I SA/Sz 262/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 20 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący R. N. pismem z dnia 28 stycznia 2014 r. złożył skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie, zwracając się jednocześnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada środków wystarczających na pokrycie znacznej Opłaty w niniejszej sprawie oraz pozostałych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto wskazał, że samochód będący przedmiotem sprawy został przez skarżącego dawno sprzedany właśnie ze względu na trudną sytuację majątkową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. N. oraz synem J. i córką A., zaś w majątkowym, że posiada mieszkanie o pow. [...] m kw., nie posiada zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani przedmiotów wartościowych. Skarżący nie wypełnił pozostałych rubryk urzędowego formularza PPF, w tym części dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (rubryka nr 10.). Pismem z dnia 28 lutego 2014 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację majątkową i finansową rodziny w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: - dodatkowe oświadczenie o źródłach utrzymania rodziny oraz wysokości miesięcznych dochodów osób prowadzący wspólne gospodarstwo domowe wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych dochodów z ostatnich sześciu miesięcy, czy skarżący korzysta z pomocy innych osób, instytucji, ze wskazaniem tych instytucji i osób (stopnia pokrewieństwa) oraz wysokości otrzymywanej pomocy finansowej; - jeśli skarżący i jego żona są osobami bezrobotnymi – zaświadczenia z urzędu pracy czy figurują w rejestrze osób bezrobotnych i czy pobierają zasiłek dla bezrobotnych; - zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się o jej przyznanie w 2013 r. i od początku 2014 r.; - kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2012 r. wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym, a także za rok 2013 jeśli zostały już złożone; - wykaz wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty mieszkaniowe, wyżywienie itd.) oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez skarżącego i jego żonę – osobistych, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, z kredytami, z lokat, wyciągów z kart kredytowych, z ich stanem za okres od 1 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: "P.p.s.a." - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z wniosku skarżącego odnośnie jego sytuacji majątkowej i rodzinnej wynikało, że prowadzi on czteroosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jego rodziny wchodzą żona i dwoje dzieci, nie posiada środków pieniężnych, posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) ani wartościowych przedmiotów; nie podał żadnych informacji na temat źródeł utrzymania oraz wysokości dochodów i wydatków rodziny. Należy podkreślić, że rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście ww. przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej skarżącego składa się przede wszystkim wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi tj. rodzaj i wysokość ponoszonych stałych wydatków. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna wyjaśnić jakie aktualnie uzyskuje dochody oraz określić ich wysokość, ponadto określić wysokość jak i rodzaj ponoszonych stałych kosztów utrzymania. Powinna także dokładnie przedstawić swój stan majątkowy. Zaznaczyć trzeba, że istotne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy jest także żeby dane były jak najbardziej aktualne dla momentu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ przedstawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji finansowej okazały się niewystarczające, został on wezwany pismem z dnia 28 lutego 2014 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów, wyżej wskazanych, pozwalających zweryfikować przedstawione dane, jak też uzupełniających wniosek. Wymagało bowiem ustalenia, czy skarżący faktycznie nie posiada oszczędności, z czego utrzymuje się rodzina wobec twierdzeń o braku środków pieniężnych, czy rodzina otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jakie ponosi wydatki na konieczne utrzymanie. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą bowiem rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie z dnia 28 lutego 2014 r. otrzymał w dniu 18 marca 2014 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 28 marca 2014 r. Tymczasem wnioskodawca pomimo długiego okresu, w którym mógł zgromadzić i przesłać wymagane dane i dokumenty, tj. w terminie dziesięciodniowym, nie wywiązał się z obowiązku, którego wykonanie leżało w jego interesie. Uniemożliwiło to wyjaśnienie wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Na podstawie niepełnych danych przedstawionych w formularzu PPF, referendarz sądowy nie jest w stanie jednoznacznie ocenić, czy skarżący ma możliwości finansowe aby ponieść kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi, należnego na tym etapie sprawy, jak i dalsze koszty niniejszej sprawy. Zaniechanie strony oraz brak danych i jakichkolwiek dokumentów jest zatem przeszkodą do dokonania przez referendarza sądowego oceny sytuacji materialnej i uwzględnienia wniosku, co tym samym prowadzi do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Podnieść przy tym należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko do podmiotów pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. W powyższej sytuacji zwolnienie wnioskodawcy od ponoszenia kosztów sądowych oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie -na współobywateli, jako podatników. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.