I SA/Sz 204/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący Z.B. w piśmie z dnia 15 września 2009 r. wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy "w zakresie zwolnienia od kosztów uzasadnienia jak również zwolnienia od kosztów kasacji". Do ww. pisma skarżący załączył wypełniony i podpisany formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku Z.B. wskazał, że z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych, nie może uiścić opłaty sądowej z tytułu złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku jak i nie zdoła uiścić wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Wnioskodawca dodał, że od momentu przyznania prawa pomocy przez Sąd na mocy postanowienia z dnia 6 kwietnia 2009 r., jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem od lipca 2009 r. córka nie otrzymuje kwoty [...] miesięcznie z tytułu stypendium szkolnego (nie wiadomo czy otrzyma stypendium w nowym roku szkolnym), a skarżący nie uzyskuje diety z tytułu wykonywania funkcji ławnika w wysokości [...]. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący wykazał jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę J.B. oraz dwie małoletnie córki – W. (lat 11) i S. (lat 4). Podając swój stan majątkowy, Z.B. wskazał, że posiada "pomieszczenie w budynku 51,93 m2 na działce 19,65 a budowa" oraz sklep przy ul. [...], o powierzchni 79,17 m2. Skarżący podał także, że nadal posiada stary samochód, tj. 23 – letni o wartości [...], że nie ma konta, nie dysponuje oszczędnościami, papierami wartościowymi ani obligacjami, nie posiada żadnych przedmiotów o wartości powyżej [...]. Odnosząc się do stanu majątkowego żony, poinformował, że nie posiada ona żadnych wartościowych rzeczy powyżej [...] (dodał, że żona od kilku lat nie kupuje sobie żadnych nowych rzeczy). Podając dochody rodziny, wskazał, że żona uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę za zastępstwo [...] miesięcznie (brutto), zaś córki otrzymują zasiłek, tj. W. – w wysokości [...] miesięcznie, a S. w kwocie [...] miesięcznie. Z.B. w załączonym do formularza PPF piśmie z dnia 14 września 2009 r. wyjaśnił ponadto, że prowadzi samodzielnie działalność gospodarczą jako osoba fizyczna i nadal jest to firma jednoosobowa. Działalność jest prowadzona na zasadach ogólnych – prowadzi księgę przychodów i rozchodów. Wnioskodawca poinformował, że podjął decyzję o likwidacji działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2009 r. i w związku z tym rozpoczął już do niej przygotowania, w celu "zmniejszenia obciążeń kosztowych i strat likwidacyjnych". Następnie, skarżący wskazał, że sprzedaż/obrót z działalności gospodarczej za ostatni miesiąc rozliczeniowy, tj. sierpień 2009 r. był dwukrotnie niższy aniżeli w miesiącu marcu 2009 r. i wyniósł zaledwie [...]. Z.B. podniósł, że mimo, iż w miesiącu marcu 2009 r. marża ze sprzedaży była wyższa aniżeli aktualnie, to i tak nie wystarczała na poniesienie stałych miesięcznych kosztów utrzymania, co uzasadnia złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dalej, wspomniał, że całkowity dochód rodziny wynosi [...], a zatem jest mniejszy aniżeli w okresie, w którym sąd przyznał prawo pomocy (dochód wynosił [...]). W związku z powyższym, średnia na jednego członka rodziny wynosi [...] i jest niższa od progu socjalnego, który sięga 504 zł. W ww. piśmie, wnioskodawca uzupełnił informacje podane w formularzu PPF, wyjaśniając, iż obie córki będą otrzymywać zasiłki tylko do końca października 2009 r. Ponadto, wskazał, że z powodu braku pieniędzy na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, żona pożyczyła [...] od swojej matki, która utrzymuje się z emerytury w wysokości [...]. Następnie, Z.B. przedstawił koszty niezbędne do utrzymania rodziny, w tym koszty dojazdów do pracy i szkoły dziecka w kwocie [...] na miesiąc. Skarżący wyjaśnił, że droga do jego pracy i szkoły dziecka wynosi 17,5 km w jedną stronę i miesięcznie pokonuje ją 22 razy. Razem w miesiącu pokonuje 770 km, a jego samochód spala od 4,5 do 5,5 litra ropy na 100 km, wobec tego koszt miesięcznych dojazdów dla całej rodziny do miasta wynosi 40 litrów ropy "pomnożony przez" 3,52 zł. Skarżący podkreślił, iż jest to zdecydowanie tańsza opcja, aniżeli kupowanie miesięcznego biletu na zwykłe przejazdy i pozwala na zaoszczędzenie [...] miesięcznie. W dalszej części pisma, wnioskodawca podał koszty wyżywienia wraz z zakupem środków czystości w łącznej kwocie [...], co daje na jednego członka rodziny około [...] dziennie oraz koszty zakupu lekarstw dla dzieci w miesiącu sierpniu w wysokości [...]