I SA/Sz 26/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Zaremba (spr.) Sędzia WSA Marzena Kowalewska Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. sprawy ze skargi U. i Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003r. o d d a l a skargę Decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 i § 5 w zw. z art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 2,3,4,5 i 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002r. Nr 8, poz. 84 ze zm.) oraz uchwały Rady Miejskiej w Myśliborzu nr III/27/2002 z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie ustalenia wysokości stawek i zwolnień podatku od nieruchomości na 2003 r. Burmistrz Gminy ustalił Z. i U. G. wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2003 r. w kwocie [...] zł płatne w trzech ratach: I rata w kwocie [...] zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, II rata w tej samej kwocie w terminie do 15 września 2005 r. i III rata w terminie do dnia 15 listopada 2005 r.. W decyzji wskazano, że podatnicy są posiadaczami bez tytułu prawnego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa położonej w M. przy ul. [...]. Jako przedmiot i podstawę opodatkowania przyjęto: - budynki lub ich części związane z działalnością gospodarczą o pow. [...] m kw - pozostałe budynki lub ich części w mieście o pow. [...] m kw - pozostałe grunty o powierzchni [...] m kw Organ I instancji wyjaśnił, że wobec odmowy złożenia przez podatników informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, za przedmiot i podstawę opodatkowania przyjęto wskazane w piśmie Starosty Powiatu z dnia [...] budynki o łącznej powierzchni [...] m kw (po odliczeniu wiaty) oraz grunty o pow. [...] m kw. Z ogólnej powierzchni budynków, część o pow. [...] m kw przyjęto za związaną z prowadzoną działalnością gospodarczą w oparciu o okazaną przez Z.G. w toku oględzin nieruchomości umowę najmu z dnia [...] pomieszczeń gospodarczych o powierzchni [...] m kw na cele prowadzenia sklepu zawartą z L. K. Zakład Handlowo-Usługowy. W odwołaniu od tej decyzji Z. G. wniósł o jej uchylenie jako wydanej bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa oraz skierowanej do osób nie będących w sprawie stronami, stanowiąc obrazę art. art. 120-129 o.p. oraz art. 8 i 9 kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący zarzucił, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, stanowiący podstawę prawną decyzji, nie ma w sprawie zastosowania albowiem podatnicy władali nieruchomością na podstawie stosunku cywilno-prawnego, a z chwilą jego ustania, uzyskali tytuł do nieruchomości w postaci ograniczonego prawa rzeczowego /prawa zatrzymania, na podstawie art. 222 § 1 kc.. Podatnik wskazał, że z przepisów prawa wynika jednoznacznie, że wezwanie do zwrotu nieruchomości oraz wystąpienie z powództwem o jej wydanie powoduje przerwę biegu posiadania i wygaśnięcie obowiązku podatkowego z tego tytułu. Od 2001 r. wszelkie pożytki uzyskiwane z nieruchomości, które zostały przez Starostę ustalone na minimum [...] zł miesięcznie, przypadają Staroście i to na nim ciąży w związku z powyższym obowiązek podatkowy. Odmowa przeniesienia prawa własności ma ten skutek, że w latach 1991-1999 podatnicy nie byli posiadaczami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, co powoduje, że podatki przez nich zapłacone w tym okresie są świadczeniem nienależnym. Podatnik zarzucił ponadto nieprzeprowadzenie przez organ I instancji postępowania podatkowego w zakresie ustalenia, dlaczego podatnicy nie nabyli prawa wieczystego użytkowania, a także dlaczego mają obowiązek zwrócić nieruchomość pomimo nieotrzymania zapłaty za poniesione nakłady. Ma to istotne znaczenie, zdaniem podatników, dla ustalenia podstawy prawnej decyzji. Do odwołania podatnik załączył pismo z dnia [...] w sprawie poinformowania potencjalnych nabywców działek nr [...] i [...] o roszczeniach U. i Z. G. oraz toczących się sporach sądowych. Pismem z dnia [...] podatnicy sprecyzowali, że tytuł do nieruchomości wywodzą z ustawowego prawa zatrzymania w charakterze retencjonistów. W dniu [...] do akt sprawy Z. G.przedłożył "zapytanie-oświadczenie", w którym sformułował m.in. bezprawne pogróżki w stosunku do organu podatkowego I instancji. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych, jednostkach organizacyjnych, w tym spółkach nie posiadających osobowości prawnej, które posiadają bez tytułu prawnego nieruchomości lub ich części albo obiekty budowlane lub ich części stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, za wyjątkiem nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że na podstawie umowy z dnia [...] U. i Z. G. nabyli prawo wieczystego użytkowania nieruchomości stanowiącej działki gruntu nr [...] i [...] o powierzchni [...] m kw położonej w M. przy ul. [...] oraz prawo własności zlokalizowanych na niej budynków i budowli. Pozwem z dnia [...] strony wniosły o ustalenie nieważności umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i sprzedaży z dnia [...]. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999 r. w sprawie I A Ca 925/98 ustalił nieważność umowy z dnia [...]. Właścicielem nieruchomości pozostaje Skarb Państwa. Strony dotychczas nie wydały nieruchomości Staroście Powiatu, który w dniu [...] wystąpił przeciwko U. i Z.G. o wydanie nieruchomości. Sprawa toczy się pod sygn. I C 136/03. Natomiast przed Sądem Okręgowym w Szczecinie zawisła jest sprawa sygn. I C 1156/01 o nakazanie przeniesienia własności powyższej nieruchomości i odszkodowanie. Okolicznością bezsporną pomiędzy podatnikami a organem podatkowym I instancji jest, że przedmiotowa nieruchomość przez cały 2003 rok pozostawała we władaniu U. i Z. G. Różna jest kwalifikacja tego władania - organ podatkowy stoi na stanowisku, że podatnicy są posiadaczami nieruchomości Skarbu Państwa bez tytułu prawnego, zdaniem podatników przysługuje im ograniczone prawo rzeczowe /prawo zatrzymania w charakterze retencjonistów, na podstawie art. 222 § 1 k.c. do czasu spełnienia świadczenia w postaci zwrotu przez Starostę Powiatu poniesionych przez strony nakładów na nieruchomość. Jeżeli zatem w 2003 r. skarżący byli w posiadaniu nieruchomości, czego nie kwestionują, a od kwietnia 1999 r. ze świadomością, że Sąd prawomocnie ustalił, że umowa o ustanowienie prawa wieczystego użytkowania jest nieważna, to zgodnie z przepisem art. 3 ust. l pkt 4 lit. b) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ciążył na nich obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Posiadali bowiem bez tytułu prawnego nieruchomości lub ich części stanowiące własność Skarbu Państwa. Stanowisko takie wyraził w odniesieniu do zobowiązania podatkowego za rok 1998 i 1999 Naczelny Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 10 kwietnia 2002 sygn. SA/Sz 2271/2000. Ograniczonymi prawami rzeczowymi, zgodnie z art. 244 k.c. są użytkowanie, służebność, zastaw, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej oraz hipoteka. Jest to katalog zamknięty. W przepisie art. 222 § 1 k.c., na który powołuje się skarżący, uregulowane jest roszczenie windykacyjne przysługujące właścicielowi nieruchomości, którego treścią jest żądanie wydanie rzeczy. Na podstawie tego samego przepisu pozwany może względem właściciela podnieść zarzut z przysługującego mu prawa zatrzymania (art.461 k.c.). Przysługujące pozwanemu prawo zatrzymania (art. 461 k.c.) nie uzasadnia oddalenia powództwa windykacyjnego. W razie uwzględnienia zarzutu zatrzymania sąd nakazuje wydanie rzeczy, jednakże uzależnia je od równoczesnej zapłaty określonej sumy pieniężnej lub udzielenia odpowiedniego zabezpieczenia (ibidem). Prawo zatrzymania przysługujące pozwanemu nie przekształca się również w ograniczone prawo rzeczowe. Zarzut skarżącego nieprzeprowadzenia przez organ podatkowy I instancji postępowania wyjaśniającego w zakresie dlaczego podatnicy nie nabyli prawa wieczystego użytkowania, a także dlaczego mają obowiązek zwrócić nieruchomość pomimo nieotrzymania zapłaty za poniesione nakłady nie zasługuje na uwzględnienie albowiem nie są to okoliczności mające znaczenie dla sprawy, o których mowa w art. 188 Ordynacji podatkowej Dla realizacji uprawnienia strony do żądania przeprowadzenia dowodu niezbędne jest bowiem, zgodnie z tym przepisem, zaistnienie dwóch przesłanek: przedmiotem dowodu musi być okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a więc dotycząca przedmiotu sprawy i mająca znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy; przedmiotem dowodu nie może być również okoliczności stwierdzona wystarczająco innym dowodem. Organ podatkowy I instancji w niniejszej sprawie zgromadził znaczny i przekonujący materiał dowodowy na okoliczność tego, jaki i czy w ogóle tytuł prawny przysługuje podatnikom do przedmiotowej nieruchomości. Wystarczającą przesłanką dla nałożenia na podatników obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości było ustalenie, że podatnicy w 2003 r. władali przedmiotową nieruchomością, nie posiadając jednocześnie tytułu prawnego do tej nieruchomości. Jeżeli w przyszłości, w wyniku korzystnego dla podatników rozstrzygnięcia sporu, okaże się, że legitymowali się w tym okresie tytułem prawnym do nieruchomości, możliwe będzie wzruszenie decyzji ustalającej wymiar podatku w trybie wznowienia postępowania na podstawie ar. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Nie wpłynie to jednak na wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości albowiem stawki podatku nie są zróżnicowane ze względu na rodzaj tytułu prawnego bądź jego brak do nieruchomości. Organ odwoławczy zaznaczył, że organ podatkowy I instancji prawidłowo postąpił, w przypadku odmowy złożenia przez podatników informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, ustalając podstawę i przedmiot opodatkowania na podstawie posiadanych przez siebie danych tj. informacji Starosty Powiatu w Myśliborzu co do powierzchni budynków oraz okazanej przez podatnika umowy najmu, z której wynika, że w 2003 r. część obiektów o pow. [...] m kw była wynajmowana na cele prowadzenia sklepu przez L.K. W aktach sprawy zgromadzono również inne dowody przemawiające za tym, że w 2003 r. w przedmiotowej nieruchomości działalność gospodarczą prowadziła U. G. Wobec jednak braku wiarygodnych danych co do powierzchni gruntów i budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, organ I instancji poprzestał na przyjęciu, że jedynie budynki o powierzchni [...] m kw związane były w tym okresie z prowadzeniem działalności gospodarczej. Stawki podatku przyjęto zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej w Myśliborzu nr III/27/2002 z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie ustalenia wysokości stawek i zwolnień podatku od nieruchomości na 2003 r. W uchwale tej przyjęto stawki: - dla budynków lub ich części związanych z działalnością gospodarczą w kwocie 17, 31 zł/ 1 m kw (§ 1 ust. 1 pkt 2 lit. b) uchwały) - dla pozostałych budynków lub ich części w mieście w kwocie 5, 78 zł /1 m kw (§ l ust. 1 pkt 2 lit. e) uchwały) - dla pozostałych gruntów w kwocie 0, 20 zł /1 m kw (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) uchwały). Zgodnie z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Jeżeli przepisy prawa podatkowego określają kalendarzowo terminy płatności podatku, zaliczki na podatek lub raty podatku, a decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie została doręczona co najmniej na 14 dni przed terminem płatności podatku, pierwszej zaliczki na podatek lub pierwszej raty podatku, obowiązuje termin określony w § 1 (§ 2). Organ I instancji nieprawidłowo zatem ustalił termin płatności podatku w ratach: I rata w kwocie [...] zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, II rata w terminie do 15 września 2005 r. i III rata w terminie do dnia 15 listopada 2005 r.. Zaskarżona decyzja w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r. nie została doręczona podatnikom przed terminem płatności poszczególnych rat podatku, które upłynęły odpowiednio w dniu 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada 2003 r. (art. 6 ust. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych), zatem termin płatności podatku winien zostać ustalony zgodnie z regułą określoną w § 1 art. 47 Ordynacji podatkowej tj. 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronom. Ponieważ jednak terminy zapłaty podatku ustalone w zaskarżonej decyzji w dniu orzekania przez organ I instancji upłynęły – to bezprzedmiotowe byłoby uchylenie zaskarżonej decyzji w ustaleniu nowego terminu zapłaty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie U. i Z.G. wnieśli o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. Skarżący zarzucili zaskarżonemu rozstrzygnięciu nieważność na podstawie art. 247 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa podnosząc, że decyzją ostateczną z dnia [...] Nr [...] Kolegium rozpatrzyło odwołanie od decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] Nr [...]. Zaskarżona decyzja dotyczy zatem sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją odwoławczą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionego zarzutu Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Burmistrza Gminy z dnia [...] Nr [...] w sprawie ustalenia U. i Z. G. wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2003 rok. Decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisu art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej ponieważ decyzja Burmistrza Gminy z dnia [...] nie była ostateczna. Podatnicy w ustawowym terminie złożyli odwołanie i tym samym rozstrzygnięcie to nie posiadało przymiotu ostatecznego w rozumieniu art. 128 Ordynacji podatkowej. Kolegium stwierdziło, że decyzja ta zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie rozpatrzenia odwołania wniesionego przez strony, w którym zarzuca się m.in. brak podstaw do orzekania w sprawie nieważności decyzji skoro decyzja organu I instancji nie była ostateczna. W związku z powyższym nie jest uzasadniony zarzut, że zaskarżona decyzja dotyczy sprawy rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną co najmniej z dwóch powodów : 1. decyzja Kolegium z dnia [...] Nr [...] nie jest decyzją ostateczną wskutek wniesienia od niej odwołania, 2. decyzja ta, jako wydana z naruszeniem przepisu art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie art. 233 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nieważności rozstrzygnięcia, to należy zaakceptować przedstawione w tej kwestii w odpowiedzi na skargę stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W związku z tym należy powtórzyć, że stwierdzeniu nieważności podlega wadliwa decyzja wyłącznie wtedy, gdy jest ostateczna w toku instancji administracyjnych (art. 247 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa – Dz.U. Nr 137 poz. 926 ze zm.). Stosownie do art. 128 ustawy Ordynacja podatkowa taki charakter prawny ma decyzja, od której nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. Jak wynika z akt sprawy, od decyzji Burmistrza Gminy w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2003 r. podatnicy złożyli odwołanie w terminie do wniesienia odwołania oraz wystąpili do tego samego organu z żądaniem stwierdzenia nieważności tej decyzji. Skoro powołany art. 247 § 1 jednoznacznie stanowi, że w postępowaniu podatkowym przedmiotem stwierdzenia nieważności może być wyłącznie decyzja ostateczna – to brak było podstaw w przedmiotowej sprawie do orzekania w sprawie nieważności decyzji organu I instancji. Składowi orzekającemu wiadomo z urzędu, że decyzja Kolegium z dnia [...], na którą powołuje się strona skarżąca została wyeliminowana z obrotu prawnego (sygn. akt SA/Sz 252/06). Niezależnie od powyższego, zauważyć należy, że tożsamość sprawy, na którą powołuje się strona skarżąca (art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej) nie zachodzi w przypadku prowadzenia postępowania w jednym z trybów nadzwyczajnych, do których należy tryb stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie w sprawie nieważności jest sprawą odrębną w stosunku do sprawy rozpoznawanej w trybie zwykłym. Przedmiotem tego postępowania nie jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty. W omawianym trybie bada się wyłącznie istnienie albo nieistnienie jednej z wad wymienionych w art. 247 § 1. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi, rozpatruje bowiem sprawę w granicach danej sprawy. Dlatego niezależnie od braku zarzutu skargi co do merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie nałożenia na podatników obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003r., Sąd stwierdza, że nie ma również podstaw do zakwestionowania w tym zakresie ustaleń i ocen organu odwoławczego. Z ustaleń tych nie kwestionowanych zresztą przez skarżących wynika, że od kwietnia 1991r. są w posiadaniu nieruchomości położonej w M. przy ul. [...], kiedy to nabyli prawo wieczystego użytkowania gruntu oraz prawo własności zlokalizowanych na nim budynków i budowli. Wprawdzie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu ustalił nieważność umowy ustanawiającej prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości, a Starosta Powiatu w dniu [...] wystąpił z pozwem do Sądu o nakazanie skarżącym wydania nieruchomości – to w 2003r. byli oni nadal w posiadaniu nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. W związku z tym organy podatkowe prawidłowo uznały, że zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r.) – na skarżących posiadających bez tytułu prawnego przedmiotową nieruchomość, której właścicielem jest Skarb Państwa ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób trafny i wyczerpujący ustosunkowano się do podnoszonych zarzutów w kwestii władania przez podatników przedmiotową nieruchomością. Dlatego uwzględniając wszystko powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.