I SA/Sz 259/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA – Kazimiera Sobocińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M C o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc [...] za okresy od stycznia do [..] i od [...] wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M C, reprezentowany przez adwokata, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Nieprzyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi wnioskodawcy dochodzenie swoich praw na drodze postępowania sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką – K C, a w majątkowym – że posiada udział w ¼ prawa własności nieruchomości rolnej o pow. 0,6 ha, położonej w miejscowości B, który został zajęty przez komornika sądowego i prowadzona jest z niego egzekucja oraz 10 udziałów w Spółce z o.o. "I" z siedzibą w S o łącznej wartości [...] zł. Odnośnie zapytania o wypłatę z zysku ww. Spółki, skarżący w dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] r. wskazał, iż nie otrzymał dywidendy i nie jest w stanie przedłożyć stosownego zaświadczenia Spółki w tym przedmiocie. Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych czy zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) nie wykazał. W rubryce formularza dotyczącej stanu majątkowego osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżący wpisał, że małżonka K C osiąga miesięczne dochody w wysokości ok. [...] zł i jest właścicielką mieszkania, w którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym, małżonka w całości ponosi koszty jego utrzymania. Ponadto skarżący podał, że jest bezrobotny, niezarejestrowany w urzędzie pracy, nie pobiera zasiłku. Z oświadczenia strony wynika, iż stan bezrobocia i brak dochodów utrzymuje się co najmniej od [...] (z tego powodu skarżący nie przedłożył zeznań podatkowych). Pozostaje na utrzymaniu żony, z którą zawarł umowę rozdzielności majątkowej. Skarżący wykazał, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. [...] zł. Ponadto wnioskodawca wraz z żoną spłaca kredyt mieszkaniowy, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] zł. Wydatki zostały udokumentowane fakturami, dowodami przelewów z rachunków bankowych. Skarżący, nadesłał odpisy rocznych zeznań podatkowych PIT-37 K C za [...] r., w których zadeklarowała: za 2008 r. przychody ze stosunku pracy w wysokości [..] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w wysokości [...] zł, ulgę na dzieci w wysokości [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł, a za [...] r. - przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w wysokości [...] zł, ulgę na dzieci w wysokości [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł. W aktach sprawy znajdują się także kopie raportów miesięcznych ZUS RMUA za [...] r. oraz za okres [...] zawierające zestawienie należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne K C za rok[...] , potwierdzające wysokość otrzymywanego wynagrodzenia netto w kwocie ok. [...] zł oraz wypłatę w [...] r. premii w kwocie [....] zł brutto. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych z [...] K C za okres od [...] r. wynika, iż na dzień [...] r. saldo końcowe jej rachunku wynosiło [...] zł. Natomiast na rachunku bankowym małżonki skarżącego w [...] założone są cztery lokaty, na których stan zgromadzonych oszczędności wynosił na dzień [...] zł. Za pośrednictwem tego rachunku spłacany jest kredyt konsolidacyjny we frankach szwajcarskich w ratach miesięcznych po [...] CHF (stan zadłużenia na dzień 31 marca 2010 r. wynosił [...] CHF). Ponadto przedłożono dokumenty dotyczące wszczęcia egzekucji z udziału w nieruchomości położonej w B gmina N W, należącej do skarżącego i małżonki oraz o odmowie wyznaczenia licytacji ww. nieruchomości w [...] Na podstawie powyższego stanu faktycznego, referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r., nie uwzględnił wniosku M C i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego prawidłowo złożył sprzeciw od postanowienia referendarza wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, wobec braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych ze względu na brak wystarczających środków finansowych. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego nie podniósł żadnych nowych okoliczności, dotyczących jego sytuacji majątkowej, zwracając jedynie uwagę na to, że ze względu na rozdzielność majątkową, w przypadku odmowy przez małżonka udzielenia wsparcia finansowego, małżonek zobowiązany do ponoszenia kosztów sądowych w żaden sposób nie może wyegzekwować obowiązku udzielenia pomocy. W ocenie pełnomocnika, ustawodawca nie uzależnił przyznania prawa pomocy jedynie od nadzwyczajnych okoliczności pozostawania bez pracy, jaką jest np. choroba. Podkreślono także fakt, iż utrzymujący się stan bezrobocia u skarżącego jest wynikiem kryzysu na rynku pracy i jest niezależny od woli skarżącego i jako taka nie pozostaje bez znaczenia. Ponadto, zdaniem autora sprzeciwu bez znaczenia dla oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego, jest okoliczność posiadania oszczędności przez jego małżonkę. Oszczędności te stanowią bowiem zabezpieczenie rodziny, ze względu na sytuację gospodarczą i zobowiązania kredytowe, na wypadek utraty pracy przez K C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu treść oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego nie przekonuje o zasadności jego wniosku. Pełnomocnik skarżącego, w piśmie procesowym z dnia 31 maja 2010 r. stwierdził, że skarżący wykazał, iż nie ma możliwości uiszczenia kosztów sądowych, gdyż nie ma środków finansowych. Należy zauważyć, że powołana okoliczność to przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, dotycząca przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Podczas, gdy w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z wnioskiem osoby fizycznej, a zatem znajduje zastosowanie przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle omówionej wyżej przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, należy stwierdzić, iż sytuacja materialna rodziny nie jest tego rodzaju, by wydatek w kwocie [...] zł mimo, że jest obciążeniem, spowodował uszczerbek dla jej utrzymania koniecznego, bowiem ma ona zapewnione stałe dochody z pracy żony skarżącego oraz zgromadzone oszczędności i majątek. Okoliczność, że skarżący nie ma – jak twierdzi – dostępu do oszczędności żony nie ma znaczenia prawnego, gdyż zasoby te muszą być uwzględniane w ocenie sytuacji materialnej rodziny i nie mogą prowadzić do uznania, że poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby uszczerbek dla koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Ponadto należy wskazać że dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy istotne jest, czy on sam lub członkowie rodziny są w ogóle stanie poczynić oszczędności w celu sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. W przypadku skarżącego, odpowiedz na to pytanie jest twierdząca, przy czym bez znaczenia pozostaje, że oszczędności małżonki zabezpieczać mają ewentualne koszty utrzymania i spłaty kredytu, gdyby ona utraciła zatrudnienie. Brak podstaw aby taką hipotetyczną, przyszłą sytuację brać pod uwagę przy ocenie czy na dzień złożenia wniosku i orzekania w przedmiocie prawa pomocy, zachodzi uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny skarżącego. Poza tym, brak jest podstaw, aby spłatę innych zobowiązań cywilnoprawnych traktować z pierwszeństwem przez obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych w zainicjowanych przez wnioskodawcę postępowaniach sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, z drugiej szeroko rozumiane możliwości finansowe strony. Chodzi nie tylko o realną sytuację finansową wnioskodawcy, ale również o przyczyny takiego stanu oraz ewentualne możliwości doprowadzenia do jego zmiany. W związku z tym, też nie przekonuje Sądu powoływanie się na okoliczność pozostawania przez skarżącego bez pracy od dłuższego czasu. Długotrwałego bezrobocia skarżącego nie da się bowiem usprawiedliwić ogólnym stwierdzeniem o trudnościach na rynku pracy, skoro skarżący nie zarejestrował się w urzędzie pracy ani nie wykazał by w inny sposób poszukiwał pracy, choć z uwagi na wiek (ur. [...] r.) jego sprawność do pracy nie może być kwestionowana, zwłaszcza, że nie wykazał by był niezdolny do pracy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał by uiszczenie opłaty sądowej a także innych, potencjalnych kosztów sądowych przekraczałyby jego możliwości majątkowe. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.