I SA/Sz 17/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] . Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym H. B. wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż zarówno on jak i jego małżonka nie osiągają żadnych dochodów, bieżące wydatki pokrywane są z kończących się oszczędności oraz, że w utrzymaniu skarżącemu pomaga rodzina. Skarżący wyjaśnił także, iż dzierżawione przez niego nieruchomości, z uwagi na niedotrzymywanie warunków umów nie przynoszą dochodów. W oświadczeniu rodzinnym skarżący wpisał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. B. i synem K., a w oświadczeniu majątkowym skarżący wpisał dom o pow. [...] m kw. oraz samochód N. Wnioskodawca nie wykazał posiadania przez siebie, jak i rodzinę (małżonkę i syna) żadnych innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W rubryce formularza dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wpisał "0 zł". Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej zwanej w skrócie p.p.s.a.) wezwaniem z dnia 8 lutego 2010 r. zobowiązano skarżącego do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, dodatkowego oświadczenia skarżącego o źródłach utrzymania jego rodziny, oświadczenia i dokumentów dotyczących prowadzonego gospodarstwa rolnego i wysokości dochodów z tej działalności, oświadczenia skarżącego co do form i wysokości udzielanej przez rodzinę pomocy w utrzymaniu, wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych wydatków z ostatnich dwóch miesięcy oraz dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym i osobach wspólnie zamieszkujących ze skarżącym w domu o powierzchni [...] m kw., wyjaśniającego czy osoby te partycypują w kosztach jego utrzymania, a także wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (związanych z działalnością jak i osobistych, a także lokat) z ich stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i jego rodzina korzystają obecnie, korzystali w roku 2009 r. bądź ubiegali się o przyznanie pomocy społecznej, odpisu decyzji w sprawie podatków i opłat lokalnych za 2009 r., której adresatami są skarżący i jego małżonka, jak również oświadczenia skarżącego, czy jego syn kontynuuje naukę, jeśli nie uczy się, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący w zakreślonym terminie, ani też dotychczas nie wykonał powyższego zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne, bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno-bytowej jest jedynym, na podstawie którego oceniana jest zdolność osoby fizycznej do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena zaś spełnienia tych przesłanek została pozostawiona uznaniu Sądu (referendarza sądowego) rozpoznającemu wniosek. Należy także wskazać, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, na podstawie powyższych kryteriów (w odniesieniu do sytuacji materialnej wnioskodawcy) wysokość wpisu ma znaczenie i jest uwzględniana w ramach wszystkich obciążeń finansowych oraz możliwości ich uiszczenia przez stronę bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Od wysokości wpisu, co do zasady zależy też wola strony do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże wysokość wpisu od skargi nie stanowi bezpośredniej i jedynej przesłanki ubiegania się o dofinansowanie udziału strony w postępowaniu sądowym. Strona ma bowiem wykazać, że ze względu na jej sytuację finansową, partycypowanie w kosztach sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Skarżący w swoim wniosku, złożonym na formularzu PPF, podał, że zarówno on jak i jego małżonka nie uzyskują żadnych dochodów, a jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się z oszczędności i pomocy najbliższych. Skarżący nie wykazał wysokości posiadanych oszczędności (podając jedynie, iż się kończą), a w oświadczeniu majątkowym wykazał dom o pow. [...] m kw. oraz samochód N.. Wnioskodawca nie wykazał także posiadania przez jego rodzinę innego majątku, ani oszczędności. Powyższe informacje okazały się niewystarczające do jednoznacznej oceny sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości wywiązania się z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zwłaszcza wobec informacji, iż dzierżawi on od Agencji Nieruchomości Rolnych grunty (w postaci [...] działek rolnych o pow. [...] ha, na których we wniosku o przyznanie płatności deklarował uprawy rolne) i jest zarejestrowanym producentem rolnym. Z akt administracyjnych sprawy wynika także, że w 2006 r. skarżący sprzedał przedsiębiorstwo pod nazwą "B. H. Gospodarstwo Rolne W. Wobec tego, do dokładnego wyjaśnienia sytuacji skarżącego, jego możliwości płatniczych i zdolności zarobkowych, miało się przyczynić skierowane do niego wyżej wskazane wezwanie z dnia 8 lutego 2010 r., którego skarżący nie wykonał. Podkreślenia wymaga, iż uprawnienie Sądu (referendarza sądowego) do żądania ujawnienia informacji majątkowych i o stanie rodzinnym wynika wprost z przepisów prawa – art. 255 p.p.s.a. oraz przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (DZ. U. Nr 227, poz. 2245). Konieczność przedstawienia konkretnych danych, dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, musi zatem liczyć się z określoną, prawnie uregulowaną, ingerencją w sferę jego prywatności. Nieustosunkowanie się do wezwania, powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż wnioskodawca wykazał, że spełnił warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji, ze względu na wyjątkowy charakter prawa pomocy, finansowanego ze środków publicznych, wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, gdyż mogłoby to prowadzić do nadużycia omawianej instytucji. Wobec powyższego, uznając że H. B. nie wykazał, aby spełniał ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.