I SA/Sz 231/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. i Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej w podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. R. i Z. R., jednocześnie ze skargą na wyżej wskazane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postepowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Na dzień wydania niniejszego postanowienia, w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem w wyniku wniesienia skarg przez skarżących, należne w sprawie wpisy od skarg wynoszą łącznie 1600 zł, dodatkowo Z.R. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 401/14 jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Z uzasadnienia wniosku oraz dołączonych dokumentów i oświadczeń wynika, co następuje. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, aktualnie mieszkają w N.. W oświadczeniu o majątku podali, że M. R. posiada mieszkanie o pow.[...] m kw. (według dołączonych dokumentów - położone we W.), nieruchomość – obiekt letni do wynajmu w M. oraz wspólnie ze Z.R. - grunt w O.. Odnośnie nieruchomości w M., z akt sprawy o sygn. akt I SA/Sz 1137/13 wynika, że była ona wykorzystywana dotychczas do prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej, jednakże w sezonie 2013 r. "z uwagi na stan zdrowia M. R. użyczyła rodzinie (dzieciom) nieruchomość nieogrzewaną położoną w M. do prowadzenia działalności gospodarczej w sezonie letnim, (lipiec-sierpień – 6 tygodni). Mając na uwadze powyższe dzieci stron usamodzielniły się i prowadzą odrębne gospodarstwa" (oświadczenie M. R. i Z. R. z dnia 12 listopada 2013 r.) Natomiast grunt w O. ma pow. [...] ha, w ewidencji sklasyfikowany jest jako "N" – nieużytki; według oświadczenia skarżących nie jest wykorzystywany gospodarczo, ma on wartość ok. [...] zł. Skarżący podali, że od kilku lat zmagają się z ciężką chorobą Z.R., który od lat jest [...] i [...] razy w ciągu doby przyjmuje [...], a w 2008 r. doznał [...] i zdiagnozowano u niego [...]. W związku z wykazaną sytuacją zdrowotną Z.R. wymaga stałej opieki i rehabilitacji, na co przeznaczana jest cała renta skarżącego. Ponadto, w złym stanie zdrowia jest również M. R., która leczy się z powodu [...], a także z powodu [...]. Skarżąca oświadczyła, iż stan zdrowia uniemożliwił jej prowadzenie działalności gospodarczej. Z formularza i dołączonych dokumentów wynika także, że dochody dwuosobowej rodziny to: wynagrodzenie M. R. za pracę na stanowisku [...] (kwota brutto wynagrodzenia zasadniczego [...] zł), które po potrąceniu spłaty raty pożyczki pracowniczej ([...] zł miesięcznie) wynosi ok. [...] zł oraz renta Z. R. w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący podali także, że w utrzymaniu wspomagają ich brat i matka Z. R. (pomoc ta obejmuje zakup środków chemicznych, odzieży oraz żywności), zastrzegając jednocześnie, że osoby te nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący oświadczyli, że posiadają tylko jeden rachunek bankowy, który jest rachunkiem osobistym i jednocześnie prowadzonym na potrzeby działalności gospodarczej, za jego pośrednictwem dokonywane są wszelkie opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i działalności. Z oświadczenia tego wynika także, że skarżący nie posiadają kart kredytowych ani lokat bankowych, zaś konto o nr [...] jest rachunkiem technicznym związanym wyłącznie ze spłatą kredytu. Wyjaśniając swoją sytuację mieszkaniową skarżący wskazali, że w lokalu mieszkalnym w N. zameldowane są 4 osoby: skarżący oraz ich córka A. i syn S., natomiast zajmują to mieszkanie M. R. i Z. R.. Z kolei w mieszkaniu położnym we W. zameldowani są na pobyt czasowy córka A. R. i syn S. R., którzy są na własnym utrzymaniu i nie zamieszkują z rodzicami. Wskazano także, że z mieszkania we W. skarżący korzystają w okresie kiedy Z. R. pobiera zabiegi i ma okresowe badania, a także, że stanowi ono ze względu na niskie koszty utrzymania zabezpieczenie przyszłych potrzeb mieszkaniowych, w okresie gdy M. R. przejdzie na świadczenie kompensacyjne. Skarżący wykazali także, że miesięczne ich wydatki na konieczne utrzymanie obejmują: opłaty za czynsz za mieszkanie we W., energię elektryczną za mieszkanie w N. i we W., telefony stacjonarne, komórkowe, abonament TV, zakup leków, które wynoszą łącznie [...] zł. Skarżący przedłożyli także wyciągi oraz wydruk z historii rachunku bankowego M.R. posiadanego w Banku [...] obejmujący okres od 1 grudnia 2013 r. do 24 lutego 2014 r.; saldo końcowe tego rachunku wynosiło [...] zł. Przedłożono także dokumenty potwierdzające spłatę rat kredytu mieszkaniowego (rata miesięczna [...] zł) i dwie kolejne kopie faktur za leki. