I SA/Sz 17/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2011-2012 I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata B. S. kwotę [...] złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą S. J. umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata [...] w łącznej kwocie [...] zł. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że S. J. wystąpił do Burmistrza o umorzenie podatku od nieruchomości za [...] r. oraz [...] r., a także o umorzenie tego podatku za ewentualne inne nieopłacone okresy. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że nie uzyskuje dochodu, ostatnio chorował, a z zasiłku chorobowego nie wystarcza mu na opłaty i utrzymanie, a ponadto posiada dług. W postępowaniu organ ustalił, że wnioskodawca jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie [...], jednak wystąpił z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych jako osoba fizyczna, albowiem - według jego oświadczenia - nieruchomość, której dotyczy zaległość podatkowa nie jest przez niego wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie poprzedzającym złożenie wniosku o umorzenie, wnioskodawca przebywał na zasiłku chorobowym (od [...] do [...] r.), który otrzymał z ZUS w łącznej kwocie [...] zł. Majątek wnioskodawcy stanowi działka budowlana o powierzchni [...] m2 oraz samochód osobowy marki [...] rok prod. [...]. Wskazane przez wnioskodawcę wydatki, to: opłata za gaz - [...] zł miesięcznie, telefon - [...] zł miesięcznie, światło - [...] zł miesięcznie, zaległa opłata za wodę - [...] zł, wydatki na żywność - [...] zł miesięcznie, wydatki na leczenie - [...] zł miesięcznie oraz koszty dojazdu do kliniki, składki na ZUS i koszty dojazdu do sądu - [...] zł. Nadto, wnioskodawca podał, że jest zadłużony u kilku osób, posiada kredyt zaciągnięty w Banku [...] oraz poniósł wydatki z tytułu ubezpieczenia samochodu w wysokości [...] zł, a w [...] r. nie osiągnął dochodu z działalności gospodarczej, nie posiada również pieniędzy na zakup materiałów i poszukiwanie nowych zleceń. Organ podatkowy ustalił także, że wnioskodawca wykazał należny zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za [...] r. w kwocie [...] zł, zaś uzyskany przez niego dochód wyniósł: za [...] r. - [...] zł, a za [...] r. - [...] zł. Według informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnioskodawca pobrał w [...] r. świadczenia pieniężne w łącznej kwocie [...] brutto, a w [...] r. w łącznej kwocie [...] zł brutto, jak też posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za [...] r. w kwocie [...] zł oraz z tytułu należności na Fundusz Pracy za [...] r. w kwocie [...] zł. Nadto, organ ustalił, że wnioskodawca nie posiada zaległości z tytułu opłat za wywóz nieczystości, albowiem nie zawarł umowy na tę usługę, zaś zaległości z tytułu opłat za wodę, według informacji Przedsiębiorstwa W., wynoszą [...] zł. Wynika dalej z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że Burmistrz ww. decyzją z dnia [...] r. odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata [...] w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ wskazał, że argumenty wnioskodawcy są niewystarczające do przyznania wnioskowanej ulgi podatkowej, albowiem w swoim wniosku nie przedstawił żadnych okoliczności nadzwyczajnych, które wiązałyby się z ponoszeniem znacznych kosztów i uniemożliwiały mu spłatę zobowiązania. Według organu, już samo posiadanie przez podatnika majątku w postaci nieruchomości nakłada na niego obowiązek podatkowy. W odwołaniu od tej decyzji podatnik podniósł, że wpływ na pogorszenie się jego sytuacji finansowej miał bezpośrednio Burmistrz z powodu nieudzielania pomocy ciężko choremu bratu w [...] r., Burmistrz nie uwzględnił bowiem skargi brata na kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], uznając, że spełnia on swoje zadania. Nieudzielenie pomocy ciężko choremu bratu spowodowało, że konieczność jej udzielenia spadła na rodzinę, a w szczególności na wnioskodawcę, który był bezradny. W tej sytuacji, również jego stan zdrowia uległ pogorszeniu, w związku z czym nie mógł on spokojnie prowadzić działalności gospodarczej i podejmować nowych inwestycji, a także musiał zapożyczyć się, aby pomóc bratu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uzasadniając natomiast swoje rozstrzygnięcie podjęte w sprawie, przywołało brzmienie przepisu art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2006 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz poglądy doktryny i orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczące terminów: "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", wskazując, iż sytuacja ekonomiczna i zdrowotna podatnika nie jest łatwa, niemniej jednak powoływane przez niego okoliczności nie mogły stanowić podstawy do zastosowania instytucji umorzenia w sprawie. Organ ten przyznał, że zarówno sytuacja materialna jak i zdrowotna wnioskodawcy jest trudna; o takiej sytuacji niewątpliwie bowiem zaświadczają: długi okres przebywania na zasiłku chorobowym, związane z tym niskie dochody oraz powstałe zadłużenie, jednak - jak podkreślił organ - to po stronie wnioskodawcy istnieje obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Wskazano dalej, że we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych wnioskodawca powoływał się na długotrwałą chorobę i w istocie - jak ustalono w postępowaniu - wnioskodawca przez długi okres pobierał z ZUS zasiłek chorobowy, jednak, powołując taki argument, nie przedstawił żadnego zaświadczenia od lekarza, ani też w żaden inny sposób nie udokumentował swojego stanu zdrowia. W kwestii natomiast choroby brata wnioskodawcy, według organu, trudno dopatrzyć się związku pomiędzy tą sytuacją, a powstaniem u wnioskodawcy zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Na podstawie okoliczności, które wnioskodawca powołał w odwołaniu, trudno również przyznać mu rację co do obciążenia winą za zaistniały stan rzeczy Burmistrza. Wprawdzie, choroba bliskiej osoby w rodzinie zawsze pociąga za sobą kłopoty osobiste i finansowe, jednak w normalnych stosunkach społecznych obowiązek opieki nad osoba chorą spoczywa na rodzinie (oczywiście jeżeli ją posiada), a dopiero w dalszej kolejności na powołanych do tego instytucjach publicznych. W konsekwencji, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawca powinien przyczynić się do wyjaśnienia wszystkich wątpliwości, w tym również załączyć do akt sprawy stosowne dokumenty i faktury obrazujące wydatki na leczenie i utrzymanie gospodarstwa domowego. Organy podatkowe nie mogą bowiem polegać na kwotach podanych tylko w pisemnym oświadczeniu strony. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem w niej zawartym podnosząc, że nie uzyskuje pieniędzy z działalności gospodarczej i z zasiłku chorobowego na opłacenie wszystkich opłat, w tym podatku od nieruchomości. Według skarżącego, przyczyną pogorszenia się jego sytuacji finansowej jest [...] już proces sądowy dotyczący działki należącej do A. J., matki skarżącego, zmarłej w [...] r. Problemy zaczęły się od szykan wobec jego rodziny i nieudzielenia przez OPS w [...] pomocy ciężko choremu bratu – A. J. oraz przetrzymanie przez [...] skargi brata na odmowę przyznania zasiłku stałego, na podstawie orzeczenia wystawionego przez lekarza orzecznika ds. niepełnosprawności. Te wieloletnie szykany ze strony Burmistrza - w ocenie skarżącego - spowodowały, że nie mógł on spokojnie prowadzić działalności gospodarczej, nie zgromadził zapasu finansowego, a nawet zadłużył się. W obecnym stanie - jak wywodzi skarżący - nie posiada pieniędzy na opłacenie podatku od nieruchomości, zaś opodatkowane budynki wymagają remontu, w szczególności w trybie pilnym dotyczy to dachów. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowych, czy też odsetek za zwłokę, jest odstępstwem od zasady powszechności opodatkowania i wobec generalnej zasady obowiązującego prawa podatkowego, jaką jest płacenie podatków, stanowi nadzwyczajny środek prawny, zaś decyzje podejmowane przez organy podatkowe - na podstawie wskazanego przepisu - mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstania sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ podatkowy może więc umorzyć zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w przepisie zwroty: "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych, zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego i zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi, prowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy dla wnioskodawcy. Ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych, pozostawiona więc została swobodnemu uznaniu organu podatkowego i od jego woli, wyrażonej w uzasadnieniu decyzji, zależy skorzystanie z tej instytucji. Kontrola sądowa legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się zatem do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz, czy w ramach swego uznania, nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. Przyjmuje się przy tym, że należy brać pod uwagę sytuację, w jakiej znajduje się podatnik w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie. Podkreślić należy, że kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego musi być w każdym wypadku indywidualnie ustalane przez organ w ramach prowadzonego postępowania podatkowego. Z kolei, przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie, według składu orzekającego w sprawie, organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, który następnie oceniły i, nie znajdując przesłanek ważnego interesu, odmówiły skarżącemu umorzenia zaległości podatkowej. Zauważyć należy, że - rozpatrując wniosek skarżącego - organy nie podzieliły argumentów dotyczących nadzwyczajnego charakteru trudnej sytuacji życiowej skarżącego, a tym samym nie uznały, iż okoliczności podnoszone przez niego wyczerpują przesłankę ważnego interesu podatnika. Organy podatkowe odwołując się do analizy sytuacji osobistej, finansowej i majątkowej skarżącego wskazały, że jest ona wprawdzie trudna, lecz nie można jej przypisać charakteru nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od jego działania. Według składu orzekającego w