I SA/Sz 284/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Zienkowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu [...] listopada 2024 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem wraz z odsetkami za zwłokę I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] września 2023 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Z. Z. kwotę [...]([...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (organ) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. (organ I instancji) z [...] września 2023 r. zobowiązująca Z. do zwrotu dotacji udzielonej na zadanie "Organizacja zajęć sportowych - szkolenie zawodników [...] w zakresie tenisa stołowego oraz udział w zawodach, turniejach, rozgrywkach ligowych w 2022 r." w kwocie [...]zł jako wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od [...] marca 2022 r. do dnia zapłaty. W podstawie prawnej obowiązku zwrotu dotacji organ wymienił art. 60 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 4, art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 6 pkt 1 ustawy o finansach publicznych (Dz.U.2024.1530 ze zm. - u.f.p.) oraz § 23 uchwały NR [...] Rady Miejskiej w Z. z [...] listopada 2010 r. w sprawie warunków i trybu finansowania zadania własnego gminy Z. w zakresie tworzenia warunków, w tym organizacyjnych, sprzyjania rozwojowi sportu (Dz.Urz.Woj.Zachodniopom.2010.128.2585 ze zm. - uchwała z [...] listopada 2010 r.) W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że Z. w 2022 r. otrzymało dotację sportową na podstawie uchwały z [...] listopada 2010 r. na realizację zadania "Organizacja zajęć sportowych - szkolenie zawodników [...] w zakresie tenisa stołowego oraz udział w zawodach, turniejach, rozgrywkach ligowych w 2022 r." w wysokości [...] zł. Zgodnie z umową zawartą [...] stycznia 2022 r. między Z. a Gminą Z. środki z dotacji miały zostać przeznaczone na: zakup sprzętu, odzieży sportowej (kleje, gąbki, płyn - spray do czyszczenia okładzin, rakietki do gry, okładziny, deski, liczydła, płotki osłonowe zabezpieczające, stoły do gry, piłeczki, torby sportowe, dresy, obuwie sportowe, stroje sportowe, pudełka na siatki - opakowania, siatki na stoły, taśmy do okładzin, stoliki sędziowskie, robot treningowy ([...] zł); wynajem obiektu sportowego, hali sportowej ([...] zł); uczestnictwo w zawodach tenisa stołowego ligowych oraz turniejach, opłaty wpisowego, licencje zawodnicze, opłaty klubowe, wyżywienie, noclegi, wynajem transportu ([...] zł). Z ustaleń kontroli doraźnej wynika, że dotacja w wysokości [...] zł została wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem. Kwota ta obejmuje [...] zł z tytułu opłaty w gotówce na poczet faktury [...]/2022 z [...] grudnia 2022 r. wystawionej przez O. w P. (gm. C.). Organ motywował, że G. W. jest prezesem Z. oraz właścicielem O. . Z wyjaśnień strony wynika, że opłata ta dotyczyła korzystania z hali sportowej O. W ocenie Z. , użytkowanie hali treningowej w O. dało możliwość prowadzenia treningów przy braku ograniczeń czasowych. W ofercie (wniosku) składanej przed zawarciem umowy Z. określiło dokładnie, z jakich obiektów sportowych będzie korzystać w ramach realizacji dotowanego zadania. Wśród obiektów wymieniono halę sportową Szkoły Podstawowej nr [...] w Z., halę sportową [...] oraz świetlice sołeckie, w których organizowane są turnieje, pokazowe treningi dla mieszkańców sołectw. W sprawozdaniach częściowych z wykonania zadania także nie był ujęty O. Natomiast użytkowanie hali treningowej w O. dało możliwość prowadzenia treningów przy braku ograniczeń czasowych. Ponadto ustalono, że w sprawozdaniu rocznym wykazano pięć poleceń przejazdów na zawody oraz wypłacono zwrot kosztów tych przejazdów zawodnikom Z. , którzy do przewozu używali prywatnych środków transportu. Jak wynika z adnotacji na poleceniach wyjazdu, Z. wypłaciło diety dla osób kierujących pojazdem i dla pasażerów. Wyszczególniono