I SA/Sz 284/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RP R o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący RP R, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w 2012 r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu i do chwili obecnej jest po 6-ciu operacjach ortopedycznych; ostatni zabieg przeprowadzono w 2015 r. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W całym okresie (od 2012 r.) jedynym dochodem był zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, którego już nie otrzymuje, pozostaje na utrzymaniu żony i rodziny. Podniósł także, że wcześniej nie mógł być zarejestrowany w urzędzie pracy z uwagi na niepełnosprawność i niezdolność do pracy, nie przysługiwała mu też renta inwalidzka ze względu na brak wymaganego okresu składkowego. Skarżący wskazał, że dokumenty dotyczące leczenia i orzeczeń niepełnosprawności oraz dotyczące pomocy społecznej przedłożone zostały do wniosku o prawo pomocy żony M R w jej sprawie sądowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M R i córką N R. W oświadczeniu majątkowym podał, że posiada udział wynoszący ¼ w domu o pow. 234 m kw., o wartości [...] zł, stanowiący przedmiot współwłasności z 4 osobami, w tym z żoną, działkę zabudowaną o pow. 0,30 ha, samochód marki [...] o wartości [...]zł. Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej. W rubryce formularza dotyczącej dochodów i wydatków podał, że M R otrzymuje dochód z własnej działalności gospodarczej rozpoczętej w 12/2015 w kwocie [...] zł netto miesięcznie, odnośnie wydatków – kredyt na budowę domu oraz inne wydatki ponoszone przy pomocy rodziny tj. [...] W R. Ponadto rodzina otrzymuje zasiłek rodzinny na córkę [...]. W dniu 29 marca 2016 r. skarżący wpłacił tytułem wpisu od skargi kwotę [...] zł. W dniu 25 kwietnia 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. nadesłał następujące dokumenty: 1. oświadczenie, z którego wynika, że utracił status osoby bezrobotnej decyzją z dnia 21 marca 2016 r. w związku z pierwszym niestawiennictwem w urzędzie pracy i obecnie korzysta z ubezpieczenia żony, nie ma pracy i dochodu; nie posiada innych rachunków bankowych poza rachunkiem osobistym w [...] oraz rachunkiem wspólnym z żoną w [...], z którego dokonywane są spłaty kredytu i inne wydatki przy pomocy rodziny, nie posiada żadnych lokat oszczędnościowych; 2. wyciąg z pkpir M R za okres od 01-03/2016 (przychody [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł); 3. decyzja PUP w P z dnia 21 marca 2016 r. o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 9 marca 2016 r.; 4. wyciąg elektroniczny z osobistego rachunku bankowego w [...] skarżącego za okres od 01.10.2015 r. do 22.04.2016 r., saldo końcowe [...] zł, Suma uznań [...] zł, Suma obciążeń [...] zł; 5. wyciąg elektroniczny z rachunku bankowego w [...] wspólnego małżonków za okres od 01.10.2015 r. do 22.04.2016 r., saldo końcowe [...] zł, Suma uznań [...] zł, Suma obciążeń [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) i winno być udzielane wyjątkowo – przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, nie wykazał on bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów, w tym także przedłożonych do sprawy M R, o sygn. akt I SA/Sz 92/16, wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona i małoletnia córka. Skarżący nie pracuje, utracił status osoby bezrobotnej w dniu 9 marca 2016 r., zaś M R prowadzi od grudnia 2015 r. działalność gospodarczą w zakresie fryzjerstwa, z której ponosi straty (za marzec 2016 r. w kwocie [...] zł). Rodzina korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku rodzinnego na dziecko w kwocie [...] zł miesięcznie, wsparcia finansowego udziela także rodzina. Małżonkowie posiadają majątek w postaci domu na współwłasność z innymi osobami o pow. 234 m kw., na budowę którego zaciągnęli kredyt spłacany wspólnie z członkami najbliższej rodziny. Skarżący nie wykazał oszczędności. