I SA/Sz 191/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 maja 2015 r. sprawy ze skargi I.J. na decyzję Dyrektora [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2011-2013 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zwanej: "kpa") w związku z art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm., zwanej dalej "ustawa o ARiMR") oraz w związku z art. 80 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (dalej zwanego "rozporządzeniem 1122/2009"; Dz. U. WE nr L 316 z dnia 2 grudnia 2009r., ze zm.), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu M. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. ustalającą I. J. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [...] zł. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że [...] r. J. J. (mąż I. J.) złożył w Biurze Powiatu M. ARiMR wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, deklarując do wsparcia w zakresie zarówno jednolitej, jak i uzupełniającej płatności obszarowej (dalej określanych jako - odpowiednio - "JPO" i "UPO") działki rolne o łącznym areale [...] ha. W dniu 24 czerwca 2011 r. J. J. złożył druk zmiany do wniosku o wpis do ewidencji producentów, wprowadzając odmienny, niż dotychczas numer rachunku bankowego oraz dodając do zakresu danych adresowych również adres poczty elektronicznej. Druk został podpisany imieniem i nazwiskiem J. J.. Dnia [...] r. wnioskodawca zmarł, a organy ARiMR uzyskały wiedzę o powyższym zdarzeniu od żony wnioskodawcy dopiero w dniu 11 marca 2014 r. Dnia 15 listopada 2011 r., a więc już po śmierci wnioskodawcy, Kierownik Biura Powiatu M. ARiMR wydał decyzję o przyznaniu J. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 do działek rolnych o łącznej powierzchni wynoszącej [...] ha. Decyzje tę doręczono stronie w dniu 17 listopada 2011 r. pod ostatnim adresem zamieszkania do rąk dorosłego domownika – syna zmarłego P. J.. Płatność w łącznej kwocie [...] zł przekazano w dniu 1 grudnia 2011 r. na prowadzony na nazwisko zmarłego rachunek bankowy, podany we wskazanym powyżej wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu 12 kwietnia 2012 r. do Biura Powiatu M. ARiMR wpłynął wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012. Dokument ten, obejmujący deklarację [...] ha, zgłoszonych zarówno do JPO, jak i UPO, został złożony przez P. J.. Jako wnioskodawca wskazany był nieżyjący już ówcześnie J. J.. Wniosek podpisano czytelnie samym nazwiskiem J. Dnia 9 maja 2012r. do organu I instancji wpłynęła zmiana do wniosku o wpis do ewidencji producentów, wskazująca odmienny, niż dotychczas numer rachunku bankowego prowadzony na nazwisko I. J. Kierownik Biura Powiatu M. Agencji wydał w dniu [...] r. decyzję przyznając na jej mocy wsparcie J. J. w zakresie odpowiadającym w pełni żądaniom wniosku. Organ podał w uzasadnieniu wniosku, że rozstrzygnięcie powyższe nie zostało wysłane na adres wnioskodawcy, gdyż w całości uwzględniało żądanie zawarte we wniosku o przyznanie płatności, a w sytuacji takiej art. 19 ust. 9 ustawy o płatnościach nakazywał jedynie pozostawienie egzemplarza decyzji w aktach sprawy, bez doręczania jej stronie postępowania. Płatność w łącznej kwocie [...] zł przekazano w dniu 9 stycznia 2013r. na rachunek I. J., wskazany w ewidencji producentów. W dniu 6 maja 2013 r. do Biura Powiatu M. wpłynął wniosek o przyznanie J. J. JPO i UPO na rok 2013, podpisany czytelnie samym nazwiskiem, złożony w siedzibie organu przez P. J.. Z uwagi na nieścisłości dotyczące deklaracji powierzchni jednej z działek rolnych, Kierownik Biura Powiatu M. Agencji, pismem z dnia 15 lipca 2013 r., wezwał stronę do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na powyższe wpłynęła do organu wypełniona ręcznie korekta wniosku, podpisana czytelnie samym nazwiskiem, ponownie wskazująca jako wnioskodawcę J. J. Dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatu M. Agencji wydał decyzję o przyznaniu J. J. wsparcia w zakresie JPO i UPO na 2013 rok w łącznej kwocie [...] zł. Z uwagi na zastosowanie pomniejszenia wsparcia w zakresie JPO, rozstrzygnięcie to zostało wysłane na adres wnioskodawcy. Decyzję doręczono w dniu 27 stycznia 2014 r. dorosłemu domownikowi strony, synowi – P. J.. Pomoc wypłacono w dniu 10 marca 2014 r. Dnia 11 marca 2014 r. w siedzibie Biura Powiatu M. Agencji stawiła się