I SA/Sz 172/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]; [...] utrzymał w mocy wydaną wobec E. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...]; [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] stycznia 2020 r. wpłynął do organu wniosek Strony o umorzenie należności z tytułu składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. organ odmówił Stronie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ w rozstrzygnięciu odwołał się do art. 30, art. 28 ust. 3a i art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." i art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." W uzasadnieniu organ wskazał, że na koncie Strony jako płatnika składek figurują między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Wyjaśnił, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się regulacji pozwalających na ich umorzenie. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego jak i negatywnego. W stosunku do tego rodzaju składek nie można badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Organ podkreślił, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenie płatnika składek. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonego, tak jak to miało miejsce w stanie niniejszej sprawy, ww. przepis nie ma zastosowania. Organ dodał, że wniosek w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. W złożonym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Strona wniosła o umorzenie składek za osobę zgłaszaną do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. W uzasadnieniu decyzji przedstawiając stan faktyczny sprawy i odwołując się do podstaw normatywnych rozstrzygnięcia stwierdził, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Strony z dnia [...] stycznia 2020 r. była uzasadniona. Wskazał, że należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (zatrudnianych przez Stronę pracowników) nie podlegają umorzeniu, a organ nie może w tym zakresie wydać decyzji merytorycznej o odmowie umorzenia bądź o ich umorzeniu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Skarżąca zaskarżyła decyzję i wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji w całości w związku z zaistnieniem okoliczności o której mowa w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." w zw. z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. W uzasadnieniu wyjaśniła, że organ błędnie przyjął, iż Skarżąca zalega z płatnością składek za swojego pracownika zatrudnianego w latach 2012-2016, pomimo, że składki te zostały uiszczone (zgodnie z potwierdzeniami zapłaty). Zdaniem Skarżącej organ włączając materiał do odrębnego postępowania błędnie uznał, że składki za pracownika nie zostały opłacone. Organ uniemożliwił, więc Skarżącej skuteczne ubieganie się o pomoc de minimis w wysokości równej całej zaległości. Pomniejszył wysokość wnioskowanej pomocy o kwotę składek dobrowolnie i nieprawnie uznanych za niepodlegające umorzeniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.) Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] marca 2021 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w tej sprawie zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzenie postępowania sądowego z uwzględnieniem ww. kryteriów wykazało, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenie. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Z przytoczonych regulacji prawnych wynika zatem, że umorzenia należności składkowych w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest dopuszczalne jedynie do składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami na te ubezpieczenie (ustawową definicję płatnika składek ustawodawca podał w art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Odnosi się on jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Innymi słowy stosuje się go jedynie do składek na własne ubezpieczenie. Nie ma on zastosowania do innych składek, a więc do składek za zatrudnionych pracowników, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz do odsetek za zwłokę od wymienionych składek. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok SN z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06 - OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287, wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 22 maja 2014r., sygn. akt II GSK 461/13, w którym wskazano, że wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów u.s.u.s. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że zasadnie organ uznał, iż w przypadku składek finansowanych przez osoby niebędące ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umorzenia. Zatem słusznie stwierdził, że nie ma podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącej w tej części, wobec czego na podstawie m.in. art. 61a k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Skarżącej o umorzenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z art. 61a k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na podstawie art 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 83b u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Z powyższego wynika zatem, że w przypadku stwierdzenia przez organ, iż zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania, wydaje on decyzję w tym przedmiocie, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Sąd zauważa, że organ wyjaśnił, iż w toku odrębnego postępowania rozstrzygnie kwestię umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że organ zasadnie przyjął w okolicznościach rozpatrywanej sprawy brak podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie uwzględnienia wniosku Skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Argumenty Skarżącej zamieszczone w uzasadnieniu skargi nie okazały się trafne i w konsekwencji nie mogły zostać uwzględnione. Zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu, z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej - www.orzeczenia.nsa.gov.pl.