I SA/Sz 236/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 r., sprawy ze skargi K. O., K.O., małoletniej M.O.reprezentowanej przez pełnomocnika ustawowego na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. I. Oddala skargę. II. Przyznaje adwokatowi M. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwotę [...] powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Pismami z dnia 24 sierpnia 2009 r., uzupełnionymi pismami z 14 września 2009 r., K. O. oraz K. O., występująca w imieniu własnym oraz małoletniej córki – M. O., zwrócili się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) "o umorzenie należności (odsetek i spłaty głównej) nabytych w wyniku dziedziczenia po zmarłym (...) P. O.". Uzasadniając swoje wnioski, strony wskazały na swoją trudną sytuację materialną i przedłożyły dokumenty, z których wynika, że rodzina przez wiele lat cierpiała z powodu choroby alkoholowej zmarłego, która to doprowadziła do zaniedbania gospodarstwa, znęcania się nad rodziną i zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Prezes KRUS decyzją z dnia [...]., Nr [...] wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.; dalej: u.u.s.r.), odmówił K. O., K. O. i M. O. umorzenia zaległości w kwocie [...] zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 1998 r. do III kwartału 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes KRUS przywołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. i wskazał, że płatnik – P. O. w dniu 17 października 1987 r. zawarł związek małżeński z K. O.. Następnie, na podstawie umowy darowizny z dnia 20 listopada 1992 r., nabył on gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych. W dniu 20 września 2008 r. P. O. zmarł. W chwili zgonu był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznego, co stanowi [...] ha przeliczeniowego. Gospodarstwo rolne prowadził wraz z żoną K. O., która od 1992 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Decyzją z dnia [...] stwierdzono ustanie ubezpieczenia emerytalno-rentowego P. O. od 1 października 2008 r. Decyzją KRUS z dnia [...] K. O. i jej córce – M. O. przyznano rentę rodzinną od dnia 20 września 2008 r. Postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w Myśliborzu stwierdził nabycie spadku po P. O. przez żonę K. O. oraz dzieci M. O. i K. O., każdy w 1/3 części spadku. Na tej podstawie została wydana decyzja zobowiązująca spadkobierców do uregulowania zaległości. W dniu 25 września 2009 r. spadkobiercy wystąpili z wnioskami o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym P. O.. Dodatkowo K. O. wystąpiła z podaniem o wyłączenie jej z ubezpieczenia społecznego rolników od 1992 r., przedstawiając dokumenty, że nie prowadziła działalności rolniczej. Decyzją z dnia [...] r. została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od 1 października 1992 r. Prezes KRUS wskazał także, że w wyniku wizytacji przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym stwierdzono, że K. O. zamieszkuje wraz z dziećmi w domu, który nabyli w spadku po zmarłym P. O., a warunki mieszkaniowe są średnie. K. O. zarabia [...] zł miesięcznie, zaś z pensji jaką otrzymuje z piekarni utrzymuje siebie i pomaga finansowo swojej matce oraz siostrze. Małoletnia M. O. dojeżdża do szkoły w M., ma przyznaną rentę rodzinną po ojcu oraz otrzymuje z Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł. K. O. podejmuje różne prace dorywcze oraz uzyskuje stały dochód w postaci renty rodzinnej po mężu. Ponadto Prezes KRUS stwierdził, że zaległości, które pozostały na koncie są wieloletnie. Pomimo wysyłania pism z informacją o narastającym zadłużeniu i możliwością udzielenia ulg w spłacie zadłużenia, nigdy nie podjęto działań zmierzających do spłaty zadłużenia. Należności zostały zabezpieczone wpisem hipoteki do ksiąg wieczystych. Przedłożone dowody o nieprowadzeniu działalności rolniczej przez K. O. zostały uwzględnione i na ich podstawie nastąpiło wyłączenie zainteresowanej z ubezpieczenia społecznego rolników od 1992 r., co spowodowało znaczne odpisanie zadłużenia. Rodzina posiada stałe źródło dochodu. Pismem z dnia 22 grudnia 2009 r. strony złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości, wskazując, że decyzja z dnia [...] została wydana z rażącym naruszeniem art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., gdyż niezasadnie uznano, że w sprawie nie zachodzi ważny interes zainteresowanych. Do wniosku załączono dokumenty, celem potwierdzenia, że rodzina płatnika przez wiele lat cierpiała z powodu zaniedbywania przez niego gospodarstwa rolnego oraz znęcania się nad nią. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Prezes KRUS przywołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. i wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Organ wyjaśnił, że po zapoznaniu się z dowodami stwierdzono, że dołączone dokumenty były wzięte pod uwagę przy wyłączeniu K. O. z ubezpieczenia społecznego rolników, i że nie wnoszą nic nowego do sprawy, a tym samym nie dają podstaw do zmiany decyzji. Ponadto, ze sporządzonego ponownie protokołu z wizytacji w gospodarstwie rolnym wynika, że sytuacja finansowa i zdrowotna od poprzedniej wizytacji nie uległa pogorszeniu. Stałym źródłem utrzymania jest renta rodzinna K. O. i córki w kwocie [...] zł. Córka M. jest osobą zdrową, uczy się, zaś syn K. pracuje i zarabia [...] zł netto miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny stanowi zatem [...] zł. Natomiast przy rozpatrywaniu wniosku nie uwzględniono faktu, że syn K. zaciągnął kredyt na zakup szamba. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie K. O. oraz, występująca w imieniu własnym i małoletniej córki M., K. O. zarzucili decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] r. obrazę art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., przez uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego. Wobec tego, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego aktu oraz poprzedzającej go decyzji z dnia [...]. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że w ich przypadku zachodzi ważny interes przemawiający za umorzeniem zaległości, gdyż nagła śmierć P. O. spowodowała, że rodzina została z długami i praktycznie bez środków do życia. Zarzucili także, że w decyzji wskazano, iż źródłem utrzymania rodziny jest renta w kwocie [...] zł, nie wspominając, że z tej renty KRUS potrąca obecnie [...] zł miesięcznie, a zatem K. i M. O. na utrzymanie pozostaje kwota [...] zł. Ponadto K. O. od listopada nie zamieszkuje już z matką i siostrą, i nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż wraz z dziewczyną mieszka u babci, którą się opiekuje. Uzyskiwany przez niego dochód nie może być zatem wliczany do dochodów rodziny, zwłaszcza, że otrzymywana przez niego pensja musi wystarczyć na jego utrzymanie, pomoc finansową dla babci oraz spłatę kredytu (kredyt w wysokości 5.000 zł na zakup szamba, miesięczne raty w kwocie 350 zł). Skarżący nadmienili także, że do spłaty pozostaje jeszcze kwota 18.000 zł, zabezpieczona hipoteką. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ poinformował, iż decyzją z dnia [...] znak [...] zastosował układ ratalny w odniesieniu do kwoty zobowiązania w postaci rozłożenia na 100 rat w kwocie 136 zł każda potrącanych z renty rodzinnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Podstawą materialno prawną wydanych decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 51 ze zm.) zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z treści tego przepisu wynika zatem, że organ podejmując decyzję o umorzeniu z jednej strony musi brać pod uwagę ważny interes zainteresowanego, ale z drugiej strony musi uwzględnić stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Wskazać dodatkowo należy, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, podnieść należy, że został on ustalony prawidłowo w granicach środków jakimi dysponował organ. Z tego punktu widzenia dowody zostały zgromadzone przez organ w sposób kompletny a organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie można zatem przyjąć, że postępowanie prowadzone było z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a. Organ szczegółowo przeanalizował sytuację ekonomiczną jak i życiową zainteresowanych na podstawie dokumentów nadesłanych przez Skarżących jak również dokonał wizji na miejscu z których zostały sporządzone protokoły. Podkreślić należy, że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację skarżącego istnieje wówczas gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje tego rodzaju związek, że wykonanie obowiązku zapłaty składek może spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. Te właśnie okoliczności powinny być przedmiotem postępowania przed organem. Jednak trzeba zauważyć, że stan majątkowy zainteresowanego może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości jednakże z uwagi na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia ("organ ... może") wybór rozstrzygnięcia należy do organu administracji. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy w istocie znajdują się w trudnej sytuacji materialno-bytowej. Po przejęciu spadku po zmarłym P. O., spadkobiercy - K., K. i M. O. nie prowadzą odziedziczonego gospodarstwa rolnego. Umową z dnia 28.09.2009 roku gospodarstwo rolne zostało przekazane w dzierżawę. Zamieszkują wspólnie w domu położonym w miejscowości S., który również nabyli w drodze spadkobrania. Dochód netto na jednego członka rodziny wynosi około [...] zł. Jedynym źródłem utrzymania K. O. oraz małoletniej córki M. jest renta rodzinna otrzymana po zmarłym P. O.. Do miesiąca sierpnia 2009 roku renta rodzinna wypłacana była w kwocie [...]zł. Od miesiąca listopada 2009 roku kwota wypłacanej renty rodzinnej wzrosła do [...]zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na zaległe składki. K. O. pracuje jedynie dorywczo. K. O. uczy się i pracuje zawodowo osiągając miesięczny dochód netto na poziomie [...] zł. Z pensji pomaga w utrzymaniu rodziny. K. O. korzysta jedynie z pomocy społecznej pobierając zasiłek rodzinny na córkę w kwocie [...] zł miesięcznie. Organ mając jednak na względzie wysokość otrzymywanych świadczeń oraz ponoszonych wydatków Państwa O. uznał, że zainteresowani wykazują możliwość spłaty należności głównej wraz z odsetkami, bowiem posiadają stałe źródła dochodu. W tym miejscu Sąd zauważa, iż podnoszona na etapie skargi okoliczność, iż syn wyprowadził się z rodzinnego domu i zamieszkał w domu babci nie mogła wpłynąć na ocenę zaskarżonej decyzji. Powyższe wskazuje, że organ ustalił i rozważył sytuację materialną skarżącego w oparciu o wszelkie dostępne źródła którymi dysponował, wyjaśniając stan faktyczny w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia, dochodząc do prawidłowej konstatacji o odmowie umorzenia zaległości składkowych szczególnie w okolicznościach niniejszej sprawy kiedy to zainteresowani korzystają ze świadczeń wypłacanych przez KRUS. Ważnego interesu zobowiązanego nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" (w tym przypadku zobowiązanego) NSA uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować powstałych zaległości. W ocenie tego Sądu będzie to utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. W takiej sytuacji skarżący się nie znajdują na co wskazują zgromadzone w sprawie dowody. K. O. jest osobą zdrową, dysponuje odziedziczonym po zmarłym majątkiem i jakkolwiek jej sytuacja ekonomiczna jest trudna to ma możliwość spłaty zaległości. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jest pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określone ustawami, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość ich umorzenia jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. W okolicznościach sprawy, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanych oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.