I. J. - żona zmarłego J.J. - i przedłożyła odpis skrócony aktu zgonu, wydany z upoważnienia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. Zgodnie z treścią dostarczonego dokumentu, J. J. zmarł w G. w dniu [...]r. I. J. oświadczyła przed pracownikiem organu I instancji w dniu 11 marca 2014 r., że po śmierci męża miała wraz z synami kontynuować działalność rolniczą, prowadzoną uprzednio przez zmarłego męża. Ponadto wskazała, że składając akt zgonu męża w Wydziale Ewidencji Ludności Urzędu Gminy D. była przekonana, że organ ten przekaże stosowną informację Kierownikowi Biura Powiatu M. ARiMR. Wskazała jednocześnie, że fakt przesyłania przez Agencję kolejnych wniosków spersonalizowanych (zawierających nadrukowane dane osobowe wnioskodawcy i dane dot. działek ewidencyjnych i rolnych, oparte o tego samego rodzaju wniosek z roku poprzedniego) utwierdził ją w przekonaniu, iż skutecznie przejęła po mężu numer gospodarstwa i uprawnienie do występowania o płatności. Jednocześnie I. J. oświadczyła, że po śmierci męża prowadziła działalność rolniczą na gruntach deklarowanych do płatności, zaś uzyskane wsparcie inwestowała w rozwój i modernizację gospodarstwa. W dniu 17 marca 2014 r. do Biura Powiatu M. ARiMR wpłynęły odręczne oświadczenia złożone przez 6 osób zamieszkałych w D., z których wynika, że w okresie następującym po śmierci J. J., gospodarstwo położone przy ulicy [...] w D. prowadzone było przez żonę i synów zmarłego. W dniu 5 sierpnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatu M. ARiMR wszczął wobec I. J. postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych J. J. na mocy wskazanych wyżej trzech decyzji. W odpowiedzi na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień odnośnie tego, kto pobrał płatności wypłacone na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r., jak również do wskazania, czy po śmierci J.J. zostali ustaleni jego spadkobiercy, I.J. reprezentowana przez pełnomocnika wyjaśniła, że wsparcie przyznane na mocy powyższej decyzji zostało pobrane przez nią oraz że do dnia sporządzenia tego oświadczenia nie zostało przeprowadzone postępowania w sprawie nabycia spadku po zmarłym J. J.. W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatu M. ARiMR wydał decyzję nr [...], na mocy której ustalił I. J. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z brzmieniem odnośnej regulacji art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86, zwanej dalej "u.e.p."), w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, przy czym jest on nadawany temu ze współmałżonków, na którego drugi wyrazi zgodę. Z powyższego Kierownik Biura Powiatu M. ARiMR wywiódł, że współmałżonkowie traktowani są jak jeden podmiot uprawniony do posiadania numeru identyfikacyjnego, jednakże z uwagi na fakt, że numer ten jest powiązany z numerem PESEL, nie może przechodzić na następcę prawnego bądź na współmałżonka w przypadku śmierci producenta rolnego. Numer identyfikacyjny jest bowiem przypisany do konkretnego podmiotu, określonego (w przypadku osoby fizycznej) co do imienia i nazwiska. Jednocześnie, organ podniósł, iż uzyskanie numeru ewidencyjnego jest jednym z wynikających wprost z przepisów ustawy o płatnościach warunków, kumulatywne spełnienie których jest niezbędne dla uzyskania prawa do ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Kierownik Biura Powiatu M. Agencji - odnosząc się do stwierdzenia I. J., jakoby po śmierci męża uznała się za stronę postępowania i ubiegała się o kolejne płatności - wskazał przy tym, że w zaistniałym stanie faktycznym sprawy, I.J. nie spełniała wymaganych przez przepisy szczególne wymogów, albowiem nie został jej nadany numer ewidencyjny w rozumieniu przepisów u.e.p. Ponadto, Kierownik Biura Powiatu M. Agencji podkreślił, że I. J. podejmowała wobec organu szereg czynności działając w złej wierze, pobierając płatności należne zmarłemu i wprowadzając organ w błąd. W opinii organu I instancji, I. J., otrzymując wnioski spersonalizowane, wystawione na nazwisko zmarłego męża, mogła z łatwością zorientować się, że organ nie jest świadomy tego, że J.J. zmarł. W zaistniałej sytuacji powinna była o zaistnieniu tego faktu poinformować Kierownika Biura Powiatu M. ARiMR. Organ zwrócił też uwagę, że okoliczność wydania decyzji na bazie ostatniego wniosku złożonego za życia