I SA/Sz 260/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2003 r., za okresy od stycznia do sierpnia 2004 r. i od października do grudnia 2004 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych A. Z., reprezentowany przez adwokata, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Nieprzyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi wnioskodawcy dochodzenie swoich praw na drodze postępowania sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z córkami: A. Z. i M. Z oraz z wnuczką R. Z, nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Córka A. Z. jest obecnie bezrobotna, nie może znaleźć pracy od 1,5 roku. Córka M. Z. studiuje na studiach dziennych, wraz ze swoją niepełnosprawną córką R. pozostaje na utrzymaniu skarżącego. A.Z. i M. Z. są współwłaścicielami w części po ½ mieszkania, w którym prowadzą ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania córek wynoszą ok. [...] zł. Koszty utrzymania bezrobotnej A. Z. i studiującej M. Z. to kwota po ok. [...] zł. Natomiast, niepełnosprawnej wnuczki – ok. [...] zł miesięcznie. Na własne utrzymanie wnioskodawca przeznacza miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Różnicę pomiędzy osiąganymi dochodami, a wydatkami wnioskodawca pokrywa obecnie z kredytu bankowego w rachunku bankowym posiadanym w PKO BP. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał wynagrodzenie za pracę na ½ etatu (zatrudnienie na czas określony do 31 grudnia 2010 r.) w wysokości [...] zł netto miesięcznie, dochody z umowy zlecenia zawartej na okres od 1 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. w wysokości [...] zł netto miesięcznie, emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] skarżący nadesłał: - odpisy rocznych zeznań podatkowych PIT-37 za 2008 i 2009 r., w których A. Z. zadeklarował: za 2008 r. łączny przychód z tytułu stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście, praw autorskich i innych praw, o których mowa w art. 18 ustawy oraz innych źródeł w wysokości [...] zł, łączne koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, łączne dochody w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w kwocie [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł, zaś za 2009 r. – łączny przychód z ww. źródeł w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w kwocie [...] zł, podatek do zapłaty w kwocie [...] zł; - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, tj. faktury za telefon, internet, energię elektryczną, gaz, wyciągi INTELIGO zapłaty za ubezpieczenie samochodu, podatku dochodowego za 2009 r., ubezpieczenia na życie, telewizję, opłaty za przedszkole, zasilenie konta córki A. Z. związane z dodatkowymi kosztami bezpłatnych praktyk w Warszawie; - zaświadczenie Uniwersytetu [...] Wydziału Filologicznego z dnia 27 kwietnia 2010 r. potwierdzające, że M. Z. jest studentką 5 roku studiów dziennych i nie pobiera stypendium socjalnego, na wyżywienie, mieszkaniowego, naukowego; - oświadczenie skarżącego z dnia 23 kwietnia 2010 r., iż córka M. Z. nie otrzymuje żadnych alimentów na córkę R.; - oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym córek, zawierające wyjaśnienie, iż mieszkanie będące ich własnością w udziałach po 50 % jest dwupokojowe i posiada powierzchnię [...] m kw.; w mieszkaniu tym zamieszkuje skarżący z córkami i wnuczka, a koszty jego utrzymania ponosi wyłącznie skarżący; - oświadczenie skarżącego z dnia[...] ., iż córka A. Z. jest osobą bezrobotną i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy; zaświadczenie w tym zakresie zostanie wydane dopiero w dniu 30 kwietnia 2010 r.; - oświadczenie skarżącego z dnia 23 kwietnia 2010 r. o dodatkowych dochodach (za nadgodziny, umowy zlecenia i o dzieło) otrzymanych w miesiącach styczniu 2010 r. i lutym 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł, a w marcu 2010 r. - w kwocie [...] zł. Ponadto w oświadczeniu tym skarżący wyjaśnił, iż podpisał umowę zlecenia, z której miesięczne dochody od czerwca 2010 r. szacuje na kwotę [...] zł netto, ale jednocześnie zawieszona zostanie emerytura w kwocie [...] zł netto, w związku z tym miesięczne dochody wzrosną o ok. [...] zł; - wyciągi z rachunków bankowych skarżącego: trzy ostatnie wyciągi z PKO BP z okresu od 5 stycznia 2010 r. do 6 kwietnia 2010 r. z saldem końcowym w kwocie ujemnej [...] zł; wyciągi z konta Inteligo, zasilanego z konta podstawowego, z którego realizowane są należności; wyciągi z PKO SA z okresu od 6 marca 2010 r. do 5 kwietnia 2010 r., z saldem w kwocie [...] zł, skarżący wyjaśnił, iż konto to służyło do wpłat wynagrodzenia za pracę w [...] Centrum Edukacyjnym do końca lutego 2010 r.; - wyciągi z rachunku bankowego M. Z. w PKO BP z okresu od 1 stycznia 2010 r. do 24 kwietnia 2010 r. z saldem w kwocie [...] zł; - wyciągi z rachunku bankowego A. Z. w Lukas Banku za okres od 26 stycznia 2010 r. do 26 kwietnia 2010 r. z saldem w kwocie [...] zł; - zaświadczenie pracodawcy skarżącego – [...] Centrum Kształcenia Nauczycieli z dnia 23 kwietnia 2010 r., z którego wynika, iż skarżący jest zatrudniony na stanowisku nauczyciela i otrzymuje przeciętne wynagrodzenie netto [...] zł (za okres od lutego 2010 r. do kwietnia 2010 r.); - raport [...] Centrum Świadczeń, z którego wynika, że córka M. Z.z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku rodzinnego, i dodatków otrzymuje łącznie kwotę [...] zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Mając powyższe na uwadze, po przeanalizowaniu złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym i nadesłanych dokumentów należy stwierdzić, że skarżącemu nie może być przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący uzyskuje stałe dochody z emerytury, z wynagrodzenia za pracę na ½ etatu oraz z umów zlecenia i o dzieło. Miesięczne dochody skarżącego to kwota ok. [...] zł, a jedna z córek skarżącego otrzymuje z tytułu świadczeń socjalnych na dziecko kwotę [...] zł. Uzasadnione wydatki rodziny (opłaty za mieszkanie należące do córek) to kwota ok. [...] zł, skarżący finansuje utrzymanie niepracujących córek i małoletniej wnuczki w kwocie [...] zł. Brakujące środki pieniężne skarżący czerpie z kredytu zaciąganego w rachunku bankowym. Powyższe okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki dla uwzględnienia wniosku, nie przekonują bowiem o trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości płatniczych. Skarżący radzi sobie z ponoszeniem wydatków (nie wskazał na żadne zaległości), nie podał także żadnych nadzwyczajnych okoliczności dotyczących jego osoby, jak i dorosłych córek, które wyłączałyby zdolności zarobkowe rodziny (choroba, podeszły wiek, sytuacja osobista). Należy także zauważyć, że ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący jest w stanie podjąć dodatkowe zatrudnienie, podpisał bowiem umowę zlecenia, w związku z którą utraci dochody z emerytury, ale i tak spodziewa się zwiększenia dochodów o ok. [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji, uznając, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż nie może ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, który jest najniższą opłatą sądową w sprawach podatkowych. Skarżący jest w stanie zaoszczędzić wymienioną kwotę jak i dodatkowe środki na opłacenie ewentualnych dalszych kosztów postępowania ([...] zł opłata kancelaryjna, [...] zł wpis od skargi kasacyjnej, [...] zł opłata w postępowaniu zażaleniowym). W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji.