I SA/Sz 159/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu I i II raty podatku od nieruchomości za 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca [...], wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, który to wniosek uzupełniła składając urzędowy formularz PPF. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu z dnia 14 lutego 2017 r., ustalono wpis od skargi w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postepowania przed Sądem, zaś przyczyny tego stanu zostały szeroko opisane we wniosku o umorzenie zaległości podatkowej i w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżąca wskazała, że w roku 2016 poniosła stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, zaś mąż skarżącej osiągnął niewielki dochód, który pozwolił na utrzymanie rodziny. Skarżąca dochodzi w postępowaniu egzekucyjnym swoich należności w wysokości [...] zł, z kolei mąż skarżącej prowadzi egzekucje na terenie [...] celem odzyskania należności w kwocie [...]. Skarżąca wskazała, że sytuacja rodziny poprawiła się nieznacznie z początkiem 2017 r., tym niemniej nie stać jej na poniesienie kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Wskazała także, że posiada nieruchomości, które wystawiła na sprzedaż, jednakże brak jest ofert kupna. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nią: mąż – [...] Odnośnie do majątku skarżącej wymieniono: dom o powierzchni [...]m kw., wartość szacunkowa [...] zł, nieruchomość rolną w miejscowości [...], pow. [...] ha, wartość szacunkowa [...] zł, nieruchomość przy ul. [...], powierzchnia działki [...] m kw., wartość szacunkowa ok. [...] mln zł (wieczyste użytkowanie), działka w miejscowości [...] o pow. [....] m kw., wartość szacunkowa [...] zł, wierzytelności stwierdzone prawomocnymi wyrokami, wobec których prowadzone są bezskuteczne egzekucje oraz wyjawienia majątku o wartości [....] zł oraz [...] zł, samochód marki [...], rok prod. [...], wartość szacunkowa [...] zł. Odnośnie do majątku członków rodziny, skarżąca podała, że jej mąż w ramach majątku osobistego posiada działkę w [....], przy ul. [....] w wielkość [....] m kw., o wartości szacunkowej ok. [...] zł oraz działkę w [...], o wielkości [...] m kw., o wartości szacunkowej ok. [...] zł; zaś córka skarżącej posiada mieszkanie w [...] o pow. [...] m kw. zakupione w 2012 r., obciążone kredytem hipotecznym w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że z działalności gospodarczej w 2016 r. odnotowała stratę w wysokości ok. [....] zł, mąż skarżącej z działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł netto, zaś córka z tytułu umowy zlecenia kwotę [...] zł netto miesięcznie. Zobowiązania i stałe wydatki skarżącej to: rata kredytu hipotecznego w kwocie [...] zł i w kwocie [...] zł, opłaty za energię elektryczną w kwocie [...] zł miesięcznie, opłaty za gaz w kwocie [...] zł, opłata za wodę w kwocie [...] zł, koszty wyżywienia w kwocie [....] zł, opłata za aplikację adwokacką córki w kwocie [...] zł rocznie. Skarżąca we wniosku opisała również szczegółowo okoliczności, które w 2016 r. wpłynęły na obniżenie dochodów z działalności gospodarczej i wygenerowanie straty, wskazując na nierzetelność kontrahentów, wypowiedzenie umów najmu powierzchni przez długoletnich najemców (spadek miesięcznych dochodów o [...] zł), konieczność opłacania kosztów utrzymania nieruchomości. Skarżąca podniosła, że począwszy od stycznia 2017 r. udało jej się wynająć pomieszczenie biurowe i trzy niewielkie pomieszczenia magazynowe, dzięki czemu przychody zwiększyły się o ok. [...] zł miesięcznie, które jednak nie wystarczają na pokrycie wszystkich bieżących zobowiązań, dlatego też skarżąca zwróciła się do organu podatkowego z wnioskiem o umorzenie zaległości w roku 2016 r. Skarżąca wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego, nadesłała: 1. kopię PIT-36L za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia (zadeklarowano przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł); 2. raport z podatkowej księgi przychodów i rozchodów (pkpir) prowadzonej przez skarżącą za styczeń – luty 2017 r. (odnotowano przychody w kwocie [...] zł, koszty w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł); 3. raport z pkpir za 2016 r. prowadzonej przez męża skarżącej (odnotowano przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, remanent pocz. i kon. w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł); 4. raport z pkpir prowadzonej przez męża za styczeń – luty 2017 r. (odnotowano przychody w kwocie [...] zł, koszty w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł); 5. kopie złożonych przez skarżącą deklaracji VAT-7 za miesiące: grudzień 2016 r. (dostawa netto [...] zł, podatek należny [...] zł, nabycie netto [...] zł, podatek naliczony [...] zł, kwota do zwrotu [...] zł), styczeń 2017 (dostawa netto [..], podatek należny [...] zł, nabycie netto [..] zł, podatek naliczony [...] zł, podatek podlegający wpłacie [..] zł), luty 2017 r. (dostawa netto [...] zł, podatek należny ][...]zł, nabycie netto [...] zł, podatek naliczony [...] zł, kwota podlegająca wpłacie do us [...] zł); 6. kopie deklaracji VAT-7 złożonych przez męża za miesiące: grudzień 2017 r. (dostawa netto [...] zł, podatek należny [...] zł, nabycie netto [...] zł, podatek naliczony [...] zł, kwota podlegająca wpłacie do us [...] zł), styczeń 2017 r. (dostawa netto [...] zł, podatek należny [...] zł, nabycie netto [...] zł, podatek naliczony [...] zł, kwota do przeniesienia na nast. okres rozl. [...] zł), luty 2017 r. (dostawa netto [...] zł, podatek należny [....] zł, nabycie netto [....] zł, podatek naliczony [...] zł, kwota do przeniesienia na nast. okres rozl. {...] zł); 7. historia operacji kartami kredytowymi posiadanymi w [...] przez skarżącą oraz jej męża za okres od 1 lutego 2017 r. do 31 marca 2017 r.; 8. wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącej w [...] za okres od 1 października 2016 r. do 31 marca 2017 r. (suma uznań [...] zł, suma obciążeń [...] zł i suma uznań [...] zł, suma obciążeń [...] zł); 9. wyciąg z rachunku bankowego skarżącej w [...] za luty i marzec 2017 r. (suma uznań [...] zł, suma obciążeń [...] zł); 10. wyciąg z trzech rachunków bankowych męża w [...] za okres od 1 października 2016 r. do 31 marca 2017 r. (suma uznań [...] zł, suma obciążeń [...] zł i suma uznań [...] zł, suma obciążeń [....] zł) oraz z konta walutowego za ww. okres (suma uznań [...], suma obciążeń [...] zł) wyciąg z konta walutowego ((suma uznań [....], suma obciążeń [...] zł); 11. wyciąg z rachunku bankowego w [....] córki za okres od 22 września 2016 r. do 20 marca 2017 r. (suma uznań [...] zł suma obciążeń [....] zł 12. dokumenty potwierdzające ponoszone koszty: faktura VAT za gaz, za energie elektryczną, wodę, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, za telewizję; 13. oświadczenie córki skarżącej [...] z 30 marca 2017 r., w zakresie rozliczenia podatkowego za 2015 r. i 2016 r., uzyskiwanych dochodów ze zleceń za udzielanie porad prawnych i sporządzanie pism procesowych oraz w zakresie wykorzystywania mieszkania położonego w [...] o pow. [...] m kw., spłacanego kredytu i pożyczek, a także na okoliczność wpłaty na jej rachunek bankowy kwoty [....] zł przez [....] i jej zwrotu wym. osobie oraz braku wyciągu z karty kredytowej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. Co do zasady, strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Podkreślić należy, że strona wnosząc skargę do sądu winna się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i wygospodarować na ten cel odpowiednie środki, ograniczając niezbędne wydatki bądź gromadząc oszczędności. Oceniając sytuację finansową skarżącej, należy uznać, że nie znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności wobec osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powinno być udzielane przede wszystkim osobom szczególnie ubogim, nieposiadającym stałego dochodu oraz majątku. Analiza złożonego wniosku oraz zgromadzonych dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżącej nie można zaliczyć do takich osób. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i dorosłą córką, posiada stałe źródło dochodów w postaci działalności gospodarczej. Działalność gospodarczą prowadzi również mąż skarżącej, zaś córka jest aplikantką adwokacką i świadczy usługi prawnicze na zlecenie. Udokumentowane przychody skarżącej z tytułu działalności gospodarczej w zakresie wynajmu i zarządzania nieruchomościami ([...] Przedsiębiorstwo Handlowe [...]) za 2016 r. wyniosły [...] zł (koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [....] zł), zaś za miesiące styczeń i luty 2017 r. [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł). Skarżąca we wniosku nie podała jaką kwotą środków pieniężnych miesięcznie z tytułu działalności gospodarczej dysponuje, wskazując na odnotowywaną stratę za 2016 r. Tymczasem pamiętać należy, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na wysokim poziomie. Bilans przychodów i kosztów tworzony jest tymczasem na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie dochody skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. W związku z powyższym, faktyczna kwota, jaką powinna dysponować skarżąca na podstawie przedłożonych dokumentów jest inna, niż przyjęta przez nią jako kwota na utrzymanie ([...] zł). Potwierdza to również analiza obrotów środkami na rachunkach bankowych skarżącej. Skarżąca obraca środkami pieniężnymi na rachunkach bankowych, które wielokrotnie przewyższają wpis sądowy w kwocie [...] zł, co nie pozwala przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych wykracza poza jej możliwości płatnicze. Na rachunkach bankowych występuje wiele transakcji, dokonywane są one regularnie, z dużą częstotliwością. W zasadzie jednak nie występuje sytuacja, w której znaczącą przewagę stanowią transakcje obciążeniowe nad transakcjami uznaniowymi. Kwoty bankowych operacji obciążeniowych, są równoważone przez odpowiednie kwoty operacji uznaniowych. Kwota uzyskiwanych przez skarżącą przychodów i środków pieniężnych, jakimi faktycznie obraca nie pozwala zatem na uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Powoływane przez skarżącą okoliczności, dotyczące przyczyn powstania straty podatkowej, wskazujące na spadek przychodów w 2016 r. i zwiększenie wydatków, spowodowane działaniami kontrahentów, choć istotne w subiektywnym odczuciu skarżącej, nie mogą świadczyć o trwałej utracie płynności finansowej i braku możliwości zdobycia środków pieniężnych. Okoliczności takie stanowią bowiem normalne ryzyko związane z prowadzeniem każdej działalności gospodarczej i nie uzasadniają kredytowania należnych opłat sądowych. Ponadto skarżąca posiada majątek o znacznej wartości. Z uzyskanych od strony oraz z zawartych w aktach sprawy informacji wynika, że jest ona właścicielem kilku nieruchomości: domu o pow. [...] m kw., nieruchomości rolnej o pow. [....] ha, działki o pow. [...] m kw., nieruchomości o pow. [...] m kw. Wskazać należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, już samo posiadanie majątku, w szczególności wielu nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Nadmienić również należy, że pozostali członkowie rodziny uzyskują dochody oraz posiadają majątek. Mąż skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2016 r. uzyskał przychody w kwocie [....] zł, córka skarżącej uzyskuje przychody z tytułu umów zleceń w kwocie ok. [...] zł miesięcznie (wg jej oświadczenia są to przychody nieewidencjonowane). Mąż skarżącej jest właścicielem dwóch działek o pow. [...] m kw. i [...] m kw. o łącznej wartości [...] zł. Z kolei córka posiada mieszkanie w [....] o pow. [...] m kw., z którego obecnie nie korzysta. Z tych też względów w ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca i jej rodzina nie znajdują się w niedostatku. Posiadają znaczny majątek, stałe źródła przychodów, których wartość znacznie przekracza wartość należnego wpisu od skargi. Kwota ta również kilkakrotnie przewyższa koszty miesięcznego utrzymania rodziny skarżącej. W tych okolicznościach nie ma też znaczenia, że skarżąca poniosła straty z działalności przez swoich kontrahentów, jak też to, że zarówno ona jak mąż posiadają nieściągalne wierzytelności. Okoliczności te z pewnością wpłynęły negatywnie na kondycję finansową skarżącej, jednakże sytuacja majątkowa skarżącej i jej rodziny nie upoważnia do stwierdzenia, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Poniesienie tych kosztów nie spowoduje, że rodzina skarżącej zostanie pozbawiona środków na niezbędne utrzymanie. Jak już wcześniej wskazano, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje wtedy gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca przesłanek do przyznania prawa pomocy nie wykazała. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1, § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.