J.J., już po śmierci wnioskodawcy oraz brak zgłoszenia spadkobierców zmarłego w jego miejsce w postępowanie w sprawie wszczętej tym wnioskiem, oznacza, że rozstrzygnięcie to nie weszło do obrotu prawnego i nie może wywoływać skutków prawnych w nim wyrażonych, w tym nie może stanowić podstawy dla wypłaty wsparcia. Czyni to wypłacone środki pomocą nienależną, podlegającą zwrotowi. W odwołaniu od tej decyzji I.J. wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w sprawie wyjaśniła, że producentem rolnym nie jest osoba, której - za zgodą współmałżonka - nadano numer ewidencyjny, ale gospodarstwo, prowadzone przez oboje małżonków. Gospodarstwo opatrzone numerem ewidencyjnym [...] nadal funkcjonuje, zaś powiązanie tego numeru z numerem PESEL jednego z członków gospodarstwa nie ma, jej zdaniem, znaczenia. Wskazała dalej w odwołaniu, że nawet gdyby przyjąć, że definicja rolnika przyjęta przez organ I instancji jest prawidłowa, I. J. - jako podmiot odrębny, nie związany z prowadzeniem gospodarstwa rolnego - nie może być uznana za podmiot, w stosunku do którego może się toczyć postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Nowelizacja ustawy o ARiMR, umożliwiająca wydanie decyzji tego rodzaju w stosunku do osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności została wprowadzona w dniu 24 stycznia 2014 r., z czego odwołująca się wywiodła, że regulacji tej nie podlegają kwoty wypłacone za lata 2011-13, uznane przez Kierownika Biura Powiatu M. za nienależne. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w odniesieniu do płatności za rok 2011, że pomoc została wypłacona w sytuacji, w której I. J. nie wstąpiła (ani nawet nie podjęła takiej próby) w prawa i obowiązki zmarłego męża. Organ zwrócił uwagę, że dokonując oceny stanu prawnego sprawy nie można ograniczyć się jedynie do unormowań w zakresie ewidencji producentów, ale należy również zwrócić uwagę na odnośne przepisy zawarte w obowiązującej ustawie o płatnościach, w tym art. 22, który reguluje zasady wstępowania do toczącego się postępowania w przypadku śmierci wnioskodawcy, jeśli miała ona miejsce w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności. Z treści całego tego uregulowania wynika, jak wskazał organ odwoławczy, że uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca, może zostać przejęte przez jego spadkobierców, jedynie pod warunkiem spełnienia określonych w ustawie warunków. Szczególnie istotnym - w kontekście przedmiotu niniejszego postępowania - jest ust. 3 tego przepisu, stanowiący, że spadkobierca podaje we wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z powyższego wynika, że prawodawca - niezależnie od innych kwestii i wymogów -jednoznacznie uzależnił możliwość uzyskania prawa do płatności z wniosku złożonego przez zmarłego, od uzyskania przez spadkobiercę odrębnego numeru identyfikacyjnego, a przynajmniej wystąpienia o nadanie tego numeru. Zważywszy na fakt, że odnośne przepisy kodeksu cywilnego czynią spadkobiercą przede wszystkim współmałżonka i dzieci osoby zmarłej, organ przyjął, zakładając racjonalność działań prawodawcy, że spadkobiercą w rozumieniu ustawy o płatnościach są również osoby uprawnione do spadkobrania z mocy ustawy. Oznacza to, że prawodawca uzależnił prawo do uzyskania płatności, o którą wystąpił zmarły, od formalnego wstąpienia przez każdego spadkobiercę w miejsce zmarłego do postępowania wszczętego na wniosek osoby zmarłej, bez czynienia specjalnego wyjątku dla współmałżonka. Współmałżonek jest w zakresie postępowania o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, takim samym spadkobiercą, jak każda inna osoba uprawniona do spadkobrania z mocy ustawy lub testamentu. Z kolei, w odniesieniu do postępowań z lat 2012-2013 organ stwierdził, że z trudnych do zrozumienia przyczyn organ pierwszej instancji był przez I. J. utrzymywany w przekonaniu, że J.J. żyje i jest faktycznym wnioskodawcą, co skutkowało wydawaniem decyzji i przyznawaniem płatności na rzecz osoby zmarłej. Doszło zatem do sytuacji, w której postępowania były prowadzone wobec osoby, która nie mogła być ich stroną, albowiem nie żyła. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1587/10) organ odwoławczy wskazał, że "osoby nieżyjące nie posiadają zdolności administracyjnoprawnej (art. 29 Kpa), co oznacza, że w stosunku do zmarłych nie można wszcząć postępowania administracyjnego. Wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i w konsekwencji załatwienie sprawy przez wydanie decyzji jest rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa". W realiach niniejszego postępowania oznacza to, że postępowania dotyczące przyznania płatności bezpośrednich za lata 2012 i 2013, wszczęte na bazie wniosku osoby zmarłej i wydane na jej rzecz są obarczone kwalifikowaną wadą prawną, czyniącą je nieważnymi z mocy prawa. Jednocześnie nie jest dopuszczalne przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tych rozstrzygnięć, albowiem musiałyby się one toczyć wobec osoby nieżyjącej. W sytuacji, w której rozstrzygnięcia przyznające wsparcie są nieważne, nie mogą pociągać za sobą żadnych skutkowe prawnych. W zakresie wniosków o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2012 i 2013, skutkami takimi było przyznanie nieżyjącemu J. J. płatności tego rodzaju i zrealizowanie tych transferów na rachunek bankowy podany w ewidencji producentów. Płatności te, w sytuacji, w której brak jest podstawy dla ich wypłaty, mają charakter świadczeń nienależnych. Organ zwrócił uwagę, że z uwagi na to, że przelewy trafiły na rachunek prowadzony na rzecz I. J., to właśnie ona jest podmiotem zobowiązanym do dokonania zwrotu nienależnego wsparcia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że I. J. musiała mieć świadomość tego, że dla Kierownika Biura Powiatu M. ARiMR stroną tych postępowań jest nieżyjący J. J.. Wynika to wprost z korespondencji, jaką otrzymywała od Agencji, jako że zarówno wniosek spersonalizowany, jak i wszelkie pisma kierowane przez Agencję, wystawione i adresowane były wprost na J.a J., nie na I. J., bądź któregoś z pozostałych spadkobierców zmarłego. Odnosząc się do twierdzeń odwołującej się, organ zwrócił uwagę, że nie ma jakiegokolwiek powiązania organizacyjnego czy prawnego między ARiMR a organami samorządu terytorialnego, nie sposób wskazać, na jakiej podstawie I. J. doszła do przekonania, iż Urząd Gminy D. winien jest poinformować Kierownika Biura Powiatu M. Agencji o śmierci jednego z beneficjentów płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, że płatności za lata 2011-2013 przyznane nieżyjącemu J. J. i przejęte przez I. J. mają charakter pomocy nienależnej w rozumieniu art. 29 ustawy o ARiMR. I. J. uzyskała, w ocenie organu, bezpodstawne przysporzenie majątkowe z administrowanych przez ARiMR funduszy krajowych i wspólnotowych za lata 2011, 2012 i 2013 w kwotach - odpowiednio – [...] zł, [...] zł i [...] zł (łącznie [...] zł). Organ odwoławczy przywołał w uzasadnieniu decyzji treść przepisu art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009, zgodnie z którym "w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust 2". Przywołując dalej brzmienie przepisu art. 80 ust. 3 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym "obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust.1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach", organ stwierdził, że analiza okoliczności faktycznych zaistniałych w opisanej sprawie wskazuje jednoznacznie, że czynności Kierownika Biura Powiatu M. ARiMR, w wyniku których wydane zostały decyzje na rzecz osoby zmarłej, w ślad za którymi zrealizowane zostały odpowiednie płatności - nie były obarczone jakimkolwiek błędem. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną powyżej decyzję, I. J., zarzuciła organowi naruszenie: 1) przepisu art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 w związku z art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności polegające na jego błędnym ich zastosowaniu przejawiającym się w uznaniu przez organ, że modyfikacja składu osobowego podmiotów prowadzących gospodarstwo rolne oznacza, że powstaje nowe gospodarstwo rolne, gdy w rzeczywistości gospodarstwo rolne funkcjonuje nadal tylko zmianie ulega jego skład osobowy; 2) obrazę przepisu art. 28 w związku z art. 64 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, polegające na uznaniu przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, że skarżącej nie przysługuje statut strony w postępowaniu o przyznanie płatności, a tym samy przy uznaniu, że wnioskodawczyni składała wnioski nie posiadając własnego numeru ewidencji producentów nie wezwaniu przez organ prowadzący postępowanie do uzupełnienia wniosku o brakujący numer ewidencji producentów. Wskazując na powyższe uchybienia wiosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jako naruszającej prawo. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł , co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego oraz, że przy jej wydawaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik postępowania. Zdaniem Sądu, zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione. Stan faktyczny jest w zasadzie bezsporny. Producent rolny - J. J. zmarł w dniu [...] r. przed wydaniem decyzji z dnia [...] r. rozpoznającej jego wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 rok. Przyznane na podstawie ww. decyzji płatności, z prowadzonego na nazwisko J.J. rachunku bankowego pobrała żona – I. J. – skarżąca (oświadczenie pełnomocnika skarżącej złożone do akt z dnia 3 października 2014 r.). Kolejne płatności na lata 2012 i 2013 przekazywane był przez organ na rachunek bankowy I. J., przy czym adresatem tych decyzji był zmarły J. J.. Ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, organ I instancji stwierdził, a organ odwoławczy to potwierdził, że skarżąca pobrała kwotę bez podstawy prawnej, w związku z tym stanowi ona nienależnie pobrane świadczenie. Skarżąca, próbując zwolnić się z powyższego obowiązku podniosła w skardze, że w gospodarstwie rolnym doszło do "modyfikacji składu osobowego", w jej ocenie producentem rolnym nie był jej małżonek, który został powiązany z numerem ewidencyjnym za pomocą numeru PESEL, ale gospodarstwo rolne prowadzone przez małżonków lub, bardziej precyzyjnie, przez osoby fizyczne. Dodatkowo w skardze podniesiono, że gdyby nawet uznać, że w przedmiotowym postępowaniu powstało drugie gospodarstwo rolne, to stwierdzić należy, że organ wadliwie prowadził postępowanie w sprawie przyznania płatności i w sytuacji złożenia wniosku o przyznanie płatności przez osobę nieposiadającą numeru ewidencji producentów, organ był zobowiązany wystosować do strony wezwanie do uzupełnienia braków formalnych w postaci braku numeru ewidencyjnego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu, w zaistniałym sporze należy przyznać organowi. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 29 ust. 1 a ustawy o ARiMR. Stosownie do art. 29 ust. 1 ww. ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 29 ust. 1a ww. ustawy, przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W świetle obowiązującej treści przytoczonych przepisów nie ma przeszkód prawnych do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranego świadczenia wobec osoby niebędącej stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. Przedmiotem sporu jest ustalenie, czy pobrane przez skarżącą świadczenia na lata 2011, 2012, 2013 są świadczeniami nienależnymi. Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR wskazuje na dwa rodzaje należności podlegające zwrotowi: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych oraz kwoty nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia ponadobowiązkowa jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 635/2012, opubl. na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie, jak pozostałe orzeczenia przywołane w sprawie). W niniejszej sprawie pobranie nienależnych świadczeń wynika z braku podstawy prawnej - trzy decyzje o przyznaniu dopłat zapadły względem zmarłego męża skarżącej. Skarżąca w dniu 3 października 2014 r. oświadczyła, że pobrała dopłatę unijną ze wspólnego rachunku bankowego I. J. i zmarłego J. J., o którą wnioskował jej mąż J. J.. Kolejne płatności (na lata 2012 i 2013) przyznane przez organ w związku ze składanymi przez syna zmarłego wnioskami opatrzonymi podpisem "J.", w których jako wnioskodawca nadal wskazywany był zmarły J. J., odbierała I. J.. Z powyższego wynika, że zarówno decyzje, jak i wypłaty zostały dokonane już po śmierci wnioskodawcy, a skarżąca pobierając dopłaty nie miała do tego żadnej podstawy prawnej. Nie ma racji skarżąca twierdząc, że przysługiwało jej prawo do dopłat na podstawie numeru ewidencyjnego nadanego J. J. Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86, zwanej dalej "u.e.p.") w brzmieniu obowiązującym w 2011 r., producent podlega wpisowi do ewidencji producentów na podstawie wniosku złożonego do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy. 2. Wniosek o wpis do ewidencji producentów zawiera dane, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 3-6. 3. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się nie później niż na 21 dni przed dniem złożenia pierwszego wniosku o przyznanie płatności, z tym że: 1) producenci rolni będący posiadaczami zwierząt składają wniosek nie później niż w dniu zgłoszenia pierwszego zwierzęcia do rejestru zwierząt prowadzonego na podstawie przepisów o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej; 2) podmioty prowadzące zakłady utylizacyjne składają wniosek nie później niż w dniu dokonania pierwszej utylizacji; 3) producenci rolni niewpisani do ewidencji producentów, którzy przejmują posiadanie gospodarstwa rolnego, składają wniosek nie później niż w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności na podstawie przepisów o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru; 4) przetwórcy składają wniosek nie później niż w terminie 7 dni od dnia wpisu do rejestru, o którym mowa w przepisach o organizacji rynku przetworów owocowych i warzywnych; 5) producenci rolni lub potencjalni beneficjenci niewpisani do ewidencji producentów rolnych mogą złożyć wniosek łącznie z wnioskiem o przyznanie pomocy w ramach działań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2-5, 7 oraz 10-18 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), za pośrednictwem organu właściwego do przyznania pomocy w ramach tych działań. Stosownie do art. 12 ust. 1 u.e.p., jednocześnie z wpisem do ewidencji producentów nadaje się numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 1, jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego (ust. 2). Wnioskodawcy podlegającemu wpisowi do ewidencji producentów na podstawie kilku tytułów nadaje się jeden numer identyfikacyjny (ust. 3). W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę (ust. 4). W przypadku producentów rolnych, przetwórców, podmiotów prowadzących zakłady utylizacyjne lub potencjalnych beneficjentów, działających w formie spółki cywilnej, nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę (ust.5). W przypadkach, o których mowa w ust. 4 i 5, do wniosku o wpis do ewidencji producentów dołącza się pisemną zgodę odpowiednio współmałżonka, współposiadacza gospodarstwa rolnego albo wspólników (ust. 6). Prawidłowo wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dokonując oceny stanu prawnego sprawy nie można ograniczyć się jedynie do unormowań w zakresie ewidencji producentów, ale należy również zwrócić uwagę na odnośne przepisy zawarte w obowiązującej ustawie o płatnościach. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. z 2007 r. p Nr 35, poz. 217) w brzmieniu obowiązującym w 2011 r., stanowił: "w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej lub wsparcia specjalnego do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności lub tego wsparcia, płatności te lub wsparcie to przysługują spadkobiercy, jeżeli: 1) odpowiednio grunty rolne, które były objęte wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej lub specjalnej płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych, lub zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności do krów i owiec, były w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek, w posiadaniu spadkodawcy lub spadkobiercy; 2) spełnia on warunki do przyznania danej płatności lub wsparcia, z tym że w przypadku płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu niezwiązanej z produkcją i płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, płatności te przysługują, o ile spadkodawca spełniał lub spadkobierca spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o wstąpienie odpowiednio do postępowania w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej lub wsparcia specjalnego. 1a. W przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do owoców miękkich do dnia doręczenia decyzji w sprawie ich przyznania, płatności te przysługują spadkobiercy, który spełnia warunki do ich przyznania. 2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 i 1a, spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. 3. Spadkobierca podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru. 4. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca dołącza: 1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo 2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo 3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. 6. Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że uprawnionych do nabycia spadku jest więcej niż jeden spadkobierca, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie przyznania płatności lub wsparcia, o których mowa w ust. 1 i 1a, dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce spadkodawcy i przyznanie mu płatności lub wsparcia. 6a. Zgoda, o której mowa w ust. 6, nie jest wymagana, jeżeli miałaby być wyrażona przez małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego. 7. Wniosek, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony przez spadkodawcę wniosek o przyznanie płatności lub wsparcia, o których mowa w ust. 1 i 1a. 8. W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, decyzję w sprawie przyznania płatności lub wsparcia, o których mowa w ust. 1 i 1a, wydaje się po złożeniu przez spadkobiercę odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. 9. Termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu." Z akt sprawy wynika wprost, że do dnia 3 października 2014 r. nie zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia praw do spadku po zmarłym [...] r. J. J.. Skarżąca pobierała dopłaty przyznane przez organ na podstawie wniosków składanych "w imieniu" J. J.. Skarżąca dopiero w dniu 11 marca 2014 r. poinformowała organ o śmierci męża. Należy podzielić pogląd organu co do tego, że ustawodawca uzależnił prawo do uzyskania płatności, o którą wystąpił zmarły, od formalnego wstąpienia przez każdego spadkodawcę w miejsce zmarłego do postępowania wszczętego na wniosek osoby zmarłej. Prawidłowo organ zwrócił uwagę, że sytuacja prawna współmałżonka wnioskodawcy jest taka sama jak pozostałych spadkobierców. Z treści przywołanego wyżej przepisu art. 22 u.e.p. wynika, że uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca może zostać przejęte przez jego spadkobierców, jedynie pod warunkiem spełnienia określonych powyżej warunków. Skoro skarżąca takich warunków nie spełniła, zasadnie organ uznał, że pobrane przez nią płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, przyznane J. J., były nienależne. Z kolei, w odniesieniu do pobranych płatności na lata 2012 i 2013, trafnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że postępowania prowadzone były wobec osoby, która nie mogła być ich stroną. Prawidłowo też stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie może mieć zastosowania regulacja wspólnotowa, przewidująca możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia. Zgodnie z treścią art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009 "w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2". Z kolei przepis art. 80 ust. 3 ww. rozporządzenia przewiduje, że "obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach." Z uwagi na to, że okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu nie zaistniały w sprawie, przepis art. 80 ust. 3 ww. rozporządzenia nie znajduje zastosowania. W ocenie Sądu, nie można podzielić zarzutów skargi co do tego, że w okolicznościach sprawy dotyczącej przedmiotowego gospodarstwa rolnego zmarłego doszło do zmiany składu osobowego na skutek śmierci wnioskodawcy. W przypadku śmierci wnioskodawcy w toku postępowania, tylko spadkobiercy mogą wstąpić do prowadzonego postępowania i tylko w warunkach wskazanych przez ustawodawcę w treści przywołanego wyżej art. 22 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej. Nie zasługuje na uwzględnienie też zarzut skargi wskazujący, że organ zobowiązany był wezwać skarżącą do uzupełnienia wniosku o brakujący numer ewidencji producentów. Należy podkreślić, że w każdym wniosku jako wnioskodawca wskazywany był J. J. z nadanym numerem ewidencji producenta. Wymagane przez skarżącą wezwanie organu byłoby pożądane, gdyby tego typu brak formalny dotyczył wniosku o płatności złożonego na kolejne lata (2012 i 2013) przez skarżącą. Z akt sprawy wynika bez żadnych wątpliwości, że wniosku o płatności po śmierci męża skarżąca nie składała. Prawidłowo zatem organ stwierdził, że pobrane przez skarżącą płatności jako nienależne podlegają zwrotowi. Dlatego mając na uwadze powyższe, orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.