I SA/Sz 267/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie własnych tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i [...]. Zaskarżone postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., działający jako organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem), na podstawie wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych o nr jw. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec J. G. (zobowiązanego), zamieszkałego w W., ul. [...]. Powyższymi tytułami wykonawczymi objęte zostały należności w podatku od towarów i usług za miesiące marzec 2002 r. oraz luty, marzec, czerwiec, lipiec, sierpień i listopad 2003 r. W dniu 9 sierpnia 2013 r. zobowiązany złożył w organie egzekucyjnym pismo, w którym zwrócił się "o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego" w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 05 października 2005 roku sygn. akt VI Ks 16/05. W uzasadnieniu wniosku J. G. podniósł, że wyrokiem tym sąd m.in. zobowiązał go do naprawienia szkody poprzez zapłatę uszczupleń podatkowych w terminie 2 lat od uprawomocnienia się orzeczenia. W jego ocenie na dzień złożenia wniosku zobowiązanie wobec Skarbu Państwa orzeczone powołanym wyrokiem sądu zostało w całości uregulowane. W dniu 23 września 2013 r., zobowiązany w uzupełnieniu przedmiotowego wniosku, zarzucił, że organ egzekucyjny pobiera dodatkowo odsetki od wymienionych kwot, co nie jest zgodne z wyrokiem sądu oraz prawem. W jego ocenie wyrokiem tym orzeczono wyliczone do zapłaty kwoty z tytułu uszczupleń podatkowych ale nie ustalono zapłaty żadnych odsetek. Skoro urząd skarbowy miał takie roszczenie, miał możliwość odwołania się od tego wyroku i wystąpienia również o zapłatę odsetek, a tego nie uczynił. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. , powyższy wniosek zobowiązanego potraktował jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego i postanowieniem z 12 listopada 2013 r. znak [...] odmówił uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny powołując się na treść art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015, ze zm.), dalej zwanej "u.p.e.a.", wskazał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego, określonych ww. przepisach, a także, że podstawą zwolnienia zobowiązanego z obowiązku poniesienia odsetek od zaległości podatkowych, w związku z którymi wystawiono ww. tytułu wykonawcze nie może stanowić wyrok z dnia 5 października 2005 r. Pismem z 20.11.2013 r. zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie. Zarzucił mu naruszenie prawa, w tym przedawnienie roszczeń wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych w 2008 r., za zaległości podatkowe z 2003 r. i wniósł o jego uchylenie w całości. Dyrektor Izby Skarbowej w S., w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, postanowieniem z [...] r. Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., podtrzymując jego stanowisko, co do braku postaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił zobowiązanemu dodatkowo, że w powoływanym przez stronę wyroku Sąd Rejonowy nie przekształcił zaległości podatkowych, bo nie ma do tego uprawnień, w inny rodzaj należności. Sąd Rejonowy wyznaczył jedynie oskarżonemu J. G. termin dwóch lat na ich zapłatę. W dalszym ciągu kwoty te były zaległościami podatkowymi, a do takich zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej (zwanej dalej O.p.), w tym te dotyczące naliczania odsetek za zwłokę. Wyegzekwowanie kwot, które teoretycznie pokryłyby należność główną nie prowadzi z automatu do zakończenia niniejszego postępowania egzekucyjnego, bo w jego toku ściągane są także (w pierwszej kolejności) koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, a dopiero po ich zaspokojeniu ściągnięte kwoty, w myśl przepisów O.p., są proporcjonalnie zaliczane na należność główną i odsetki. Wobec tego do chwili obecnej obowiązek dochodzony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...],[...] i [...] istnieje, nie wygasł i jest wymagalny. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził także, że z uwagi zawieszenie biegu terminu przedawnienia zaległości dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym (wskutek wszczęcia postepowania karnoskarbowego) oraz dwie przerwy w tym biegu (wskutek zastosowania środka egzekucyjnego), termin przedawnienia zaległości w podatku VAT za marzec 2002 r., luty, marzec, czerwiec, lipiec, sierpień i listopad 2003 r. upłynie 14.02.2016 r., o ile nie zostanie zastosowany kolejny środek egzekucyjny, co oznaczało, że obowiązek dochodzony w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym nie wygasł w wyniku przedawnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższe postanowienie J. G. wniósł o jego uchylenie oraz przeprowadzenie na rozprawie dowodu z zeznań skarżącego. Zarzucił, że skarżone postanowienie zostało wydane bez należytego przeanalizowania zebranego w sprawie materiału i zbadania wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na rozpoznanie wniosku skarżącego. W jego ocenie, organ odwoławczy, podtrzymując postanowienie organu I instancji, nie wziął pod uwagę argumentacji i zasadności żądania skarżącego, a jedynie oparł się na subiektywnym stanowisku Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. Skarżący podkreślił, że niezrozumiały jest dla niego upór organu podatkowego, który, wbrew orzeczeniu sądowemu, wyegzekwował bezpodstawnie już ponad [...] zł odsetek. Nie wzięta również została pod uwagę jego sytuacja materialna wynikająca ze stanu zdrowia i inne okoliczności uzasadniające jego wniosek o umorzenie części zaległości. