I SA/Sz 218/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca po rozpoznaniu 2018 r. sprzeciwu "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E W związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca Spółka podała, że nie posiada żadnego majątku i tym samym przychodów, ani środków finansowych, które pozwoliłoby pokryć koszty sądowe. Skarżąca Spółka wyjaśniła, że jedyna nieruchomość w postaci działek nr [...] [...] została zbyta w 2010 roku, aby w ten sposób zwolnić Spółkę z długu, wynikającego z zawartej umowy pożyczki. Spółka wyjaśniła, że na skutek działania Gminy L. zajęta została bowiem cała wierzytelność Spółki w postaci czynszu dzierżawnego za wynajem ww. nieruchomości. To spowodowało całkowity paraliż Spółki, ponieważ wystawienie faktury pociągało za sobą obowiązek zapłaty podatku VAT i dochodowego. Spółka nie otrzymując środków wynikających z faktury nie miała możliwości regulowania zobowiązań podatkowych i innych wynikających z jej działalności. Sprawiłoby to narastanie dalszych zobowiązań w tym i podatku od nieruchomości - genezy niniejszego postępowania. Aby temu zapobiec należało sprzedać nieruchomość, ponieważ w ten sposób odpadły zobowiązania wynikające z faktury (podatek VAT i dochodowy) jak i podatek od nieruchomości. Dodatkowo, zbycie nieruchomości spowodowało zwolnienie Spółki długu z tytułu zaciągniętej pożyczki. Brak możliwości działania Spółki spowodował jej zawieszenie. Spółka wskazała, że z uwagi na zbycie jedynej nieruchomości i zawieszenie jej działalności od 2010 r. nie wystąpił żaden obrót i dochód. Z tego także powodu nie mógł i nie był sporządzany bilans i rachunek zysków i strat. Z powodu roszczeń Gminy L. rachunki Spółki zostały zajęte w 2008 r. i od chwili zajęcia wszelkie ewentualnie wpływające środki przekazywane były wierzycielowi. Zajęcie przez Gminę L. jedynego dochodu i wierzytelności Spółki skutkowało brakiem jakichkolwiek wpływów. Rosły koszty utrzymania rachunków. Umowa o ich prowadzenie została wypowiedziana. Z powyższych powodów w kasie Spółki nie zaewidencjonowano żadnych środków. Aby nie generować niemożliwych do poniesienia kosztów związanych z egzystencją spółki została ona zawieszona postanowieniem z [...] r. Obecnie Spółka nie prowadzi działalności i nie posiada żadnego majątku aby móc tym pokryć koszy sądowe. Nie jest w stanie przedłożyć jakichkolwiek dokumentów bo od niemal 7 lat jako zawieszona nie prowadzi księgowości i nie składa do US właściwych dokumentów. Ponadto, wskazała, że o zawieszeniu działalności stanowi nadesłany wydruk KRS. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że kapitał zakładowy Spółki obecnie wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych. Nie podała danych dotyczących wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy, bowiem z uwagi na zawieszoną działalność nie prowadzi księgowości. Spółka nie posiadała również rachunków bankowych. Pismem z dnia [...] r. reprezentujący Spółkę J. S. udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. odnośnie do dokumentów dotyczących możliwości otrzymania dopłat od wspólników, dokumentujących takie dopłaty oraz wskazujących na istnienie przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie Spółki przez wspólników, tj. [...] D. i A. D., wskazując, że przeszkodą do dokonywania dopłat i otrzymywania dopłat jest to, że obecnie Spółka ma zawieszony byt i działalność i faktycznie nie podejmuje żadnych bieżących finansowych działań, a reguluje jedynie kwestie sporne, które mogą mieć wpływ na działania spółki w przyszłości. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego Spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Referendarz sądowy podkreślił przy tym, że z dokumentów źródłowych (informacja KRS) wynika, że Spółka ma dwóch wspólników, zaś umowa Spółki (nadesłana do akt innej sprawy Spółki tj. II SAB/Sz [...]) przewiduje możliwość dokonania dopłat oraz udzielania przez wspólników pożyczek. Spółka powinna zatem wykazać – stosownie do zapisów w jej akcie założycielskim - czy jest możliwość obecnie uzyskania wsparcia finansowego od wspólników. Służyć temu miało wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., w którym zobowiązano Spółkę do wykazania, w formie nadesłania stosownych dokumentów źródłowych lub oświadczeń, możliwości otrzymania dopłat od wspólników, a także potwierdzających dokonanie takich dopłat w ostatnich sześciu miesiącach lub dokumentów wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie spółki przez wspólników tj. A. D. i W. D.. W ocenie referendarza sądowego Spółka nie wykonała jednak w sposób rzetelny powyższego wezwania. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] r. Spółka złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 199 p.p.s.a., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 246 p.p.s.a. poprzez błędną interpretację i brak zastosowania w sprawie. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego o możliwości sfinansowania kosztów sądowych z dopłat. Spółka zauważyła, że uzyskanie dopłat wiązałoby się z poniesieniem dodatkowych kosztów związanych m.in. z ich księgowaniem. Jednocześnie jednak dopłaty te zostałyby zajęte przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Ponadto, Spółka nie ma możliwości uzyskania dopłat bo nie ma płynności finansowej i nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Pismem z dnia [...] r. Spółka uzupełniła swój sprzeciw, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W pierwszej kolejności, mając na uwadze zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do sądu) zauważyć wypada, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z ww. przepisami Konstytucji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, i zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, a nadto gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być więc rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie Strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. W sprawie Spółka domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w sprawie wynosi [...] zł, zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Ewentualne dalsze koszty sądowe to koszty opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia ([...] zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej ([...] zł). Łącznie [...] zł. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. fakt, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, wykazywana przez Spółkę trudna sytuacja finansowa nie ma charakteru trwałego. Wspólnicy nie postawili bowiem spółki w stan likwidacji (z powodu jej złej kondycji finansowej), a jedynie zawiesili jej działalność. W przypadku Spółki zawieszenie działalności, które trwa już od [...] r., zakłada wznowienie działalności i uzyskanie w przyszłości przychodów umożliwiających spłatę ewentualnych pożyczek od wspólników (w tym na potrzeby prowadzonych postępowań sądowych). Nadto, jak wskazał w sprzeciwie jej pełnomocnik, Spółka reguluje obecnie kwestie sporne, które mogą mieć jednak wpływ na działania Spółki w przyszłości. Z okoliczności tych wynika zatem, że działalność Spółki będzie kontynuowana. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy zasadnie zatem zwrócił uwagę na przewidzianą w umowie Spółki możliwość otrzymania dopłat czy pożyczek od wspólników Spółki. Spółka nie wskazała natomiast okoliczności (przeszkód) uniemożliwiających dokonanie dopłat czy pożyczek od wspólników na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego. W złożonym sprzeciwie, Spółka przedstawiła jedynie argumentację związaną z koniecznością podjęcia działalności w celu dokonania dopłat, kosztami księgowań, czy postępowaniem egzekucyjnym wobec Spółki i zajęciem wszelkich wpłat wpływających na rachunek bankowy Spółki. W ocenie Sądu, wskazana argumentacja jest jednak niewystarczająca. Wskazać bowiem należy, że fakt poniesienia określonych kosztów związanych z udzieleniem dopłat, powinien być uwzględniony przez wspólników Spółki w chwili podjęcia przez wspólników uchwały określającej termin i wysokość dopłat (art. 178 § 1 k.s.h.) tj. kwota wniesionych dopłat powinna uwzględniać również ww. koszty. Przed wszystkim jednak, podzielić należy argumentację referendarza sądowego, że Spółka nie może przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać, aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której Spółka zrezygnowała ze źródła przychodu oraz nie wykazała, że wystąpiła o dopłaty, czy pożyczki do wspólników. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] r. o sygn. akt I OZ [...]). Wspólnicy Spółki, którymi są dwie osoby fizyczne, posiadające w skarżącej Spółce udziały o łącznej wartości [...] zł (kapitał zakładowy wynosi [...] zł – dane z KRS stan na dzień [...] r. - k.14) nie mogą więc pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Zaznaczyć przy tym należy, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006 r., s. 504, postanowienie NSA z [...] r., I GZ [...]). W niniejszym postępowaniu, Spółka nie wykazała natomiast, że podejmuje jakiekolwiek działania w celu zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania. Na uwagę nie zasługiwała przy tym, zawarta w sprzeciwie argumentacja związana z naruszeniem danych osobowych wspólnika, jako że wskazane w zaskarżonym postanowieniu dane wspólnika (imię, nazwisko) są ujawnione w rejestrze przedsiębiorców (Krajowy Rejestr Sądowy), natomiast przytoczone w postanowieniu informacje o stanie majątkowym wspólnika są bardzo ogólnikowe ("posiada zarówno źródło stałych dochodów, a także majątek w postaci nieruchomości") i nie zawierają danych identyfikujących. Odnosząc się natomiast do zarzutu wskazującego na udzielone Spółce w innych postępowaniach przed Sądem prawo pomocy, Sąd zwraca uwagę, że zasadnie referendarz ocenił wniosek w sprawie wskazując, że Spółka uzyskała znaczne wsparcie ze strony Skarbu Państwa, którego nie należy traktować jako reguły – co do zasady bowiem każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co wyraźnie wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Zasadnie referendarz wywiódł, że oznacza to, iż strona niezależnie od tego, że dotychczas była dofinansowywana przez Skarb Państwa, winna zawsze czynić starania, aby partycypować w ponoszeniu przedmiotowych kosztów, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Sąd zwraca również uwagę, że podnoszone w sprzeciwie i uzupełnieniu sprzeciwu (k. 51) wyjaśnienia co do wpływu należności na rachunek bankowy Spółki niezgodne są z oświadczeniem pełnomocnika Spółki z dnia [...] r. co do tego, że Spółka nie posiada rachunków bankowych (k. 17). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest natomiast pogląd, że odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia [...] r., GZ [...]). Nadto, nie można też nie zauważyć, że pomimo nieprowadzenia działalności gospodarczej i braku uzyskiwania jakichkolwiek przychodów, w sprawie Spółka jest reprezentowana przez jej pracownika J. S., który na podstawie umowy o pracę z dnia [...] r. zatrudniony jest na stanowisku asystenta prezesa oraz pełnomocnika zarządu za określonym wynagrodzeniem. W tych okolicznościach wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej Spółki budzi fakt – jako niezgodny z logiką i doświadczeniem życiowym – że pracownik ten od 8 lat zajmuje się sprawami Spółki, pomimo nieuzyskiwania przez nią jakichkolwiek środków, w tym na wypłatę jego wynagrodzenia za pracę. W konsekwencji, Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, odmawiając tym samym trafności zarzutom zamieszczonym przez Stronę w treści sprzeciwu. W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.