I SA/Sz 213/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M K o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w sprawie podatku od nieruchomości za 2004 rok p o s t a n a w i a odmówić przyznania M. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata M. K., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r. (doręczonym 10 września 2008 r.) odmówił przyznania M. K. prawa pomocy, a skarżąca złożyła w dniu 17 września 2008 r. sprzeciw od tego postanowienia. Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), zwanej dalej: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. K. podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z 16-letnią córką – A. K., posiada pokój o pow. 30 m kw, z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 399 zł brutto, a jej córka alimenty w wysokości 400 zł. Wnioskodawczyni na formularzu nie wskazała żadnego majątku w postaci zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W odpowiedzi na wezwanie Sądu, M. K. nadesłała odpisy deklaracji podatkowych ( zeznanie PIT – 36 za 2007 r., w którym zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 237.505,50 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 275.403,50 zł, stratę w kwocie 37.898,00 zł oraz PIT 5 za miesiąc czerwiec 2008 r., w którym zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 26.846,00 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 24.986,00 zł, dochód w kwocie 1.860 zł) oraz oświadczyła, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą 200 zł (skarżąca podała, że spożywa posiłki z produktów zakupionych dla potrzeb prowadzonego baru, których nie może sprzedać). Oświadczyła nadto, że nie ma żadnych rachunków potwierdzających te wydatki. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych kont bankowych, nie pozostaje w związku małżeńskim, od byłego męża nie otrzymuje żadnych alimentów oraz, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do pokoju, który zajmuje. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 30 września 2008 r., w którym, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, zobowiązano skarżącą do przedłożenia: - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/nieskorzystaniu przez skarżącą i jej córkę z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz czy skarżąca ubiegała się w tym okresie o pomoc społeczną, - kopii wyroku ustalającego wysokość alimentów na rzecz córki A., - oświadczenia skarżącej o wysokości zaległych nieotrzymanych alimentów oraz dokumentów potwierdzających dochodzenie tych należności od zobowiązanego, - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i córki w okresie ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki związane z opłatą za mieszkanie, za energię elektryczną, wodę, itp.) - M. K. nie nadesłała wymaganych dokumentów. W złożonym oświadczeniu podała, że nie otrzymywała i nie ubiegała się o pomoc społeczną z uwagi na "nieuregulowany status prowadzonej działalności gospodarczej", natomiast wymaganego zaświadczenia nie przedłożyła, ponieważ nie posiada środków finansowych na dojazd do właściwego organu w tej sprawie (odległość 7 km od miejsca zamieszkania), skarżąca oświadczyła, że "nie stać" jej również na dostarczenie kopii odpisu wyroku Sądu Okręgowego X Wydział Rodzinny z dnia 21 grudnia 2004 r.(najprawdopodobniej dotyczącego alimentów). Odnośnie alimentów podała, że od dnia 21 grudnia 2003 r. nie otrzymała od byłego męża alimentów na małoletnią córkę, a o należną jej z tego tytułu kwotę ( zaległość w wysokości 18.400,00 zł ) nie występowała do komornika ze względu na brak znajomości adresu zobowiązanego. Dopiero w październiku b.r. wystąpiła do komornika o egzekucję alimentów, poza tym zwróciła się do sądu cywilnego o podwyższenie alimentów, jednak nie przedłożyła dowodów potwierdzających powyższe. M. K. oświadczyła nadto, że w okresie ostatnich trzech miesięcy zamieszkuje w "budynku gospodarczym – oborze" i nie ponosi żadnych wydatków na "prąd, ścieki i wodę". Nadal korzysta z zapasów po zlikwidowanym barze mlecznym, dodatkowo korzysta ze wsparcia innych osób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata ( art. 245 § 2 p.p.s.a. ) jest uzależnione od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, a jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I Cz 26/87 (opubl. w OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103 ), stan majątkowy i dochody skarżącego należy oceniać w świetle tego, jakie byłyby jego potencjalne możliwości zarobkowe, gdyby je w pełni wykorzystywał. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżąca nie uczyniła zadość kierowanemu do niej wezwaniu, przez co naruszyła wywiedziony z art. 255 p.p.s.a. obowiązek współdziałania strony z sądem w zakresie gromadzenia materiału dowodowego potrzebnego do ustalenia stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Jak bowiem podkreśla się w doktrynie (S. Babiarz. B. Dauter, M. Niezgódka Medek - Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Lexis Nexis, Warszawa 2007r.) brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu wymagane wezwaniem dokumenty były niezbędne do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Uwzględniając okoliczność wykazanego źródła dochodu (działalność gospodarcza – prowadzenie Baru Mlecznego w S., ul. K. 40), który w 2007 r. nie przyniósł dochodu (strata w wysokości 37.898,00 zł, przychody 237.505,50 zł, koszty 275.403,50 zł), a za I półrocze 2008 r. wygenerował dochód w wysokości 1.860 zł (przychód 26.846,00 zł, koszty 24.986,00 zł), oświadczenie o braku godnego miejsca zamieszkania skarżącej i jej córki ( "pomieszczenie gospodarcze – obora") oraz niewykazanie ubiegania się o pomoc społeczną dla siebie i 16 – letniej córki i nieudokumentowanie wystąpienia o należne jej bieżące i zaległe alimenty ( zaległość z tego tytułu wyniosła, wg oświadczenia skarżącej, 18.400,00 zł), kierując się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, stwierdzić należy, że wiarygodność oświadczeń skarżącej budzi wątpliwości, nie jest bowiem możliwym funkcjonowanie dwuosobowej rodziny bez środków finansowych do życia. Mając na uwadze powyższe oraz aktualnie podnoszone, na etapie odpowiedzi na wezwanie Sądu, gołosłowne twierdzenia skarżącej o likwidacji działalności gospodarczej, przy niewykazaniu braku zdolności skarżącej do podjęcia pracy zarobkowej, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.