nazwiska oraz numery rejestracyjne pojazdów członków Z. . Jednakże na piśmie widnieje podpis prezesa oraz skarbnika Z. , nie właścicieli wspomnianych pojazdów. Łączna wartość tych kosztów przejazdów to [...] zł. Z. wyjaśniło, że "członkowie i zawodnicy Z. w roku szkoleniowo-treningowym [...] wyrazili zgodę na użycie samochodów prywatnych w podróży służbowej w przejazdach na mecze ligowe zgodnie z terminarzem oraz turnieje, w których uczestniczą członkowie i drużyna ligowa [...] Z.". Zakwestionowane wydatki na delegacje oraz diety dla zawodników, używających prywatnych środków transportu na zawody, były podyktowane względami oszczędnościowymi. Organ stwierdził, że zgodnie z § 2 ust. 2 umowy z [...] stycznia 2022 r. zmiana kosztów realizacji dotowanego zadania, pokrywanych z dotacji, mogła nastąpić za zgodą zleceniodawcy w formie porozumienia, zawartego na piśmie pod rygorem nieważności. Z. nie zwracało się z żadną prośbą o zmiany kosztów realizacji zadania, które byłyby związane ze wzrostem cen paliwa i chęcią użytkowania prywatnych środków transportu celem obniżenia kosztów zadania. Według organu, jednostki samorządu terytorialnego mogą przyznawać dotacje klubom sportowym na postawie art. 28 ust. 1, ust. 2, art. 27 ust. 1, ust. 2 ustawy o sporcie (Dz.U.2024.1488). Dotacje takie mają służyć realizacji celów publicznych z zakresu sportu. Tworzenie trybu finansowania i warunków, w tym organizacyjnych, sprzyjających rozwojowi sportu, stanowi zadanie własne jednostek samorządu terytorialnego. Następnie organ nawiązał do § 2 pkt 19, pkt 21, pkt 23 uchwały z [...] listopada 2010 r. i przyjął, że opisane wydatki w wysokości [...] zł były niezgodnie z umową o dofinansowanie. Tym samym stanowiły dotację wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem i podlegającą zwrotowi zgodnie z art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 u.f.p. Z. (skarżący) złożyło skargę na powyższą decyzję organu. Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 7, art. 77, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.), art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5, ust. 6, art. 44 ust. 3 pkt 1 - pkt 3 u.f.p. przez uznanie, że zakwestionowana część dotacji została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem; - art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a., § 2 pkt 23 uchwały z 9 listopada 2010 r., § 5 umowy z 27 stycznia 2022 r. w wyniku przyjęcia, że skarżący wydatkował dotację w spornej części w sposób naruszający zasady równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości; - art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., bowiem organ nie uzasadnił, jakie okoliczności faktyczne, towarzyszące wydatkowaniu dotacji, zostały uznane za naruszające zasady równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości; - art. 50 § 1, art. 64 § 1 K.p.a. z powodu zaniechania wezwania skarżącego do przedstawienia oświadczeń o wykorzystaniu pojazdów w celu podroży na zawody sportowe, podpisanych przez właścicieli pojazdów. W następstwie formułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją organu I instancji z [...] września 2023 r oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący wykazywał, że "Środki wydatkowane przez Z. przyznane z dotacji były wydatkowane w sposób celowy i oszczędny, gwarantujący uzyskanie najlepszych efektów z otrzymanych środków. Nieznaczne odstępna od sposobu wydatkowania środków nie powodują w żadnej mierze, że dotacja nawet w najmniejszej części została wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem. Wobec ograniczonych godzin czasowych, w jakich członkowie Stowarzyszenia mogli korzystać z hali szkolnej, Stowarzyszenie podjęło decyzję o wynajęciu na część treningów hali w ośrodku [...], co przy tej samej kwocie wydatkowanej na wynajem pozwoliło na korzystanie z obiektu w dużo szerszym zakresie godzin co do