I SA/Sz 17/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Zofia Przegalińska,, Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. U z a s a d n i e n i e: Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia [...] r. odmawiającej G. O. umorzenia odsetek w kwocie [...] zł od zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] r. G. O. złożył w Oddziale Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podanie o umorzenie odsetek i rozłożenie na raty zaległych należności składkowych. Do podania tego dołączył on dokumentację dotyczącą jego zatrudnienia w H., postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży na jego szkodę przedmiotów o wartości [...] zł dokonanej w nocy [...] r. oraz oświadczenie w sprawie drugiej kradzieży dokonanej w gospodarstwie, dwie karty pobytu w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym w K., poświadczenie zameldowania na pobyt stały jego syna P., kserokopię dowodu wpłaty części zaległości w kwocie [...] zł oraz dziewięć zdjęć budynku mieszkalnego uszkodzonego podczas wichury. Z akt ubezpieczeniowych wynika, że G. O. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych, które nie stanowi jego jedynego źródła utrzymania, ponieważ uzyskuje on też dochody z tytułu zatrudnienia w Hiszpanii. W sprawie tego zatrudnienia nie złożył on jednak oświadczenia wymaganego do wydania decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. W wyniku przeprowadzonego postępowania, mając na uwadze ustalone fakty, organ rentowy uznał, iż przedstawione przez ubezpieczonego argumenty nie przemawiają wystarczająco za podjęciem pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia odsetek, istnieje bowiem z jego strony możliwość regulowania zadłużenia wobec funduszu KRUS i wydał w dniu [...]r. decyzję odmawiającą tego umorzenia. Wynika dalej z akt sprawy, że nie zgadzając się z tą decyzją pismem dnia [...] r. G. O. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się dalej umorzenia odsetek za zwłokę w zapłacie składek ubezpieczeniowych i powołując się ponownie na wskazane wcześniej okoliczności, mające uzasadniać, jego zdaniem, niemożność poniesienia przezeń ciężaru ich zapłaty ze względu na brak dochodów z posiadanego gospodarstwa. Rozpatrując ponownie wniosek G. O. o umorzenie odsetek, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie znalazł podstaw do zmiany swego dotychczasowego stanowiska w tejże sprawie. Wskazując w uzasadnieniu swej decyzji na regulację ustawową przewidującą możliwość umorzenia, na wniosek ubezpieczonego, w całości lub w części zaległych składek i odsetek w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansowego funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a także możliwość umorzenia tychże należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, organ rentowy odwołał się ponownie do okoliczności faktycznych wskazanych we wniosku o umorzenie i stwierdził, iż w jego ocenie przedstawione we wniosku argumenty nie stwarzają podstaw do uznania, iż zachodzą ustawowe przesłanki umorzenia odsetek, w szczególności w sytuacji, gdy w sprawie zaległych należności podjęta została decyzja o udzieleniu ulgi w postaci układu ratalnego, co spowodowało wstrzymanie dalszego naliczania odsetek. Powyższa decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez G. O. zaskarżona została do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się, jak to wynika z treści jego pisma, uchylenia zaskarżonej decyzji i spowodowania umorzenia odsetek od zaległych składek, skarżący nie wskazuje wprost określonego naruszenia prawa, lecz polemizuje ze stanowiskiem organu rentowego w kwestii braku przesłanek uzasadniających to umorzenie, wskazując przy tym ponownie na te okoliczności, jakie powoływał już w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa. Jak to wynika z przepisu art. 41a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 50 poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy może, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, uwzględniając przy tym możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Osoby te mogą także, z urzędu, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: - w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności; - dłużnik zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności; - kwota należności nie przekracza pięciokrotnej wartości upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego. Z przedstawionej regulacji wynika zatem, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nastąpić może nie tylko w przypadku stwierdzenia nieściągalności tych należności, ale również, wyłącznie jednak na wniosek zainteresowanego, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy przemawia za tym jego ważny interes oceniany przez pryzmat jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. O ile więc w obu przypadkach ustawa stanowi o możliwości umorzenia, to w przypadku całkowitej nieściągalności należności umorzenie jej, czy to na wniosek zainteresowanego, czy też z urzędu, jest prostą konsekwencją tej nieściągalności, natomiast umorzenie należności pomimo braku całkowitej jej nieściągalności pozostawione zostało swobodnemu uznaniu organu rentowego. Uznaniowy charakter decyzji w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku całkowitej nieściągalności ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest zatem, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Stanowiąc w przepisie art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 50 poz. 291 ze zm.), materialno-prawną podstawę umarzania zaległych należności składkowych lub odsetek za zwłokę, ustawodawca upoważnił organ rentowy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, organom tym pozostawiając ocenę tego, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające to umorzenie, jak również ocenę zakresu tego umorzenia. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych decyzji organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes wnioskodawcy, oceniany przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych i stanu finansów wskazanych w tym przepisie funduszów, a także do badania tego, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, iż organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrały dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego wszechstronnej oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na taki ważny interes zobowiązanego, który przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego uzasadniałby konieczność umorzenia odsetek od narosłych w długim okresie czasu zaległości składkowych. Nie znajdując, w tych warunkach, podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie odpowiada przepisom prawa materialnego, względnie uchybia przepisom postępowania w stopniu co najmniej mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.