I SA/Sz 217/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za 2006 r. i 2007 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący M. M., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że utrzymuje się z dochodów związanych z pracami dorywczymi, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Nie posiada własnego mieszkania i jest zmuszony zamieszkiwać z matką w jej mieszkaniu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie posiada żadnego majątku, cennych rzeczy ani oszczędności. Ma ograniczone możliwości zarobkowe z uwagi na zły stan zdrowia psychicznego, a także ze względu na wydany przez Sąd Rejonowy Wydział Karny wyrok orzekający zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wskazał także, że ze względu na brak dochodów nie spłaca zobowiązań bankowych. W oświadczeniu majątkowym skarżący wymienił dom stanowiący własność jego matki o powierzchni [...] m kw. wybudowany w latach 50-tych, wskazując, że matka nie posiada innego majątku nieruchomego. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał dochody z prac dorywczych w kwocie [...] zł miesięcznie oraz emeryturę matki w kwocie [...] zł. Do wniosku skarżący załączył dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia i leczenia szpitalnego. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) wezwaniem z dnia 1 czerwca 2010 r. zobowiązano skarżącego, aby w terminie 14 dni od doręczenia wezwania nadesłał: zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy w roku 2009 r. i od początku 2010 r. korzystał z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w tym okresie; zaświadczenie z właściwego urzędu pracy czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez matkę skarżącego emerytury; wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; wykazu posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków bankowych (w tym lokat) wraz z wyciągami z ich stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego czy skarżący w roku 2009 r. uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym; kserokopii orzeczenia o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej; wykazu zobowiązań i zaległości skarżącego z ich stanem na dzień 1 czerwca 2010 r., a także oświadczenia czy prowadzona jest lub była egzekucja z majątku skarżącego oraz czy była skuteczna, jeśli skarżący posiada dokumenty dotyczące egzekucji poproszono o ich nadesłanie. Wykonując powyższe wezwanie, skarżący złożył oświadczenie, iż nigdy nie korzystał z pomocy opieki społecznej, dotyczy to roku 2009 i 2010. Wskazał także, że wydatki związane z utrzymaniem (opłaty mieszkaniowe, wyżywienie, leki, środki higieny osobistej) wynoszą miesięcznie około [...] zł, a emerytura matki wynosi około [...] zł. Skarżący oświadczył także, że zarówno on sam jak i jego matka nie posiadają rachunków bankowych (w tym lokat) oraz, że nie uzyskał w 2009 r. dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Odnośnie żądanego wykazu zobowiązań, skarżący wskazał, że są to grzywna i koszty związane ze sprawą karną, która toczyła się przeciwko niemu przed Sądem Rejonowym w Koszalinie, obecnie karę grzywny rozłożono skarżącemu na raty w związku z trudną sytuacją finansową. Ponadto skarżący przedłożył kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie Wydziału II Karnego z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt II K 280/07, z którego wynika, iż orzeczony na okres 4 lat zakaz wykonywania działalności gospodarczej dotyczy usług transportu towarów w obrocie międzynarodowym i krajowym oraz importu i eksportu towarów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych (stanowiące tzw. prawo pomocy w zakresie częściowym) jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno-bytowej jest jedynym, na podstawie którego oceniana jest zdolność osoby fizycznej do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena zaś spełnienia tych przesłanek została pozostawiona uznaniu Sądu (referendarza sądowego) rozpoznającemu wniosek. Należy także wskazać, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, na podstawie powyższych kryteriów (w odniesieniu do sytuacji materialnej wnioskodawcy), wysokość wpisu ma znaczenie i jest uwzględniana w ramach wszystkich obciążeń finansowych oraz możliwości ich uiszczenia przez stronę bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Od wysokości wpisu, co do zasady zależy też wola strony do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże wysokość wpisu od skargi nie stanowi bezpośredniej i jedynej przesłanki ubiegania się o dofinansowanie udziału strony w postępowaniu sądowym. Strona ma bowiem wykazać, że ze względu na jej sytuację finansową, rodzinną partycypowanie w kosztach sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Skarżący w swoim wniosku ubiega się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi wynoszącego [...] zł. Na poczet należnej opłaty sądowej skarżący w dniu 29 kwietnia 2010 r. uiścił kwotę [...] zł. Przystępując do rozpoznania niniejszego wniosku, na wstępie, w uzupełnieniu powyższych rozważań należy wyjaśnić, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, a z drugiej – szeroko rozumiane możliwości finansowe wnioskodawcy, ale również przyczyny takiego stanu oraz ewentualne możliwości doprowadzenia do jego zmiany. Podyktowane to jest istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych, która stanowiąc odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów przez wszystkich obywateli, jako pomoc budżetu państwa, co należy jeszcze raz podkreślić, musi sprowadzać się do sytuacji wyjątkowych. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący nie posiada żadnego majątku, mieszka u swojej matki, która ponosi większość kosztów jego utrzymania (wydatki rodziny to kwota ok. [...] zł) z dochodów z emerytury w wysokości ok. [...] zł. Skarżący jest w złym stanie zdrowia psychicznego i pracuje jedynie dorywczo za kwotę [...] zł miesięcznie. Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego powyższe okoliczności są niewystarczające i nie przemawiają za przyznaniem dofinansowania jego sprawy ze środków publicznych. Jak wynika z akt sprawy, obecna sytuacja skarżącego, materialna jak i osobista, jest skutkiem wcześniej prowadzonej działalności przestępczej, za którą został skazany wyrokiem karnym z dnia 29 maja 2008 r. Skarżący ubiegając się o prawo pomocy nie przekonał, że w chwili obecnej nie ma jakichkolwiek obiektywnych możliwości, aby jego sytuacja mogła ulec zmianie. M. M. nie wykazał, aby podejmował jakiekolwiek (nawet bezskuteczne) działania zmierzające do zmiany swojej sytuacji życiowej. Skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna poszukująca pracy, nie wykazał także, aby starał się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie ubiegał się o pomoc społeczną. Z przedłożonych zaświadczeń lekarskich i wyroku sądowego w sprawie karnej wynika wprawdzie, że nie może podejmować pracy na stanowiskach związanych z racjonalną oceną (np. księgowych), a także nie może prowadzić działalności w zakresie usług transportowych (krajowych, międzynarodowych) oraz importu i eksportu, jednak nie oznacza to, że nie może starać się o inną pracę. Sprawność skarżącego do pracy nie może być również kwestionowana ze względu na jego wiek ([...] lat). Wobec tego zatem, iż skarżący wcześniej prowadził nielegalną działalność i naraził Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych (wykazywanie nadwyżek podatku VAT w celu otrzymania zwrotu podatku, a także przemyt wyrobów akcyzowych za co został skazany wyrokiem karnym), a w chwili obecnej przyjmuje bierną postawę nie poszukując pracy, pozostając na utrzymaniu matki w podeszłym wieku, otrzymującej emeryturę w kwocie [...] zł, nie może oczekiwać, że na podstawie ogólnych oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej zostanie mu udzielona pomoc z budżetu państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Taka postawa skarżącego nie może uzasadniać potraktowania go w sposób szczególny i wyjątkowy. Za nieuwzględnieniem wniosku przemawia również fakt, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej. Dotyczy to zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, zaświadczenia z urzędu skarbowego o braku dochodów, dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury matki oraz rachunków za wydatki na utrzymanie. Wymienione dokumenty zastąpione zostały oświadczeniem skarżącego, bez wyjaśnienia przyczyn, które uniemożliwiły należyte wykonanie zobowiązania. Należy podkreślić, że skarżący uiścił tytułem należnego wpisu od skargi kwotę [...] zł. Brak wyżej wskazanych dokumentów uniemożliwia stwierdzenie, czy skarżący jest w stanie zaoszczędzić (np. kosztem wydatków) czy zdobyć jeszcze inne, dodatkowe środki pieniężne, tak aby pokryły opłatę sądową zmniejszoną choćby do wysokości [...] zł, co stanowi minimalny wpis w sprawach podatkowych. Partycypowanie w takich kosztach sądowych przez skarżącego, ze względu na jego sytuację i całokształt sprawy byłoby uzasadnione, zgodne z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jak i konstytucyjną zasadą prawa do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd. Przy ocenie wniosku zostało bowiem wzięte pod uwagę, że należny wpis od skargi wynosi aż [...] zł, którego uiszczenie w całości faktycznie może być niemożliwe w sytuacji finansowej skarżącego. W związku z powyższym, uznając złożone oświadczenie za niepełne ze względu na wyjątkowy charakter prawa pomocy, finansowanego ze środków publicznych, wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, gdyż mogłoby to prowadzić do nadużycia omawianej instytucji. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.