I SA/Sz 170/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do sierpnia 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. K., reprezentowany przez adwokata, złożył skargę na wyżej powołaną decyzję w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do sierpnia 2011 r. W skardze złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I tutejszego Sądu z dnia 31 marca 2017 r., ustalono wpis od skargi w kwocie [...] zł (k.26). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest obciążony finansowo z tytułu prowadzonych postępowań administracyjnych, podatkowych, egzekucyjnych (blokada rachunków bankowych), a także z tytułu kredytów i kosztów ich obsługi. Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (F. T.–H. "O.") w okresie jesień – wiosna nie osiąga dochodów, a jedynie przychody. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący nie wykazał żadnych osób we wspólnym gospodarstwie domowym. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że posiada: pensjonat "O." o [...] m kw. wartości [...] zł, smażalnia ryb o pow. [...] m kw. o wartości [...] zł, mieszkanie o pow. [...] m kw. i wartości [...] tys. zł; samochód F. K. o wartości [...] zł i T. – [...] zł. Innego majątku w postaci oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów wartościowych, nie wykazał. W rubryce formularza dotyczącej dochodów nie podał jakie są źródła jego dochodów ani ich wysokość. Jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał na pięć kredytów, których miesięczne raty wynoszą łącznie [...] zł. Wraz z wnioskiem przedłożył opinię Banku S. w G. o zadłużeniu skarżącego z tytułu kredytów na kwotę [...] zł oraz fakturę spłaty raty leasingowej przez firmę skarżącego z dnia 21 marca 2017 r. na kwotę [...] zł. Referendarzowi sądowemu wiadome było z urzędu, że Skarżący ubiegając się o prawo pomocy w sprawie I SA/Sz 17/17 przedłożył do akt sprawy następujące dokumenty: - wydruk z programu księgowego, zawierający rozliczenie dochodu za 2014 r. (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł) oraz rozliczenie za 2015 r. (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł); - kopię decyzji w sprawie zwrotu środków otrzymanych na dofinansowanie inwestycji w kwocie [...] zł wraz z upomnieniem z 10.08.2016 r.; - kopię decyzji podatkowej z dnia 8.12.2016 r. określającej zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku VAT za poszczególne okresy 2011 r. - oświadczenie skarżącego z dnia 13.02.2017 r., w którym wyjaśnił, że członkowie jego rodziny – rodzice zamieszkują wspólnie ze skarżącym, lecz utrzymują się z emerytur w kwotach: I. K. [...] zł, J. K. [...] zł; skarżący posiada samochód osobowy marki F. K. rok prod. [...] r. o wartości [...] zł; - wydruk z Księgi Przychodów i Rozchodów za styczeń 2017 r., w której wykazano przychód w kwocie [...] zł, wydatki w kwocie [...] zł; - wydruk z KPiR za 2016 r., w której wykazano przychód w kwocie [...] zł, wydatki w kwocie [...] zł; - kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2016 r., z której wynika, że strona posiada: mieszkanie o pow. [..] m kw., budynki zw. z działalnością gospodarczą o pow. [...] m kw., grunty zw. z działalnością gospodarczą o pow. [...] m kw.; - informację PIT–11 o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016 r. I. K. (przychód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł); - informację PIT–11 o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016 r. J. K. (przychód ze stosunku pracy w kwocie [..] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł); - informację PIT-40A roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za 2016 r. J. K. (przychód/dochód zł); - informację PIT-40A roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za 2016 r. I. K. (przychód/dochód [...] zł); - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego zw. z działalnością gospodarczą za okres od 02.11.2016 r. do 31.12.2016 r. (suma transakcji uznaniowych [...] zł, suma transakcji obciążeniowych [...] zł, środki do dyspozycji [...] zł) oraz od 02.01.2017 r. do 31.01.2017 r. (suma transakcji uznaniowych [...] zł, suma transakcji obciążeniowych [...] zł, środki do dyspozycji [...] zł). Uznając złożone w sprawie oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego w sprawie, wezwaniem referendarza sądowego z 18 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 170/17 zobowiązano skarżącego, m.in. do uzupełnienia braku wniosku poprzez wskazanie aktualnych źródeł jego utrzymania i wysokości dochodów (rubryka 10 formularza PPF) oraz, uwzględniając dane wynikające z akt sprawy I SA/Sz 17/17, do przedłożenia: - odpowiednich dokumentów potwierdzających wysokość przychodów (dochodów) skarżącego za okres ostatnich trzech miesięcy, - kopii deklaracji VAT-7 za ostatnie ostanie trzy okresy rozliczeniowe, - kopii rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2016 r. w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za ww. okres; - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie skarżącego z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącego, lokat, rachunków oszczędnościowych, za okres od 1 lutego do 31 marca 2017 r. lub dokumentów potwierdzających likwidację rachunków bankowych; - kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2017 r., w terminie 10 dni od otrzymania niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Ww. wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 kwietnia br., ww. termin upłynął bezskutecznie w dniu 2 maja br. We wskazanym terminie ani dotychczas skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów i oświadczeń. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. Co do zasady, strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Podkreślić należy, że strona wnosząc skargę do Sądu winna się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i wygospodarować na ten cel odpowiednie środki, ograniczając niezbędne wydatki bądź gromadząc oszczędności. Oceniając sytuację finansową skarżącego, należy uznać, że nie znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności wobec osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powinno być udzielane przede wszystkim osobom szczególnie ubogim, nieposiadającym stałego dochodu oraz majątku. Analiza złożonego wniosku oraz zgromadzonych dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżącego nie można zaliczyć do takich osób. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że skarżący nie przedłożył wbrew wezwaniu referendarza sądowego w sprawie wymaganych oświadczeń i dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową i majątkową skarżącego. W uzasadnieniu wniosku nie podał źródeł utrzymania i wysokości dochodów, akcentując wysokość zadłużenia z tytułu kredytów i zawartych umów leasingowych. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że z danych powszechnie dostępnych (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej www.ceidg.pl) wynika, iż skarżący jest aktualnie przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą: F. T.-H. "O." R. K. Zważając na opisane wyżej oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego w związku z ubieganiem się o prawo pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 17/17, referendarz sądowy uwzględnił treść tych dokumentów przy ocenie złożonego wniosku w sprawie. Skarżący posiada majątek o znacznej wartości, jest właścicielem oraz współwłaścicielem następujących nieruchomości położonych w R.: 1) budynków o pow. [..] m kw.; 2) gruntów o pow. [..] m kw. związanych z działalnością gospodarczą; 3) mieszkania o pow. [..] m kw.; 4) gruntów oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków symbolem "Ti" – Tereny komunikacyjne o pow. [...] ha (ul. K. [...] ); 5) gruntów oznaczonych "Bi" – Inne tereny zabudowane o powierzchni [...] ha, 6) gruntów oznaczonych "B" – Tereny mieszkaniowe, o pow. [...] ha, (ul. N. [...] ); 7) gruntów oznaczonych "dr" – Droga o pow. [...] ha (ul. N. [...] ). Oświadczył, że posiada pensjonat, smażalnię ryb i mieszkanie. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, już samo posiadanie majątku, w szczególności wielu nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Ponadto, analiza dokumentów finansowych związanych z działalnością gospodarczą oraz rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawcy w związku z działalnością (z urzędu jest wiadome, że posiada także rachunek walutowy w tym samym banku – vide akta sprawy o sygn. akt I SA/Sz 912/16) wskazuje zarówno na płynność finansową prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jak również płynność finansową na rachunku bankowym. Wskazać należy w oparciu o dane z akt sprawy I SA/Sz 17/17, że skarżący uzyskuje wysokie przychody. I tak, w miesiącu styczniu 2017 r. uzyskał przychody w wysokości [...] zł, zaś za cały 2016 r. – [...] zł, z kolei w 2015 r. deklarował kwotę aż [...] zł. Należy zwrócić uwagę, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na bardzo wysokim poziomie. Bilans przychodów i kosztów tworzony jest tymczasem na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Zauważyć także należy, że skarżący obraca środkami pieniężnymi na rachunku bankowym, które nie pozwalają przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych wykracza poza możliwości płatnicze skarżącego. Na bieżącym rachunku bankowym występuje wiele transakcji, dokonywane są one regularnie, z dużą częstotliwością. W zasadzie jednak nie występuje sytuacja, w której znaczącą przewagę stanowią transakcje obciążeniowe nad transakcjami uznaniowymi. Kwoty bankowych operacji obciążeniowych, są równoważone przez odpowiednie kwoty operacji uznaniowych. Ponadto, na dzień 9 lutego 2017 r., środki pieniężne pozostające do dyspozycji skarżącego na rachunku bankowym wynosiły [...] zł. Wskazać także należy, że za zasadnością wniosku nie może przemawiać fakt spłaty przez skarżącego zaciągniętych kredytów, opłat leasingowych oraz innych zobowiązań. Podkreślić bowiem należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych oraz innych zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych co do zasady nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty kredytu ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki determinującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Tymczasem, przedstawiana przez skarżącego struktura dochodów i stałych wydatków wskazują, że daje on pierwszeństwo innym kosztom prowadzonej działalności, podczas gdy jego sytuacja finansowa pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tym kontekście zauważyć należy także, że wysokość środków zaangażowanych w spłatę kredytu miesięcznie oraz rat leasingowych w kwocie również świadczy o posiadaniu przez skarżącego zasobów finansowych wystarczających do pokrycia kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego stanowią opłatę od skargi w kwocie [...] zł. W ocenie rozpoznającego wniosek nie ulega wątpliwości, że jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącego w jego aktualnej sytuacji materialnej. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności, negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy – jak już wyżej wskazano - dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.