sprawie, stanowisko takie należy w pełni podzielić, tym bardziej, że znajduje ono oparcie w ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Jak słusznie bowiem wywiodły organy, interes podatnika - w rozumieniu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej - winien być ważny w sensie obiektywnym. Nie może być on wyprowadzany tylko z własnego odczucia podatnika i jego subiektywnego przekonania o słuszności wniosku. Nie zawsze subiektywne postrzeganie sprawy przez podatnika jest tożsame ze znaczeniem interesu podatnika postrzeganym obiektywnie. Jak już bowiem zaznaczono, zasadą jest terminowe płacenie podatków i wywiązywanie się przez podatników z ich obowiązków podatkowych. Odstąpienie od tej zasady i przyznanie ulgi, z uwagi na to, że odbywa się kosztem środków należnych budżetowi państwa, następuje incydentalnie, w sytuacjach wystąpienia szczególnych, niezależnych od działań podatnika okoliczności. Natomiast, okoliczności, na które powołuje się skarżący, tj. brak środków na spłatę zaległości, nie mogą przesądzać o zaistnieniu przesłanki "ważnego interesu podatnika" i nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do udzielenia ulgi, w sytuacji, gdy pomimo długotrwałej choroby, w czasie której skarżący - wprawdzie - nie osiągał przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej, otrzymywał on jednak stały dochód w postaci zasiłku chorobowego z ZUS w łącznej kwocie [...] zł brutto (za [...] i [...] r.). Ponadto, skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia od lekarza lub innych dokumentów, które by potwierdzały jego stan zdrowia, jak również innych dokumentów obrazujących ponoszone wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego. Za prawidłowe należało zatem uznać stanowisko organów, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie przesądza automatycznie o konieczności skorzystania z ulgi określonej w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Przedstawiona przez organy szczegółowa analiza sytuacji materialnej skarżącego, ponoszonych wydatków i posiadanego majątku oraz podjęta na tym tle ocena zasługuje na akceptację. Dodatkowo, należy mieć na uwadze fakt, że skarżącemu umorzono już kilkakrotnie zaległość podatkową z tego samego tytułu, jednakże pomimo to skarżący nie podjął żadnych kroków w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej, na co słusznie zwróciły uwagę organy obu instancji. Ponadto, należy także wskazać, że celem instytucji umorzenia zaległości podatkowych powinno być zapewnienie podatnikowi możliwości przezwyciężenia trudności finansowych, aby w przyszłości umożliwić mu terminowe regulowanie zobowiązań podatkowych. Nie bez znaczenia jest w sprawie także okoliczność, że skarżący uzyskując dochód z tytułu zasiłku chorobowego w [...] r. w wysokości [...] zł (brutto) i w [...] r. w kwocie [...] zł (brutto), w pierwszej kolejności regulował zobowiązania prywatne, zamiast publicznoprawne. Nie znajdują również uzasadnienia argumenty skarżącego, że bezpośredni wpływ na powstanie zaległości w podatku od nieruchomości, wskutek pogorszenia jego sytuacji finansowej, miała choroba brata oraz [...] spór sądowy prowadzony z Burmistrzem, bowiem brak jest związku logicznego pomiędzy opisywaną przez skarżącego sytuacją, a powstaniem zaległości podatkowych w łącznej kwocie wynoszącej [...] zł na przestrzeni ostatnich [...] lat. Jak to już wcześniej wykazano, skarżący otrzymywał dochody w postaci zasiłku chorobowego, który mógł przeznaczyć na opłacenie podatku od nieruchomości, której jest właścicielem, w tak niewielkiej kwocie, skoro opłaca, np. rachunek za telefon w wysokości [...] zł miesięcznie. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, skład orzekający w sprawie uznał, że organy obu instancji nie wykroczy w sprawie poza granice przyznanego im uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów art. 67a Ordynacji podatkowej. Podnoszone przez skarżącego zarzuty nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do podważenia decyzji organów podjętych w sprawie, tym bardziej, że skarżący nie kwestionował ustaleń faktycznych ani nie podnosił zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a jedynie polemizował z oceną faktów dokonaną przez organy podatkowe obu instancji. Ocena ta jednakże została dokonana po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności sprawy i nie można zarzucić jej dowolności. Reasumując, wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego lub procesowego w sposób skutkujący koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami procedury, zgromadziły i w sposób wyczerpujący oceniły cały zebrany materiał dowodowy, dochodząc do uzasadnionego przekonania, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Uznając w tych okolicznościach, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw, skarga, jako nieuzasadniona - na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - podlega oddaleniu. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu postanowiono zgodnie z przepisem art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).