakterze majątkowym, a nie dochodowym, to przy ocenie mającego przemawiać za jego umo-rzeniem ważnego interesu podatnika nie można pomijać takiej okoliczności, jak ta, że władztwo podatnika nad będącym przedmiotem opodatkowania użytkiem rolnym wynika wyłącznie z umowy zawartej z właścicielem i że skutkiem określonych oko-liczności został on w rzeczywistości władztwa tego pozbawiony, a tym samym poz-bawiony dochodów z władztwem tym związanych. Nie dostrzeżenie przez organ odwoławczy wskazanych wyżej braków w za-kresie dotyczącym obowiązku organu podatkowego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc rzeczywistej sytuacji życiowej i dochodowej podatniczki mogącej przemawiać za stwierdzeniem istnienia z jej strony ważnego interesu w umorzeniu zaległego podatku i w konsekwencji, a w konsekwencji ostateczne rozstrzygnięcie sprawy poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierw-szej instancji, oznacza, że zaskarżona decyzja ostateczna wydana została z naru-szeniem art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Ponieważ tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) koniecznym okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.