I SA/Sz 238/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia W S A – Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 31 grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia III raty zaległości w opłacie targowej za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2008 r. wraz z opłatą prolongacyjną i odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Skarżący D. T., po wezwaniu go do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [..] zł, należnego od skargi wniesionej na wyżej powołaną decyzję zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że: skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną i córką, jego majątek stanowi wyłącznie mieszkanie T.B.S w M. o pow. [...] m kw., skarżący nie ma żadnych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani przedmiotów wartościowych, średni miesięczny dochód rodziny to kwota [...] zł brutto z tytułu prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, skarżący jest bezrobotny, na utrzymaniu pozostaje córka będąca studentką. Skarżący podał także, że w okresie od października do kwietnia ciężko uzyskać dochody z handlu w M. na utrzymanie i bieżące opłaty oraz że w wydatkach na czynsz i inne zobowiązania pomaga mu rodzina. Z akt administracyjnych sprawy wynika dodatkowo (PIT-28), że żona skarżącego zadeklarowała za 2011 rok przychody z działalności gospodarczej (handel artykułami wielobranżowymi w M.) w wysokości [...] zł (podlegające opodatkowaniu ryczałtem w wysokości 3%). Według oświadczenia D. T. z dnia 14 października 2012 r., miesięczne dochody żony skarżącego wynosiły netto [...] zł, natomiast wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, spłatą kredytu i wynajmem pokoju dla córki w S., łącznie ok. [...] zł. Pismem z dnia 3 kwietnia 2013 r. skarżący został zobowiązany przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Powyższe zobowiązanie obejmowało: dokumenty potwierdzające wyrejestrowanie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; zeznanie podatkowego skarżącego oraz żony skarżącego o wysokości dochodu uzyskanego w 2011 roku oraz w 2012 r. (w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za 2012 rok); zaświadczenie powiatowego urzędu pracy potwierdzające, że skarżący jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku/bez prawa do zasiłku; dokumenty potwierdzające wysokość dochodów żony skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej (t.j. odpis ewidencji przychodów, kosztów, dochodów, prowadzonej dla potrzeb opodatkowania podatkiem dochodowym oraz deklaracji dotyczących podatku VAT) za okres od czerwca do sierpnia 2012 r. oraz za okres ostatnich trzech miesięcy; wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. oraz za okres od 15 stycznia do 15 marca 2013 r.; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego rodziny za okres ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy rodzina skarżącego korzystała/korzysta z opieki społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie wykonał powyższego zobowiązania, wobec tego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 maja 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pismem z dnia 27 maja 2013 r. D. T. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a wszystkie dokumenty , jakie miał przedstawić są już w aktach toczącej się sprawy. Pismem z dnia 12 czerwca 2013 r. skarżący został wezwany ponownie o nadesłanie ww. dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. Jednakże w zakreślonym czternastodniowym terminie, tj. do dnia 2 lipca 2013 r. ani dotychczas żadnych dodatkowych dokumentów nie przedłożył, nie ustosunkował się także do wezwania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwana dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez wnioskodawcę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do regulacji art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 P.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, że przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, iż całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że nie udowodnił on, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż obecnie jedynym dochodem 3 osobowej rodziny jest dochód z działalności handlowej prowadzonej przez żonę skarżącego w wysokości [...] zł. Strona oświadczyła, że jest bezrobotna. Na utrzymaniu pozostaje studiująca córka. Osiągany dochód z trudem wystarcza na zaspokojenie koniecznych potrzeb utrzymania, dlatego w utrzymaniu pomaga rodzina. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżący, nie wykonał wezwania referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2013 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Nie załączył ich także do sprzeciwu, a w jego treści wskazał, że wszystkie dokumenty jakie miał przedstawić znajdują się w aktach sprawy. Podkreślić należy, że Sąd ponowił to wezwanie w dniu 12 czerwca 2013 r., zaś skarżący znów nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacji o stanie majątkowym swojej rodziny skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany. Stwierdzić należy, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, nawet przy uwzględnieniu, iż wpis od skargi wynosi [...] zł, bowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę nie zostały potwierdzone dowodami. Nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącego od przedłożenia np. dokumentów potwierdzających wyrejestrowanie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zaświadczenia , że jest bezrobotny, czy dokumentów księgowych obrazujących wykazane dochody żony, zeznań podatkowych, a także wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie trzyosobowej rodziny. Informacje, o które wezwano skarżącego są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Nie można wykluczyć, że dopełnienie przez stronę obowiązku udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy i dokonanie w ich kontekście weryfikacji oświadczenia, mogłoby skutkować przyznaniem prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Trzeba jednak mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.