. Ponadto, skarżący nadmienił, że opłacił obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za sierpień 2009 r. w kwocie [...] wraz z kwotą [...] z tytułu prowizji od tych opłat; wpłacił kwotę [...], z tytułu podatku VAT – 7 za sierpień 2009 r. (wyjaśnił jednocześnie, że na dowodzie wpłaty do urzędu skarbowego widnieje kwota [...], gdyż uiścił również zaległą opłatę za lipiec 2009 r. w wysokości [...], której nie mógł uiścić w terminie z powodu braku pieniędzy). Skarżący dodał, że zalega z opłatami z tytułu: energii elektrycznej w kwocie [...] (termin płatności minął w dniu 10 sierpnia 2009 r.); wywozu odpadów w wysokości [...] (termin płatności upłynął w dniu 20 lipca 2009 r.) oraz opłaty za zużycie wody oraz odprowadzenie ścieków w kwocie [...] (termin płatności minął w dniu 1 września 2009 r.). Do formularza PPF Z.B. załączył: kserokopię aneksu nr 6 do umowy o pracę na czas zastępstwa, zawartej w dniu 3 marca 2009 r., na podstawie którego przedłużono obowiązywanie umowy na zastępstwo do dnia 26 marca 2010 r.; zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości miesięcznego wynagrodzenia J.B. (oryginał); decyzję nr [...] z dnia [...]o przyznaniu zasiłku na dziecko: W.B. w wysokości [...]; S.B. w wysokości [...] oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2009/10 na rzecz W.B., kwota podatku to 100 zł, płatna jednorazowo we wrześniu; kopie 3 potwierdzeń wpłat gotówkowych, dokumentujących uiszczenie w dniach 9 i 10 września 2009 r. należności z tytułu składek ZUS za wskazany okres w łącznej kwocie [...]; kserokopię dowodu dokonania wpłaty na rzecz Trzeciego Urzędu Skarbowego w kwocie [...] w dniu 3 września 2009 r., kserokopie 3 paragonów za leki na łączną kwotę [...]; kserokopię rachunku za nabycie odzieży w wysokości [...], kserokopie 4 paragonów z tytułu kupna artykułów spożywczych w łącznej wysokości [...]; kserokopię karty księgi przychodów i rozchodów; kserokopię VAT – 7 deklaracji dla podatku od towarów i usług za sierpień 2009 r. wraz z kserokopią potwierdzenia jej złożenia, kserokopię Faktury VAT za energię elektryczną z dnia 23 lipca 2009 r. na kwotę [...]; kserokopię pokwitowania uiszczenia kwoty [...] na rzecz Zakładu Wodociągów i Kanalizacji (bez potwierdzenia wpłacenia ww. kwoty), kserokopię potwierdzenia przelewu opłaty za wywóz odpadów na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania (brak potwierdzenia uiszczenia należności). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 243§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Na podstawie art. 245§1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245§3 ustawy tej stanowi, iż prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie natomiast z art. 246§1 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ustanowionej w art. 199 ww. ustawy, tj. ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa na skarżącym, albowiem zwrot: "gdy wykaże" oznacza, że na skarżącym spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wniosek Z.B., złożony w toku postępowania, zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych. Według Sądu, wnioskodawca wykazał, iż nie zdoła ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - na aktualnym etapie postępowania koszty obejmują opłatę kancelaryjną za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł (w trzech analogicznych sprawach skarżącego), a dalej także wpisu od skargi kasacyjnej. Uzasadniając swój wniosek, skarżący wskazał, iż wraz ze swoją rodziną (żoną i dwiema małoletnimi córkami) utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości około 1300 - 1400 zł (netto) miesięcznie. Na powyższe dochody składają się wynagrodzenie żony oraz zasiłki na dzieci. Natomiast, kwota miesięcznych, udokumentowanych wydatków, ponoszonych na utrzymanie rodziny (w tym koszty zakupu żywności, środków czystości, leków oraz koszty dojazdu do szkoły i pracy, składki na ubezpieczenie skarżącego) wynosi około [...] miesięcznie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że zalega z opłatami za tzw. media, tj. energię elektryczną, wywóz odpadów, wodę i odprowadzenie ścieków. Wnioskodawca dodał również, że na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych żona pożyczyła pieniądze od Teściowej. Wprawdzie skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą, jednakże z działalności tej nie uzyskuje spodziewanych zysków. Wskazał on także, że podjął decyzję o likwidacji działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2009 r. Z nadesłanej przez skarżącego deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT – 7 za sierpień 2009 r. wynika, iż podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów w ww. miesiącu wyniosła [...], a podatek należny zadeklarowano w kwocie [...]