I SA/Sz 259/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2003 r., za okresy od stycznia do sierpnia 2004 r. i od października do grudnia 2004 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. C., reprezentowany przez adwokata, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Nieprzyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi wnioskodawcy dochodzenie swoich praw na drodze postępowania sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką – K. C., a w majątkowym – że posiada udział w ¼ prawa własności nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, położonej w miejscowości[...] , który został zajęty przez komornika sądowego i prowadzona jest z niego egzekucja oraz 10 udziałów w Spółce z o.o. "I." z siedzibą w S. o łącznej wartości [...] zł. Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych czy zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) nie wykazał. W rubryce formularza dotyczącej stanu majątkowego osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżący wpisał, że małżonka K. C. osiąga miesięczne dochody w wysokości ok. [...] zł i jest właścicielką mieszkania, w którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym. Ponadto skarżący podał, że jest bezrobotny, niezarejestrowany w urzędzie pracy, nie pobiera zasiłku. Pozostaje na utrzymaniu żony, z którą zawarł umowę rozdzielności majątkowej. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. [...] zł. Ponadto wnioskodawca wraz z żoną spłaca kredyt mieszkaniowy, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2010 r., skarżący nadesłał: - odpisy rocznych zeznań podatkowych PIT-37 K. C. za 2008 r. i 2009 r., w których zadeklarowała: za 2008 r. przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w wysokości[...] zł, ulgę na dzieci w wysokości [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł, a za 2009 r. - przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w wysokości [...] zł, ulgę na dzieci w wysokości [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł; - kopie raportów miesięczny ZUS RMUA za grudzień 2009 r. oraz za okres od stycznia do marca 2010 r., zawierające zestawienie należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne K. C. za rok 2008 i 2009, z których wynika, iż w okresie tym otrzymywała wynagrodzenie netto w wysokości ok. [...] zł, a w lutym 2010 r. – premię w kwocie [....] zł brutto; - wyciągi z rachunku bankowego K. C. w Banku P. SA za okres od 22 marca 2010 r. do 20 kwietnia 2010 r. z saldem w kwocie [...] zł; za okres od 22 lutego 2010 r. do 21 marca 2010 r. - w wysokości [...] zł, za okres od 21 stycznia 2010 r. do 21 lutego 2010 r. – w wysokości [...] zł, oraz raport z obrotów na koncie w P. SA za okres od 1 lutego 2010 r. do 23 kwietnia 2010 r.; - wyciągi z rachunku bankowego K. C. w Millennium Banku za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 marca 2010 r., z których wynika, iż ww. na czterech lokatach bankowych posiada oszczędności w łącznej kwocie [...] zł oraz, że za pośrednictwem tego rachunku spłaca kredyt konsolidacyjny we frankach szwajcarskich w ratach miesięcznych po [...] CHF (stan zadłużenia na dzień 31 marca 2010 r. wynosił [...] CHF); - zawiadomienie współwłaściciela skierowane do K. C. , wystawione przez Komornika Sądowego Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym w[...] , z dnia 14 września 2007 r. o wszczęciu egzekucji z ½ nieruchomości położonej w B. gmina N. W., oraz zawiadomienie Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w P. z dnia 31 sierpnia 2007 r. o wpisie udziału K. C. i M. C. w ww. nieruchomości w wielkości po ¼ w miejsce ½, postanowienie Sądu Rejonowego w Szczecinie Wydziału XV Egzekucyjnego z dnia 9 października 2008 r. dotyczące odmowy wyznaczenia terminu licytacji ww. nieruchomości; - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, tj. potwierdzenia przelewu z P. SA tytułem czynszu za mieszkanie, opłaty za gaz, telefon, energię elektryczną, internet, ubezpieczenie na życie, rat kredytu, zawiadomienie spółdzielni mieszkaniowej o wysokości czynszu za mieszkanie, faktury za energię elektryczną, gaz, telefon; - oświadczenie skarżącego z dnia 27 kwietnia 2010 r., z którego wynika, że lokal mieszkalny, w którym skarżący zamieszkuje z rodziną, stanowi własność małżonki K. C., która ponosi w całości koszty jego utrzymania oraz, że skarżący nie otrzymał dywidendy z zysku "I." Spółki z o.o. i nie jest w stanie przedłożyć stosownego zaświadczenia Spółki w tym przedmiocie, a także, iż w roku 2008 i 2009 nie osiągnął żadnego dochodu oraz nie jest możliwe przedłożenie zeznań podatkowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Warto także przytoczyć inne stanowisko sądów, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym. Analiza danych wynikających z wniosku, a także przedłożonych dokumentów, nie pozwala uznać, że skarżącego nie stać na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący podaje, że jest bezrobotny (nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy) i pozostaje na utrzymaniu małżonki, której dochody z wynagrodzenia za pracę wynoszą ok. [...] zł miesięcznie (małżonka w miesiącu lutym 2010 r. otrzymała także dodatkowe środki w postaci premii). Z dochodu tego ponoszone są wydatki na utrzymanie mieszkania w wysokości [...] zł oraz spłacana jest rata kredytu mieszkaniowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Ze złożonych oświadczeń wynika zatem, że na pozostałe konieczne wydatki trzyosobowej rodzinie pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Jakkolwiek poniesienie kosztów sądowych w opisanej sytuacji może wydawać się skarżącemu niemożliwe i powodujące uszczerbek dla koniecznego utrzymania, jednak jest to ocena subiektywna. Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego sytuacja skarżącego i jego rodziny nie jest taka zła. Jak wynika z przedłożonych dokumentów małżonka skarżącego posiada oszczędności w kwocie ok. [...] zł, a więc w kwocie przewyższającej koszty sądowe rozpoznawanej sprawy. A zatem okoliczności niniejszej sprawy, takie jak stałe dochody małżonki, oszczędności, ale także niewykazanie przez skarżącego przyczyn (nadzwyczajnych okoliczności) utrzymującego się bezrobocia (np. ze względu na stan zdrowia), wyłączają możliwość przyznania wnioskodawcy dofinansowania jego sprawy ze środków budżetowych, na czym w istocie polega zwolnienie od kosztów sądowych. Poza tym koszty sądowe na obecnym etapie postępowania to wpis od skargi w kwocie 500 zł, który stanowi najniższą opłatę sądową przewidzianą w sprawach podatkowych. Ewentualne pozostałe koszty dalszego postępowania (opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej, opłata w postępowaniu zażaleniowym) również nie stanowią kwot na tyle wygórowanych, iż w sytuacji skarżącego stanowiłyby przeszkodę w dochodzeniu praw przed sądem. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji.