I SA/Sz 251/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy O o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 11 grudnia 2013 r. [....] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach dofinansowania projektu p o s t a n a w i a: zwolnić skarżącą od wpisu od skargi kasacyjnej Gmina O, złożyła - na urzędowym formularzu PPPr - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest jednostką samorządu terytorialnego – gminą wiejską położoną w Województwie Zachodniopomorskim, powiat drawski. Należy do tzw. gmin przyrodniczych, których 100 % powierzchni jest prawnie chroniona i objęta obszarem Natura 2000, co znacznie ogranicza możliwości rozwoju Gminy i zmianę struktury dochodów budżetowych. Gmina wskazała, że w chwili obecnej głównym źródłem jej dochodu jest podatek rolny. Uchwałą Nr XXI/186/14 Rada Gminy O z dnia 27 lutego 2014r. przyjęła program postępowania naprawczego. W dniu 15 maja 2014 r. został uchwalony budżet na 2014 r., w którym ustalono: dochody na kwotę [...] zł, wydatki na kwotę [...] zł, przychody w kwocie [...] zł, w tym pożyczka z budżetu państwa na kwotę [...] zł oraz rozchody budżetu w kwocie [...] zł, w tym dotyczące restrukturyzacji zobowiązań [...] zł, a także utworzono rezerwę celową w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. Dalej w obszernym uzasadnieniu wniosku opisano trudną sytuację finansową i problemy płatnicze (w spłacie kredytów i pożyczek, z odprowadzaniem składek ZUS i regulowaniem innych zobowiązań), wpływające na powiększenie deficytu budżetowego Gminy, a także działania podjęte w celu poprawy jej sytuacji finansowej (próby sprzedaży mienia komunalnego negatywnie zaopiniowane przez Regionalną Izbę Obrachunkową), a więc okoliczności, które ostatecznie doprowadziły do przyjęcia przez Gminę programu naprawczego i wystąpienia z wnioskiem o Ministra Finansów o przyznanie pożyczki z budżetu państwa w wysokości [...] zł w ramach postępowania naprawczego. Wskazano także na przedłużającą się procedurę udzielenia tej pożyczki, co sukcesywnie zwiększa się deficyt budżetowy z tytułu wysokich kosztów obsługi zadłużenia w tym zobowiązań zaciągniętych w instytucjach poza bankowych. Gmina wskazała również, że nie posiada wolnych środków na rachunku bankowym jedynie korzysta z udzielonego kredytu płatniczego, saldo końcowe na rachunku bankowym (rachunek bieżący) Gminy na dzień 12.09.2014 r. wyniosło –[...] zł z tytułu kredytu płatniczego przyznanego w kwocie [...] zł. Do wykorzystania z kredytu płatniczego pozostała kwota [...] zł, co oznacza, że Gmina nie posiada fizycznie środków na opłacenie kosztów sądowych. Wysokość aktualnego zadłużenia Gminy oraz realizacja programu postępowania naprawczego powoduje, iż Gmina nie ma już możliwości zaciągnięcia kredytu bankowego albowiem Regionalna Izba Obrachunkowa nie zaopiniuje pozytywnie możliwości spłaty kredytu. W chwili obecnej w Gminie brak jest wydatków, których poniesienie mogłoby zostać odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy, jak również Gmina nie ma innych możliwości uzyskania środków przeznaczonych na opłaty sądowe w rozpoznawanej sprawie. Zwrócono także uwagę na negatywne skutki związane z koniecznością zwrotu kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji. Ponadto Gmina oświadczyła, że posiadane środki trwałe o łącznej wartości [...] zł (wg stanu z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r.) są to środki trwale niezbędne do realizacji obowiązkowych jej zadań własnych, w związku z czym brak jest możliwości ich sprzedaży w celu uzyskania środków na pokrycie opłat sądowych, wskazując, że są to m. in. grunty pod drogami gminnymi, urządzenia wodociągowo-kanalizacyjne czy budynki szkół i przedszkoli. W oświadczeniu o stanie majątkowym Gmina podała także, że rok budżetowy 2013 r. zamknęła deficytem w wysokości [...] zł. Podano także, że Gmina posiada 7 rachunków bankowych w Banku [...]oraz Banku [...], których stan na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił: [...] zł (rachunek podstawowy); [...]zł (rachunek związany z rozliczeniami dofinansowania w ramach PO WZP 2007-2013); [...]zł (rachunek sum depozytowych i na zlecenie – wadia, kaucje, do zwrotu); [...]zł (rachunek FSŚ); [...]zł (rachunek dotacji z Urzędu Pracy z przeznaczeniem na dofinansowanie przyuczenia do zawodu); [...] zł (rachunek związany z rozliczeniami dofinansowania w ramach PO WZP 2007-2013); [...] zł (Bank Zachodni WBK). Do wniosku skarżąca dołączyła 12 załączników w postaci: Uchwały nr XXII/202/14 Rady Gminy O z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie uchwalenia budżetu Gminy O na 2014 rok wraz z załącznikami, bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r., rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r., zestawienia zmian w funduszu sporządzone na dzień 31 grudnia 2013 r., wyciągu z rachunku bankowego (rachunku bieżącego) Gminy w Banku [...] na dzień 29 sierpnia 2014 r., wyciągu z rachunku bankowego (rachunku bieżącego) Gminy w Banku [...] na dzień 11 września 2014 r., wyciągu z rachunku bankowego (rachunku bieżącego) Gminy w Banku [...]na dzień 30 sierpnia 2014 r., wykazu zadłużenia Gminy O na dzień 30 czerwca 2014 r., upomnienia Nr [...] z dnia 03 września 2014 r. dotyczącego zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, informacji o wysokości rat kapitałowo - odsetkowych od kredytu udzielonego przez mBank [...]., Uchwałę nr 11.14.2014 Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2014 r., Uchwały nr XXI/186/14 Rady Gminy O z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie przyjęcia programu postępowania naprawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecnie zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Gmina wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, od wyroku z dnia 23 lipca 2014 r. Wpis ten wynosi [...]zł. Ponadto wskazać należy, że Gminie przyznano prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł i wpis taki uiściła. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwanej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym – mająca gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po dokonaniu analizy złożonych oświadczeń znajdujących potwierdzenie w dokumentach źródłowych, w szczególności dotyczących warunków tworzenia i budżetu gminy w 2014 r., w ramach programu naprawczego, a także wysokości dochodów i wydatków zaplanowanych w tym budżecie i źródeł ich finansowania głównie z pożyczki, która ma być przyznana z budżetu państwa, jak i ze względu na wysokość deficytu budżetowego w 2013 r., wzrastające zadłużenie gminy spowodowane finansowaniem zadań z kredytów bankowych, w kontekście zadań publicznych ciążących na jednostce samorządu terytorialnego, które ma ona obowiązek w danym roku zrealizować, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wykazała bowiem, że nie posiada środków pieniężnych na rachunkach bankowych, które mogłaby przeznaczyć na wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Środki, którymi obraca są ograniczone i pochodzą z kredytów oraz pożyczek. Gmina posiada majątek, jednak - jak wykazała - również nie ma możliwości pozyskania środków z tego majątku bowiem stanowią go obiekty przede wszystkim służące zaspokajaniu zbiorowych potrzeb mieszkańców gminy. Ponadto należy zauważyć, że gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego stopnia podstawowego nie prowadzi komercyjnej działalności, dlatego też kryteria oceny zasadności jej wniosku były nieco inne, niż kryteria odnoszące się chociażby do spółek prawa handlowego. Jest też oczywiste, że Gmina w pierwszej kolejności musi zabezpieczyć środki na realizację innych niż koszty sądowe, społecznie użytecznych celów. Jednakże zasadniczym argumentem uzasadniającym pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej jest fakt, że z uwagi na trudną sytuację finansową i przekroczenie ustawowego wskaźnika zadłużenia gmina jest w trakcie realizowania programu naprawczego, a główne źródło finansowania jej działalności stanowią kredyty oraz oczekiwane wpływy środków z budżetu państwa. Źródła na które dochody z takiej pożyczki są przeznaczone zostały ściśle określone i zatwierdzone przez pożyczkodawcę i mają na celu ograniczenie wydatków do niezbędnego minimum. Wykonywanie programu naprawczego wymaga prowadzenia bardzo restrykcyjnej polityki finansowej i ogranicza swobodne dysponowanie posiadanymi środkami finansowymi przez Gminę. Uzyskiwane nadwyżki finansowe skarżąca ma obowiązek przeznaczać na obsługę zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek, w przyszłości również na pożyczkę z budżetu państwa. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że skarżąca nie może i nie będzie mogła w najbliższym czasie wygospodarować środków w kwocie ponad [...]zł na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.