I SA/Sz 207/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 17 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 24 lutego 2014 r. skarżący P. D. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest praca wykonywana w [...] z wynagrodzeniem około [...] franków szwajcarskich miesięcznie w systemie: dwa miesiące praca, dwa miesiące przerwa. Skarżący wynajmuje mieszkanie w [...], za które płaci [...] franków szwajcarskich czynszu miesięcznie, zaś w Polsce ponosi koszty utrzymania domu wynoszące około [...] zł, ponadto spłaca kredyty (raty ok. [...] zł) na utrzymaniu skarżącego pozostaje nieposiadająca dochodu żona, nadto skarżący wspomaga rodziców nieposiadających stałego źródła dochodów, utrzymujących się jedynie z prac dorywczych ojca skarżącego na budowach, rodzice mają na utrzymaniu syna w wieku szkolnym uczącego się w szkole średniej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. D., zaś w oświadczeniu majątkowym, że posiada dom o pow. [...] m kw. wybudowany przed II wojną światową, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, budynki gospodarcze – stodołę z oborą o pow. ok. [...] m kw., samochód osobowy marki [...] rocznik 2007. Skarżący wyjaśnił, że w wykazanym domu mieszkają również rodzice. Pismem z dnia 28 kwietnia 2014 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację majątkową i finansową rodziny w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: - dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznych dochodów skarżącego z ostatnich 6 miesięcznych (np. kopia umowy o pracę, zaświadczenie pracodawcy); - dokumenty potwierdzające ponoszenie i wysokość wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; - dokumenty potwierdzające stan zobowiązań kredytowych skarżącego na dzień 28 kwietnia 2014 r. i spłacanie rat kredytów w ostatnich trzech miesiącach; - zaświadczenie z urzędu pracy, czy żona skarżącego jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych; - roczne rozliczenie podatkowe skarżącego za 2013 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w organie podatkowym w Polsce lub w [...] lub zaświadczenie z właściwych organów, że rozliczenia takiego nie złożył; - wyciągi ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w kraju i zagranicą, w tym lokat, kont walutowych, związanych z kredytami, kartami kredytowymi z ich stanem za okres od 1 lutego 2014 r. do 28 kwietnia 2014 r., - dodatkowe oświadczenie skarżącego o wysokości miesięcznej pomocy finansowej udzielanej przez skarżącego rodzicom, a także, czy rodzice skarżącego partycypują w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: "P.p.s.a." - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Każdy zatem, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z wniosku skarżącego odnośnie jego sytuacji majątkowej i rodzinnej wynikało że: prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotną żoną, otrzymuje dochody z pracy w [...] w wysokości [...] franków miesięcznie (ok. [...] zł), posiada nieruchomości – dom o pow. [...] m kw., grunt rolny o pow. [...] ha, budynki gospodarcze, samochód marki [...] rocznik 2007; skarżący ponosi wydatki związane z wynajmem mieszkania w [...] w wysokości [...] franków miesięcznie, wydatki związane z utrzymaniem domu w Polsce w kwocie [...] zł miesięcznie, spłaca kredyty w wysokości [...] zł miesięcznie, oprócz tego pomaga finansowo wspólnie mieszkającym rodzicom. Skarżący nie wykazał oszczędności. Ponieważ przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa i możliwości finansowe były zbyt ogólnikowe i budziły wątpliwości co do ich kompletności, zwłaszcza co do wysokości dochodów oraz źródeł finansowania bieżących potrzeb życiowych i wysokości wydatków rodziny, został on wezwany pismem z dnia 28 kwietnia 2014 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów, wyżej wskazanych, pozwalających zweryfikować przedstawione dane, jak też uzupełniających wniosek. Wymagało bowiem ustalenia, czy skarżący faktycznie nie posiada oszczędności, czy jego żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek z tego tytułu. Należało również potwierdzić wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków, wysokość pomocy udzielanej rodzicom oraz otrzymywanych miesięcznie dochodów przez skarżącego, gdyż ze złożonego oświadczenia wynikało, że wydatki te (bez wyżywienia) konsumują w całości wysokość wykazanego wynagrodzenia. Wyjaśnienia wymagało czy mieszkający wspólnie ze skarżącym i jego żoną rodzice partycypują w kosztach utrzymania domu. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą bowiem rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie z dnia 28 kwietnia 2014 r. otrzymał w dniu 5 maja 2014 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 15 maja 2014 r. Tymczasem wnioskodawca pomimo długiego okresu, w którym mógł zgromadzić i przesłać wymagane dane i dokumenty, tj. w terminie dziesięciodniowym, nie wywiązał się z obowiązku, którego wykonanie leżało w jego interesie. Uniemożliwiło to wyjaśnienie wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Na podstawie danych przedstawionych w formularzu PPF, nie jest możliwe jednoznacznie ocenić, czy skarżący jest w stanie ponieść kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi, należnego na tym etapie sprawy. Należy podkreślić, że rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej skarżącego składa się przede wszystkim wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi tj. rodzaj i wysokość ponoszonych stałych wydatków. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna wyjaśnić jakie aktualnie uzyskuje dochody oraz określić ich wysokość, ponadto określić wysokość jak i rodzaj ponoszonych stałych kosztów utrzymania. Powinna także dokładnie przedstawić swój stan majątkowy. Zaznaczyć trzeba, że istotne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy jest także żeby dane były jak najbardziej aktualne dla momentu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaniechanie strony oraz brak danych i jakichkolwiek dokumentów jest zatem przeszkodą do dokonania przez referendarza sądowego oceny sytuacji materialnej i uwzględnienia wniosku, co tym samym prowadzi do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz akt sprawy nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, podane informacje są zbyt ogólnikowe, a skarżący nie wykazał poprzez złożenie dodatkowych dokumentów, że opłacenie przez niego kosztów sądowych, samodzielnie lub z pomocą członków rodziny jest niemożliwe. Wobec tego należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.