pory dnia, bez ograniczeń co do czasu korzystania. Decyzja ta podyktowana została zasadami celowości, albowiem nie tylko pozwalało to członkom stowarzyszenia na treningi w godzinach dla nich dogodniejszych, co pozwalało na sumarycznie dłuższe i częstsze treningi, aniżeli na salach szkolnych i świetlicach sołeckich, ale również czas przez który Stowarzyszenie zajmowało halę był dłuższy. W sytuacji, w której ujawniły się problemy związane z godzinami dostępnymi do treningów w obiektach szkolnych i świetlicach sołeckich, stowarzyszenie podjęło decyzję o zmianie obiektu sportowego na ośrodek [...], ale tylko co do części treningów. § 2 ust. 1 pkt 2 umowy nr (...) z dnia [...] stycznia 2022 roku o dotację określa, iż kwota [...]zł przeznaczona została na wynajem obiektu sportowego, hali sportowej. Jeżeli więc ze względów celowości i gospodarności przeznaczono środki z dotacji w części na wynajem hali treningowej w ośrodku [...], jako oferty korzystniejszej, to kwota ta wydatkowana została w sposób prawidłowy. Podsumowując więc, realizacja zadania sprowadzająca się do wynajęcia hal sportowych tylko w szkołach i świetlicach sołeckich, spowodowałoby że pieniądze były by wydatkowane niegospodarnie, w sposób który nie pozwoliłby wszystkim członkom stowarzyszenia, ze względu na dostępne godziny w jakich Stowarzyszenie mogłoby korzystać z tych hal, na regularne i odpowiednio długie treningi." "Środki te zostały więc przeznaczone zgodnie nie tylko z celem - jako na wynajem obiektu sportowego, hali sportowej, a zgodnie z przeznaczeniem - zasadami efektywności. Należy raz jeszcze podkreślić, że treningi w ośrodku [...] odbywały się jedynie w części, a większość treningów miała miejsce w obiektach wskazanych we wniosku. W zakresie zakwestionowanych przez Burmistrza Z. środków określonych w § 2 ust. 1 pkt 3 przedmiotowej umowy, to umowa dopuszcza wykorzystanie kwoty [...]zł dotacji nie tylko na wynajem transportu, ale określa je jako "na pokrycie kosztów uczestnictwa w zawodach tenisa stołowego i ligowych i turniejach, opłat wpisowego, licencji zawodniczych, opłat klubowych, wyżywienia, noclegów, wynajmu transportu." "Zgodnie z wyjaśnieniami udzielonymi przez stowarzyszenie, z uwagi na wzrost kosztów transportu, niemożliwe okazało się wydatkowanie środków na wynajem transportu od firmy zewnętrznej. Środki przeznaczone zostały na pokrycie kosztów przejazdu samochodami użyczonymi przez członków Stowarzyszenia według tzw. kilometrówki oraz diet polegających na opłaceniu kosztów wyżywienia związanych z wyjazdem, a więc mieszczą się w celu, na jaki dotacja została przekazana. Środki te zostały przeznaczone na cel określony w dotacji, jako pokrycie kosztów uczestnictwa w zawodach tenisa stołowego ligowych i turniejach, a także wyżywienie. Niewątpliwie koszty dojazdu samochodami użyczonymi przez członków Stowarzyszenia, gdzie należy nadmienić jednym autem jechało kilku zawodników Stowarzyszenia, stanowią koszty uczestnictwa w zawodach tenisa stołowego, podobnie wypłacona dieta stanowi koszt wyżywienia zawodników. Cele te wprost wskazano w § 2 ust. 1 pkt 3 umowy o dotację." Skarżący podkreślił, że "Zarówno hala ośrodka [...] jest halą sportową, jak i przejazdy, choć nie pojazdami wynajętymi a użyczonymi przez członków Stowarzyszenia były wykonane na i z zawodów sportowych." Skarżący zauważył, że "Umowa w niniejszej sprawie nie odsyła do tego, iż możliwy jest wynajem jedynie obiektu sportowego, hali sportowej wskazanej we wniosku. Umowa określa cel na jaki środki mają być wydatkowane, jako hale sportowe, obiekty sportowe. Beneficjent dobiera bowiem sposoby najefektywniejszego zrealizowania zadania na jakie dotacja została przeznaczona, w celu maksymalnie gospodarnego wykorzystania środków publicznych przyznanych na realizację takowego zadania. W rezultacie nie może być mowy o wykorzystaniu dotacji niezgodnie z przeznaczeniem." Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja organu i decyzja organu I instancji z [...] września 2023 r. nie są zgodne z prawem. W myśl art. 252 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości - podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2 (art. 252 ust. 1). W przypadku gdy termin wykorzystania dotacji, o których mowa w ust. 1, jest krótszy niż rok budżetowy, podlegają one zwrotowi w terminie 15 dni po upływie terminu wykorzystania dotacji (art. 252 ust. 2). Dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania (art. 252 ust. 3). Dotacjami nienależnymi są dotacje udzielone bez podstawy prawnej (art. 252 ust. 4). Zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości (art. 252 ust. 5). Odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nalicza się począwszy od dnia: 1) przekazania z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem; 2) następującego po upływie terminów zwrotu określonych w ust. 1 i 2 w odniesieniu do dotacji pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości (art. 252 ust. 6). Sąd ocenia, że na gruncie przytoczonego stanu prawnego na obecnym etapie kontrolowanego postępowania administracyjnego organy nie wykazały, aby doszło do wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem w rozumieniu art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 u.f.p. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że stosownie do § 2 pkt 2 lit. b, lit. c uchwały z [...] listopada 2010 r., to umowa określa szczegółowy opis zadania i termin jego wykonania, wskazanie celu przyznanej kwoty dotacji (lit. b) oraz wysokość dotacji przyznanej podmiotowi, warunki i tryb jej płatności, w tym uzależnienie jej wypłaty od zastosowania przy wydatkowaniu dotacji zasad równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości (lit. c). Wobec tego punktem wyjścia dla przeprowadzenia prawidłowej sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu jest umowa zawarta [...] stycznia 2022 r. przez skarżącego z organem I instancji o omawianą dotację. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 wspomnianej umowy z [...] stycznia 2022 r. dotacja w wysokości [...] zł podlegała przeznaczeniu przez skarżącego na wynajem obiektu sportowego, hali sportowej. W tej umowie nie zostały określone konkretne obiekty, choćby przez nawiązanie do wniosku skarżącego o udzielenie rozważanej dotacji. Jednocześnie cel dotacji został określony w § 2 ust. 1, ust. 5 omawianej umowy jako organizacja zajęć sportowych i szkolenie zawodników w zakresie tenisa stołowego. Dotychczas organy nie wykazały, aby takie zajęcia nie zostały przeprowadzone w O. ani też, aby doszło do zawyżenia wynagrodzenia za korzystanie z tego obiektu w porównaniu z innymi dostępnymi na lokalnym rynku. Przedstawiony sądowi materiał dowodowy oraz argumenty organów całkowicie pomijały zagadnienie, czy skarżący, prowadząc zajęcia w O. mógł naruszyć postanowienia § 5 umowy z [...] stycznia 2022 r. o przyznanie dotacji, a więc czy konkretne realia na rynku lokalnym obiektywnie pozwalały na zrealizowanie treningów, zajęć sportowych na warunkach korzystniejszych niż uczynił to skarżący w O. ". Organy pozostawiły poza zakresem swojej uwagi zagadnienie, czy realnie rzecz oceniając, rezygnacja z korzystania z O. " i poszukiwanie innego nie wiązała się z koniecznością rezygnacji z organizowania zajęć sportowych, szkolenia zawodników, a tym samym rezygnacji z realizacji celu dotacji. Tymczasem § 2 pkt 5 umowy z [...] stycznia 2022 r. o dotację stawiał przed skarżącym zadanie upowszechniania i rozwoju tenisa stołowego wśród mieszkańców miasta i gminy Z. z udziałem dzieci, młodzieży i dorosłych bez ograniczeń wiekowych i poziomu gry oraz udziału drużyn [...] w rozgrywkach ligowych. Podobnie na obecnym etapie kontrolowanego postępowania administracyjnego pozbawione uzasadnienia są stwierdzenia organów, że wydatki skarżącego poniesione