I SA/Sz 22/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] 2020 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. (dalej: "Organ") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: "k.p.a".) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm., dalej: "ustawa o COVID 19") w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621, ze zm., dalej: "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2021 r. znak: [...] odmawiającą D. C. (dalej: "Skarżący") prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że wnioskiem z 29 czerwca 2020 r. Skarżący wystąpił o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień i maj 2020 r. Decyzją z [...] września 2020 r., sygnatura sprawy: [...], [...] Organ odmówił zawnioskowanego zwolnienia za kwiecień oraz maj 2020 r. i umorzył postępowanie, informując, że Skarżący nie dopełnił ciążącego obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020 r. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] listopada 2020 r., sygnatura sprawy: [...], Organ utrzymał w mocy decyzję wydaną [...] września 2020 r. Po rozpoznaniu skargi wyrokiem z 18 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 71/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] września 2020 r. znak: [...], [...] Wykonując wyrok Sądu, po ponownym rozpoznaniu sprawy i wyjaśnieniu aktualnego stanu faktycznego, Organ decyzją z [...] lipca 2021 r. znak: [...] odmówił prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. W decyzji wskazano, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID-19, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który składany jest wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną. Tym samym może być udzielona wyłącznie przedsiębiorcy, który na dzień 31 grudnia 2019 r. nie znajdowała się w trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów unijnych, ale który później, z powodu epidemii COVID-19, napotkał trudności lub znalazł się w trudnej sytuacji. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o COVID 19 - art. 31zq pkt. 3, warunkiem otrzymania wsparcia w formie zwolnienia z opłacania składek było złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r., chyba że zgodnie z przepisami jest on zwolniony z ich składania. Jednocześnie zgodnie z art. 47 pkt. 2b u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarował do ; podstawy wymiaru składek kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej - finansowanych ze środków publicznych, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Jak wskazał Organ w przypadku Skarżącego zgłaszając się do ubezpieczeń od [...] stycznia 2020 r. powinien złożyć w ustawowym terminie dokument ZUS DRA za pierwszy miesiąc prowadzonej działalności aby od niej mogły się klonować następne poprawne dokumenty. Deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres od 01/2020 do 07/2020 złożone zostały do ZUS [...] września 2020 r. Skarżący pismem z [...] października 2021 r. wystąpił o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Po ponownej weryfikacji sprawy ww. decyzją z [...] listopada 2021 r. Organ podtrzymał decyzję odmowną z [...] lipca 2021 r. W uzasadnieniu Organ wskazał, ze deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres od 01/2020 do 07/2020 Skarżący złożył do ZUS dnia [...] września 2020 r. W związku z tym, że nie złożył dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. Organ ponownie także poinformował o warunkach od spełnienia których uzależnione jest prawo do wnioskowanego zwolnienia przywołując obowiązujące przepisy ustawy o COVID 19 i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od decyzji znak: [...] z dnia [...] listopada 2021 roku w której postanowiono utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2020 roku odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. Skarżący podniósł, że najważniejsze jest, że wniosek złożył w terminie, zaś braki formalne (jak brak DRA) zawsze można zweryfikować. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi z uzasadnieniem jak w rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Ponadto stosownie do art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. W myśl art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. W świetle art. 47 ust. 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż: 1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie; 2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; 3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID-19). Po rozpoznaniu wniosku, jeżeli wnioskodawca spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie go z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowe miesiące, organ winien wydać informację na podstawie art. 13 zq ust. 5 ustawy o COVID 19, bądź wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy - gdy wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania ww. zwolnienia. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które nie uzasadniały wydania decyzji odmownej, mimo niezłożenia przez Skarżącego w terminie do 30 czerwca 2020 r. wymaganej dokumentacji rozliczeniowej za ten okres. Wymagane dokumenty wpłynęły do ZUS, co jest bezsporne, [...] września 2020 r. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy k.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej zobowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W rozpatrywanej sprawie ZUS nie wywiązał się z powyższych obowiązków. W niniejszej sprawie Skarżący dopiero po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] września 2020 r., a więc po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku z wypełnionymi dokumentami rozliczeniowymi, tj. po 30 czerwca 2020 r., otrzymał od Organu informację o nieprzesłaniu wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Przy czym decyzja z dnia [...] września 2020 r. i [...] listopada 2020 r. zostały uchylone a ponowną informację o nieprzesłaniu wymaganej dokumentacji rozliczeniowej w ponownie prowadzonym postępowaniu Skarżący otrzymał w decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] lipca 2021 r. i drugoinstancyjnej dnia [...] listopada 2021 r. Jakkolwiek wniosek Skarżącego został złożony dnia 29 czerwca 2020 r. stąd nie można zarzucać Organowi, że w rozsądnym terminie nie mógł podjąć czynności informacyjnych stosownie do art. 9 i art. 79a k.p.a. aby strona nie poniosła szkody i w terminie do 30 czerwca 2020 r. mogła złożyć wymagane dokumenty to obowiązek Organu wynikający z art. 9 k.p.a. został naruszony w przypadku uprawnienia Skarżącego, o którym mowa w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19. W ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym po wyroku WSA z dnia 18 lutego 2021 r. Organ winien mieć na uwadze instytucję przewidzianą w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Przepisy te nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści przedmiotowego przepisu wynika, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych - jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19. Powołane przepisy wprawdzie weszły w życie od 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, który został ogłoszony od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz.U. z 2020 r. poz. 491). Przepisy te obowiązywały w dacie prowadzenia postępowania przez Organ w niniejszej sprawie co najmniej po wyroku WSA z dnia 18 lutego 2021 r. W związku z powyższym Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). W następstwie złożenia przez stronę skarżącą wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był udzielić stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95). Przepis art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek. Z akt sprawy wynika, że Organ w toku postępowania, nie zawiadomił Skarżącego, nie udzielił takiej informacji, takiej informacji nie ma w decyzji z dnia [...] lipca 2021 r. jak i w decyzji z dnia [...] listopada 2021r. W rezultacie Sąd uznał, że wskazane w tym zakresie naruszenie przez Organ art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2021r. Sąd zauważa również, że wydając decyzję zarówno w I instancji ([...] lipca 2021 r.) jak i w instancji odwoławczej ([...] listopada 2021 r.) Organ był już w posiadaniu dokumentów rozliczeniowych Skarżącego za przedmiotowe miesiące. Tym bardziej wskazane wyżej uchybienia w toku postępowania ze strony Organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa Skarżącego, nawet jeżeli nie złożył deklaracji we wskazanym terminie. W związku z powyższym, rozpatrując ponownie sprawę, Organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Organ w oparciu o deklaracje, wniosek Skarżącego i dane znane Organowi z urzędu, rozważy pozostałe warunki przyznania wnioskowanego zwolnienia. Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19.