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga - wbrew zarzutom w niej zawartym - nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził aby przy wydaniu zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, doszło do naruszenia przepisów prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia tych postanowień. Przedmiotem rozstrzygania przez organy administracji publicznej w sprawie niniejszej było żądanie zobowiązanego J.G. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] i [...] obejmujących zaległość z tytułu zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 i 2003r. Formułując opisane żądanie skarżący podkreślał znaczenie orzeczenia wydanego w jego sprawie przez sąd karny (wyrok z dnia 5 października 2005 r., sygn. akt VI Ks 16/05), mocą którego stwierdzono, że skarżący popełnił przestępstwo skarbowe określone w art. 56 § 2 i wykroczenie skarbowe z art. 56 § 4 k.k.s. i m.in. zobowiązano skarżącego do naprawienia szkody w całości przez zapłatę na rzecz Skarbu Państwa kwoty uszczupleń podatkowych w wysokości [...] zł i [...] zł w terminie 2 lat od uprawomocnienia się orzeczenia. Zdaniem skarżącego, zapłata przez niego zobowiązania na mocy tego wyroku, przesądziła o spełnieniu przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem ustalenia przyjęte przez sąd karny nie obejmowały odsetek od należności, a zatem, według strony, wyrok miał bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie egzekwowania zobowiązania podatkowego z tytułu podatku VAT i wymagalność dochodzonych w dalszym ciągu odsetek od tej należności. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone także w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). W przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania zasadnie przyjął, że nie zachodzi żadna z wyżej wymienionych okoliczności, przemawiających za uwzględnieniem wniosku skarżącego. Jak słusznie wywiódł Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu, skazanie skarżącego prawomocnym wyrokiem za przestępstwo i wykroczenie karnoskarbowe nie miało wpływu na prowadzenie postępowania egzekucyjnego w tym odnośnie odsetek od zaległości podatkowych. W wystawionych wobec skarżącego tytułach wykonawczych podano jako podstawę prawną dochodzenia należności art. 103 ust. 2 ustawy z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług, a więc niezapłacony w terminie płatności podatek VAT wynikający z deklaracji podatkowych za wskazane tam okresy rozliczeniowe. Tytuły wykonawcze obejmowały kwoty należności głównych, ale też kwoty odsetek liczonych od dnia następnego od upływu terminu płatności podatku (który z tym dniem stawał się zaległością) do dnia wystawienia tytułów wykonawczych, a więc do dnia 12.02.2008 r., a także koszty upomnień wystosowanych do zobowiązanego. Takie określenie obowiązku w tytułach wykonawczych nie budzi zastrzeżeń Sądu. Bezsporne także jest, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o te tytuły należne są koszty egzekucyjne za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 i nast. u.p.e.a.). Należy także wskazać, że zgodnie z art. 53 O.p. od zaległości podatkowych, naliczane są odsetki za zwłokę. Odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego. (art. 53 § 4 O.p.). Jest zatem oczywiste, że odsetki za zwłokę są następstwem powstania zaległości podatkowej. Powstają one w sytuacji, gdy podatnik lub inny podmiot zobowiązany do świadczenia podatku (należności) nie uiści ich w terminie płatności. Służą one w pewnym sensie rekompensowaniu Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego ubytku dochodów, które nie trafiły do budżetu w ustawowym terminie. Obowiązek naliczenia odsetek jest niezależny od okoliczności powstania zaległości podatkowej i woli stron stosunku prawnopodatkowego. Powstają one z mocy prawa, niezależnie od tego, czy podatnik lub organ podatkowy wie o powstaniu zaległości i w konsekwencji odsetek. Nie ulega zatem wątpliwości, że niezapłacone odsetki od zaległości podatkowych są ściągane w postępowaniu egzekucyjnym, podobnie jak koszty egzekucyjne i koszty upomnienia. Z art. 55 O.p. wynika zaś zasada, jak słusznie zauważył organ egzekucyjny, stosowana w postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z którą wpłaty środków pieniężnych (dobrowolne czy też ściągnięte w drodze egzekucji) zaliczane są proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości oraz kwoty odsetek za zwłokę. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że, wbrew podniesionym zarzutom, organ egzekucyjny nie mógł zakończyć prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, z uwagi na wykonanie przez zobowiązanego wyroku z dnia 5 października 2005 r., gdyż nie zostały ściągnięte wszystkie wynikające z ww. tytułów należności, w tym właśnie odsetki i koszty egzekucyjne. Podkreślenia wymagało, że istota instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego polega na formalnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego z określonych przyczyn wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a., gdy w danej sytuacji, zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. W postępowaniu tym nie można badać okoliczności związanych z innym postępowaniem, które pozostaje bez jakiegokolwiek związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Zdaniem Sądu, nie występuje żadna bezpośrednia zależność i związek pomiędzy postępowaniem karnoskarbowym (wykonaniem wyroku sądu) a postępowaniem egzekucyjnym. Odmienny merytorycznie jest zakres tych postępowań i ich cel. W postępowaniu karnoskarbowym oceniana była odpowiedzialność skarżącego za popełnione przestępstwo i wykroczenie skarbowe - ustalono winę sprawcy i wymierzono karę za popełniony czyn. Postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie miało zaś na celu ściągnięcie niezapłaconych kwot podatku wynikających z deklaracji oraz odsetek, których obowiązek naliczenia wynika wprost z ww. przepisów prawa. Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, omawiany wyrok w sprawie karnoskarbowej nie zmienił charakteru dochodzonej należności, nadal pozostaje ona zaległością podatkową, od której nalicza się odsetki. Obowiązek zapłaty odsetek nie mógł wynikać z omawianego wyroku. Jak wyżej wskazano – obowiązek ten wynika z mocy prawa. Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania stanowiska organu odwoławczego w kwestii wygaśnięcia zobowiązań podatkowych wskutek ich przedawnienia. Jak wynika z bezspornych ustaleń organu, obowiązek dochodzony w ocenianym postępowaniu egzekucyjnym nie wygasł w wyniku przedawnienia. Organ wyjaśnił skarżącemu, że termin płatności podatku za marzec 2002 r. upływał 26 kwietnia 2002 r., zatem należność przedawniłaby się z upływem 31 grudnia 2007r. Należności z tytułu podatku za miesiące poszczególne miesiące 2003 r. przedawniłyby się z dniem 31 grudnia 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie przytoczył treść art. 70 § 6 pkt 1 i art. 70 § 7 O.p. dotyczących zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego oraz jego przerwania. Również zasadnie w oparciu o ww. przepisy i w odniesieniu do okoliczności sprawy stwierdził, że wskutek wszczęcia postępowania karnoskarbowego wobec skarżącego zakończonego wydaniem wyroku z 5 października 2005 r. nastąpiło zawieszenie biegu ww. terminów przedawnienia do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu, z kolei zajęcie wynagrodzenia skarżącego w dniu 22 lutego 2008 r., zaś w dniu 14 lutego 2011 r. świadczenia emerytalnego skutkowało dwukrotnymi przerwami w biegu tych terminów. W konsekwencji organ odwoławczy prawidłowo też wykazał, że termin przedawnienia dochodzonych zobowiązań podatkowych, upłynie w dniu 14 lutego 2016 r. Sąd nie dopatrzył się błędów w tych ustaleniach. Reasumując, Sąd nie stwierdził wobec powyższego aby egzekucja odsetek za zwłokę była bezpodstawna. Skoro zatem w sprawie nie wystąpiły przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 O.p. , a także nie nastąpiło przedawnienie zobowiązań podatkowych, to Dyrektor Izby Skarbowej, zasadnie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. odmawiające żądaniu skarżącego. Prawidłowo przy tym przyjęto, że wynik zakończonego wobec skarżącego postępowania karnego i realizacja określonego wyrokiem obowiązku zapłaty kwot uszczupleń podatkowych nie miały wpływu na bieg postępowania egzekucyjnego dotyczącego nieściągniętych odsetek, których obowiązek zapłaty powstał z mocy prawa. Zdaniem Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne, zaś okoliczność dotycząca złego stanu zdrowia i trudnej sytuacji materialnej skarżącego, to przesłanki ewentualnego ubiegania się przez skarżącego o udzielenie ulgi w spłacie obciążających go należności, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę. Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie na rozprawie dowodu z zeznań skarżącego, gdyż art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a." pozwala na przeprowadzenie przed sądem administracyjnym jedynie dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do przesłuchiwania świadków czy stron postępowania. W tym stanie rzeczy, skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało oddalić.