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zwrócili uwagę, że wysokość kosztów sądowych w sprawach zawisłych aktualnie przed WSA w Szczecinie wynosi 1600 zł. Skarżący wskazali, że prowadzą aktualnie kilkanaście postępowań dotyczących nieruchomości położonej w O., w związku z tym ponoszą duże wydatki, których nie byli w stanie przewidzieć. Wartość nieruchomości w O. wyceniona została na kwotę [...] zł. Z uwagi na obciążenie tej nieruchomości hipoteką, niemożliwa jest jej sprzedaż. Wskazano również z sprzeciwie, że na działce będącej nieużytkiem nie jest możliwe prowadzenie żadnego rodzaju działalności gospodarczej. Skarżący podali, że po odjęciu niezbędnych wydatków na życie pozostaje im kwota [...] zł. Wskazali, że przedstawione przez nich zestawienie wydatków nie zawiera m.in. kosztów: dojazdu do specjalistów; na rehabilitację; ubezpieczenia pojazdu, mienia; opłat za użytkowanie wieczyste; podatków od nieruchomości i innych związanych z gospodarstwem domowym. Zaznaczyli, że gdyby nie pomoc najbliższej rodziny, sytuacja materialna skarżących byłaby skrajnie ciężka. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Zdaniem sądu, skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według ustaleń poczynionych w rozpoznawanej sprawie nie można zaliczyć skarżących do osób ubogich. W skład majątku M. i Z. R. wchodzi mieszkanie we W., nieruchomość w M. oraz grunt w O.. Skarżący zamieszkują aktualnie w N.. Z urzędu wiadomym jest, że posiadane mieszkanie we W. ma powierzchnię [...] m², na terenie ośrodka wypoczynkowego w M. o powierzchni [...] m² posiadają mieszkanie o powierzchni [...] m². Sytuacja skarżących podlegała już ocenie sądu w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, między innymi w sprawach o sygn. I SA/Sz 999/10, I SA/Sz 419/11, I SA/Sz 445/11, I SA/Sz 579/11, I SA/Sz 1137/13. Skarżący otrzymują dochody z renty z tytułu niezdolności do pracy Z.R. oraz wynagrodzenia za pracę M. R. w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący ponoszą znaczne wydatki związane z leczeniem w kwocie ok. [...] zł oraz spłatą kredytu w wysokości [..] zł miesięcznie. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów w tej sprawie, jak i innych sprawach toczących się przed tutejszym sądem, w których skarżący ubiegali się o przyznanie prawa pomocy, wynika, że mieszkanie we W. zostało udostępnione nieodpłatnie dzieciom (studiującemu synowi oraz odbywającej aplikację adwokacką córce). Skarżacy, z uwagi na zły stan zdrowia mieszkają w N.. Dodatkowo M. R. uzyskuje dochód z działalności gospodarczej "[...], ul. [...] M." – działalność zawieszona do dnia 1 lipca 2014 r. Na konto M. R. związane z prowadzeniem tej działalności gospodarczej wpływają już zaliczki za pobyt wczasowiczów w sezonie 2014 r. ( dwa przelewy z 7 i 10 lutego 2014 r. po [...] zł). Z danych powszechnie dostępnych (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) wynika nadto, że Z. R. od 10 lipca 2005 r. prowadzi w M. ( ul. [...]) działalność gospodarczą "[...] (włączając pola dla [...]) i [...]" - działalność zawieszona od 1 września 2013 r.). Z danych zawartych w CEIDG wynika, że M. R. jest pełnomocnikiem Z. R.. W skład majątku rodziny wchodzi: mieszkanie o pow. [...] m kw. położone we W., nieruchomość – określana przez skarżących jako obiekt letni ([...]o powierzchni [...] m²) oraz grunt w O. o pow. [...] ha. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą [...] zł, w tym opłaty za leki oraz utrzymanie nieruchomości (w tym ubezpieczenie, itp.). Należy zwrócić przy tym uwagę, że mieszkanie we W. zajmowane jest przez skarżących tylko czasowo, w związku z badaniami okresowymi i zabiegami Z.R., a jego utrzymywanie służy zabezpieczeniu przyszłych potrzeb mieszkaniowych skarżących. Ponadto skarżący spłacają ratę kredytu w kwocie ok [...] zł miesięcznie. Należy wskazać, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, oceniane jest jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia postępowania sądowego. W takiej sytuacji strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania i z tym, że wpłynie to na ocenę jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. Skarżący nie wykazali, że opłacenie przez nich kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania. W tym miejscu podkreślić należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Nieodpłatne przekazanie przez M. R. innym osobom majątku w celu prowadzenia tam działalności gospodarczej i uczynienia z tego źródła dochodu tych osób, można traktować jako faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Reasumując, osiąganie przez skarżących stałych dochodów, posiadanie znacznego majątku w postaci nieruchomości położonej w nadmorskiej miejscowości M., która od 2005 roku stanowiła dla skarżących źródło dochodu z działalności: "[...], ul. [...], M.", "[...]", ul. [...] M., nieruchomości położonej w O. (gmina W.) oraz we W., umożliwiają wygospodarowanie na obecnym etapie postępowania kwoty [...] zł (wpis od skargi), a także pokrycia innych ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz w pozostałych zawisłych aktualnie przed Sądem sprawach, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawców. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.