na przejazdy samochodami prywatnymi wraz z dietami nie miały umocowania w postanowieniach umowy z [...] stycznia 2022 r. o dotację. W § 2 ust. 1 pkt 3 tej umowy strony postanowiły, że [...] zł skarżący może przeznaczyć na uczestnictwo w zawodach tenisa stołowego ligowych i turniejach, wyżywienie, noclegi, wynajmem transportu. Wobec tego, jeśli organy chciały potraktować te wydatki jako niezgodne z przeczeniem dotacji, wówczas miały obowiązek wykazać, że najem pojazdu od innych podmiotów niż zawodnicy byłby tańszy, bardziej racjonalny, biorąc pod uwagę ilość osób, dla których skarżący potrzebował zorganizować transport. Organy nie kwestionowały, że cel tych podróży był objęty umową z [...] stycznia 2022 r. o dotację. Trzeba przy tym zauważyć, że wynagrodzenie za korzystanie z prywatnych samochodów zawodników płacone przez skarżącego było istotnie zbliżone do najmu samochodu, bowiem stanowiło w istocie rzeczy wynagrodzenie za korzystanie przez skarżącego z cudzej rzeczy. Rzetelne postępowanie wyjaśniające mogłoby wykazać, że ten sposób rozliczeń był istotnie tańszy i pozwalał w szerszym zakresie, przy mniejszych nakładach finansowych, zrealizować cel umowy o dotację określony w § 2 ust. 5 umowy z [...] stycznia 2022 r. Natomiast zatrzymując się jeszcze na zakwestionowanych dietach, to trzeba zaznaczyć, że organy miały obowiązek rzetelnie wyjaśnić, jakie konkretnie wydatki były ponoszone w związku z udziałem w meczach, turniejach opisanych w rachunkach koszów podróży, czy kwoty nazwane dietami pokrywały w rzeczywistości koszty uczestnictwa w zawodach tenisa stołowego ligowych i turniejach, wyżywienia, noclegów w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 3 umowy z [...] stycznia 2022 r. o dotację. Organy nieadekwatnie powołały się na zmianę kosztów realizacji zadania w rozumieniu § 2 ust. 2 umowy z [...] stycznia 2022 r. Z ustaleń organów, przedstawionych wyliczeń nie wynika, aby skarżący przekroczył limity wydatków dotyczących najmu obiektów sportowych (§ 2 ust. 1 pkt 2 - [...] zł) bądź uczestnictwa w zawodach, wyżywienia, noclegów, wynajmu transportu (§ 2 ust. 1 pkt 3 - [...] zł). Stwierdzone przez sąd kluczowe luki w ocenie materiału dowodowego przedstawionego organom przez skarżącego, w efekcie w ustaleniach faktycznych zarówno na etapie I instancji, jak i rozpatrywania odwołania przez organ prowadzą do konstatacji, że organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniające w zgodzie ze standardami wyznaczonymi przez art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. W świetle powyższego uzasadnienia kontrolowanych decyzji nie spełniały wszystkich wymagań określonych w art. 107 § 3 K.p.a. i w następstwie nie pozwoliły na zaakceptowanie decyzji organów zarówno na płaszczyźnie faktów, jak i prawa, na potraktowanie spornych wydatków jako niezgodnych z przeznaczeniem dotacji w rozumieniu art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 u.f.p. W dalszym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko prawne sądu. Rzetelnie ocenią całokształt materiału dowodowego, rozważą potrzebę jego uzupełnienia, a z tej oceny wyprowadzą wyczerpujące i spójne ustalenia faktyczne na potrzeby stwierdzenia, czy skarżący rozdysponował dotację na warunkach przesłanki z art. 252 ust. 1 pkt 1, ust. 5 u.f.p. Dotychczas organy tych obowiązków nie wykonały. Zaprezentowały tezy, przekonania, których nie można wiarygodnie i stanowczo powiązać z konkretnymi dowodami, z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń, z prawdą obiektywną ani z postanowieniami umowy z [...] stycznia 2022 r. o dotację. Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja organu oraz decyzja organu I instancji z [...] września 2023 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.) Obejmują one wpis od skargi (177 zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) i opłatę od pełnomocnictwa ([...] zł).