. Skarżący wykazał w deklaracji, iż wartość z tytułu nabycia towarów i usług pozostałych wynosi [...] (netto), podatek naliczony - [...], a kwota podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego to [...]. Z nadesłanej kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za sierpień 2009 r., wynika, iż na koniec ww. miesiąca skarżący osiągnął przychód w wysokości [...], na zakup towarów handlowych wydał kwotę [...], zaś pozostałe wydatki wyniosły – [...]. Ponadto, Z.B. wykazał, że w skład jego majątku wchodzi sklep przy ul. [...], o powierzchni 79,17 m2 oraz (cyt.) "pomieszczenie w budynku 51,93 m2 na działce 19,65 a budowa" oraz stary 23 – letni samochód o wartości [...]. Skarżący podał, że wraz z żoną nie posiadają przedmiotów o znacznej wartości materialnej, tj. powyżej [...], ani oszczędności czy papierów wartościowych, z których mógłby sfinansować koszty postępowania. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Sąd wziął również pod uwagę dokumenty i oświadczenia wnioskodawcy, które zostały zgromadzone w toku postępowania. W oparciu o zebrane dowody, Sąd ustalił, że działka, na której znajduje się wykazane w formularzu "pomieszczenie w budynku 51,93 m2 na działce 19,65 a budowa", położona jest w [...]. Z treści zapisu na pierwszej stronie dziennika budowy Nr 386/98, wydanego stronie dnia 30 marca 1998 r., wynika, że prowadzona budowa obejmuje "Budynek mieszkalny, garaż, szambo, przyłącze [...]". Zgodnie z oświadczeniem strony, zakup wskazanej działki nastąpił w 1997 r., a budowę nowego budynku na wskazanej działce rozpoczęto w 1998 r. Natomiast, w 2002 r. rozebrano zamieszkane przez skarżącego i jego rodzinę poniemieckie budynki na rzecz nowej budowy, której nie zakończono do dnia dzisiejszego. Strona użytkuje powierzchnię 51,93 m2. Od 2004 r., z uwagi na brak środków, strona nie przeznacza żadnych nakładów finansowych na budowę, jednakże sposobem gospodarczym kontynuuje niezbędne prace konserwujące, adaptacyjne, naprawcze. Skarżący i jego rodzina nie posiadają gazu, gotowanie posiłków "odbywa się prądem", zaś wodę czerpią z własnego ujęcia (studni). Ponadto, Sąd powziął z urzędu wiadomość o tym, że Z.B. został powołany do pełnienia w kadencji 2008-2012 funkcji ławnika w Sądzie Okręgowym ds. karnych (uchwała Nr XIV/395/07 Rady Miasta Szczecin z dnia 29 października 2007 r. w sprawie wyboru ławników do Sądów Okręgowego i Rejonowego w Szczecinie na kadencję 2008-2012). Przy czym, stosownie do art. 170 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), może on być wyznaczony do udziału w rozprawach do dwunastu dni w ciągu roku; liczba tych dni może być zwiększona przez prezesa sądu tylko z ważnych przyczyn. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, Z.B. wywiązał się z obowiązku wykazania trudnej sytuacji materialnej. Należy wskazać, że w orzecznictwie podkreśla się, iż możliwość poniesienia kosztów postępowania musi być realna i istnieć w momencie złożenia wniosku. Nie może być przesłanką odmowy udzielenia prawa pomocy potencjalna możliwość czerpania korzyści z posiadanego majątku lub z jego sprzedaży. Skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący posiada 2 nieruchomości, w tym jedną nieruchomość gruntową z niezakończoną budową budynku mieszkalnego, drugą jest lokal użytkowy, w którym prowadzi działalność gospodarczą, a z żadnej nieruchomości aktualnie nie uzyskuje dochodu z wynajmu lub dzierżawy, to - w ocenie Sądu - powyższe okoliczności nie mają znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245§3 w związku z art. 246§1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uznał za uzasadnione przyznanie skarżącemu Z.B. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.