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że ponoszone konieczne wydatki na utrzymanie to spłata ¼ raty kredytu na budowę domu (w kwocie [...] zł), opłaty za telewizję, internet, za energię elektryczną (łącznie w kwocie ok. [...] zł). Zdaniem referendarza sądowego, powyższe okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podobnie jak w przypadku M R, należy stwierdzić, że skarżący i jego rodzina nie znajduje się w sytuacji tak trudnej aby nie były zaspokojone ich podstawowe potrzeby życiowe. Nie negując trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej, która dotknęła skarżącego i jego rodzinę we wcześniejszym okresie, nie można jednak na podstawie poczynionych ustaleń w zakresie aktualnej sytuacji wywieść, że rodzinie zagraża ubóstwo, a tylko taki stan uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Obecna sytuacja finansowa, w tym dzięki działaniom żony skarżącego (podjęcie działalności gospodarczej) i pomocy rodziny ulega bowiem stopniowej poprawie. Wprawdzie skarżący utracił status osoby bezrobotnej, gdyż nie stawił się na spotkanie w urzędzie pracy, jednakże z pewnością będzie poszukiwał pracy aby w dalszym ciągu polepszać warunki życia swojej rodziny. Skarżący w swoim oświadczeniu nie powołał się bowiem na żadne nadzwyczajne okoliczności, występujące obecnie a ograniczające możliwości zarobkowe i pozwalające potraktować go w sposób wyjątkowy (stan zdrowia, wyjątkowo trudna sytuacja osobista, podeszły wiek), nawet ze względu na fakt wcześniejszej niezdolności do pracy z przyczyn zdrowotnych i swojego bezrobocia. Istnieją zatem uzasadnione przesłanki, żeby sądzić, że skarżący, będąc osobą w wieku produkcyjnym, nie wykazującą istnienia żadnych negatywnych przesłanek, podejmie jakieś działania w celu zmiany dotychczasowej sytuacji, w tym podejmie też odpowiednie czynności aby wywiązać się również z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, odciążając pozostałych członków rodziny w tym zakresie. Skarżący uzasadniając swój wniosek wskazał, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, która ponosi za niego wszelkie wydatki w tym raty kredytu, co ma świadczyć o tym, iż nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Tymczasem w dniu 29 marca 2016 r. przy pomocy żony uiścił tytułem wpisu sądowego kwotę [...] zł. Wpis od skargi w swojej sprawie uiściła także M R w kwocie [...] zł. (sygn. akt I SA/Sz 92/16). Nie można zatem powiedzieć, że rodzina nie posiada żadnych możliwości płatniczych. Skarżący jest w stanie zabezpieczyć dodatkowe kwoty na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i to nawet przy braku dochodów i oszczędności, których posiadania nie wykazał. Ponadto, należy zwrócić też uwagę, że w sytuacji opłacenia skargi przez skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy obejmująca także koszty sądowe, jakie mogą powstać w przyszłości (tj. ewentualna opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, wpis od skargi kasacyjnej) jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie pociągnie żadnych negatywnych skutków procesowych, jego skarga zostanie bowiem rozpoznana przez Sąd. Dodatkowo nadmienić trzeba, że w postępowaniu przed pierwszą instancją nie obowiązuje przymus adwokacki, nie jest więc wymagany udział profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący samodzielnie, czy też przy pomocy reprezentującej go matki W R, prawidłowo sformułował skargę, świadczy to o umiejętności samodzielnej obrony swoich racji przed sądem, który zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Sąd pierwszej instancji, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) ma obowiązek z urzędu dokonać wszechstronnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, iż na tym etapie postępowania, wobec przedstawionej sytuacji materialnej ustanowienie radcy prawnego lub adwokata nie jest ani uzasadnione ani też konieczne. Ponadto skarżący, w razie zmiany jego sytuacji, stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a, w toku postępowania może przecież złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy. W tym stanie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.