I SA/Sz 285/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na 2024 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz G. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Stan sprawy przedstawia się następująco: Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu S. w S. (organ I instancji) decyzją z 16 stycznia 2025 r., po rozpatrzeniu wniosku G. S. o przyznanie płatności na rok 2024: - umorzył postępowanie w sprawie przyznania podstawowego wsparcia dochodów w części dotyczącej powierzchni wycofanej 25 czerwca 2024 r. oraz [...] września 2024 r.; - przyznał G. S. podstawowe wsparcie dochodów w wysokości [...] zł oraz płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł - na 2024 r. Organ I instancji motywował, że 25 kwietnia 2024 r. wpłynął wniosek G. S. o przyznanie płatności na rok 2024. W zakresie powierzchni wycofanej zgodnie z art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 ze zm. - K.p.a.) postępowanie zostało umorzone. Następnie organ I instancji nawiązał do art. 25 ust. 1, ust. 2, art. 26 ust. 1 pkt 3, art. 27 ust. 1, ust. 2, art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 - 2027 (Dz.U.2024.1741 ze zm. - ustawa o planie strategicznym). Argumentował, że powierzchnia deklarowana działek rolnych kwalifikowana do podstawowego wsparcia dochodów wynosiła 5,27 ha. Wielkość ta uwzględniała także powierzchnię ze złożonej w dopuszczalnym terminie zmiany do wniosku o przyznanie płatności na rok 2024. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wynosiła 5,27 ha. Powierzchnia ta została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.187 - rozporządzenie 2021/2116). Stawka dla podstawowego wsparcia dochodów do 1 ha w 2024 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie stawki podstawowego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności za 2024 r. (Dz.U.2021.1519) i wynosiła [...] zł. Należna kwota płatności stanowiła kwotę [...]zł. Płatność redystrybucyjna objęła powierzchnię zatwierdzoną 5,27 ha według stawki do 1 ha uprawy w 2024 r. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie stawki uzupełniającego redystrybucyjnego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności za 2024 r. (Dz.U.2024.1524) stawka wyniosła [...] zł. Wysokość płatności redystrybucyjnej stanowiła kwotę [...]zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania G. S. Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (organ) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 16 stycznia 2025 r. na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. oraz art. 20, art. 60, art. 65 i art. 67 ustawy planie strategicznym. Organ motywował, że 25 kwietnia 2024 r. przez aplikację e-WniosekPIus, został złożony wniosek G. S. o przyznanie: podstawowego wsparcia dochodów (PWD) na powierzchni 5,27 ha, płatności redystrybucyjnej (RED)) na powierzchni 5,27 ha. Następnie 26 Iipca oraz 5 września 2024 r. G. S. składała zmiany do wniosku. Decyzja organu I instancji z 16 stycznia 2025 r. uwzględniała całość żądania. Organ zaznaczył, że wszystkie płatności w ramach płatności bezpośrednich, jak i ekoschematów, przyznawane są tylko na wniosek. G. S. ani we wniosku, ani w żadnej ze składanych później zmian, o płatność z tytułu dobrostanu owiec nie wnioskowała. Termin z § 1 pkt 1, pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie określenia dłuższego terminu składania wniosków o przyznanie pomocy finansowej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 oraz zgłaszania zmian do tych wniosków w 2024 r. (Dz.U.2024.261) nie został zachowany. Wobec powyższego, zdaniem organu, prawidłowo nie przyznano płatności z tytułu dobrostanu owiec, bo wniosek G. S. nie obejmował tej formy pomocy. Jednocześnie terminy określone w art. 60 ustawy o planie strategicznym stosownie do art. 60 ust. 4 tej ustawy nie podlegają przywróceniu. Organ podkreślił, że przed podpisaniem i wysłaniem wniosku o płatność G. S. powinna była dokładnie sprawdzić prawidłowość jego wypełnienia. Takiej staranności G. S. nie zachowała. G. S. (skarżąca) złożyła skargę na powyższą decyzję organu. Zdaniem skarżącej organ naruszył art. 7, art. 7a § 1 K.p.a. Skarżąca tłumaczyła, że jest rolnikiem. Zajmuje się hodowlą owiec. Siedziba stada o wymienionym numerze mieści się w miejscowości S.. Uczestniczy w programach: 1. Wsparcie dochodów związanych z produkcją owiec 2. Dobrostan owiec 3. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt tj. owce pomorskie. Składając wnioski o przyznanie płatności, od wielu lat korzysta z pomocy doradcy rolniczego. We wniosku o płatności na rok 2024 doradca nie zaznaczył przez przeoczenie lub też system komputerowy nie przetworzył zaznaczenia wnioskowania o program dotyczący wsparcia dochodów związanych z produkcją owiec. Rok wcześniej zaistniał taki sam przypadek. Pomimo prawidłowo złożonego wniosku, program komputerowy nie wygenerował części stada owiec objętego dofinansowaniem. Po odwołaniu, ARiMR dokonała pełnej wypłaty środków finansowych. Tego rodzaju błędu nie można wykluczyć także w rozpatrywanej sprawie odnośnie do płatności na 2024 r. Skarżąca zwróciła uwagę, że program dotyczący wsparcia dochodów związanych z produkcją owiec jest programem podstawowym i najłatwiejszym dla hodowcy. Racjonalnie rzecz biorąc, trudno wnioskować o kolejne dwa programy związane z hodowlą owiec z pominięciem programu podstawowego. W ubiegłych latach dobrą praktyką pracowników ARiMR - ze względu na obiektywnie skomplikowany proces wypełniania wniosków - było informowanie rolników o oczywistych omyłkach bądź nieprzetworzeniu przez system danych, które mogły działać na niekorzyść wnioskodawcy. O błędzie skarżąca dowiedziała się dopiero po odbiorze decyzji organu I instancji z 16 stycznia 2025 r. Dlatego 24 stycznia 2025 r. wysłała korektę wniosku o przyznanie płatności i złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji z 16 stycznia 2025 r. Skarżąca podkreśliła, że organ zarzucił jej brak należytej staranności, ale pominął możliwość błędu technicznego w funkcjonowaniu systemu komputerowego, który już raz wcześniej miał miejsce. Ponadto decyzja organu zawiera błędy co do istoty sprawy. Odwołanie "dotyczyło nie przyznania przez ARiMR płatności wsparcia dochodów związanych z produkcją owiec, a w odpowiedzi uzyskałam treści dotyczące programu związanego z Dobrostanem zwierząt." Po zasygnalizowaniu tego błędu w decyzji, organ postanowieniem z 8 kwietnia 2025 r. sprostował omyłki pisarskie. Jednak błędnie wpisano datę przyjęcia wniosku z korektą i błąd ten powielono również w sprostowaniu. Właściwą datą był 24 stycznia 2025 r., nie zaś 28 stycznia 2025 r. Zdaniem skarżącej, w wyniku błędu organu została pozbawiona istotnej części dochodów, co znacząco wpływa na rentowność i utrzymanie hodowli owiec. Jeżeli faktycznie doradca rolniczy popełnił błąd przy wypełnianiu wniosku, była to oczywista, niezamierzona pomyłka pisarska, ponieważ nie można racjonalnie przyjąć, że skarżąca miałaby pomijać złożenie wniosku w jednym programie i wnioskować o dopłaty w drugim, trzecim programie. Jednak przede wszystkim należało wykluczyć błąd systemu informatycznego. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem. W pierwszej kolejności należy zatrzymać się na kwestii sprostowania decyzji organu postanowieniem z 1 kwietnia 2025 r. Stosownie do art. 113 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Następnie według art. 113 § 3 K.p.a. na postanowienie w sprawie sprostowania i wyjaśnienia służy zażalenie. W okolicznościach analizowanej sprawy organ zastosował instytucję sprostowania nie do błędów pisarskich, rachunkowych, czy innych oczywistych omyłek, ale do kwestii merytorycznej. Przed sprostowaniem organ w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji nawiązał do płatności z tytułu dobrostanu owiec, a po sprostowaniu z tytułu wsparcia dochodów związanych z produkcją owiec. Jest to zmiana merytorycznych argumentów organu, dotyczących istoty sprawy, mającej za przedmiot przyznanie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 -2027. Ta próba organu naprawienia merytorycznych błędów zawartych w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji świadczy o tym, że zabrakło z jego strony należytej rzetelności w rozpatrywaniu i rozstrzyganiu istoty sprawy. Trzeba przy tym zauważyć, że z uzasadnienia decyzji organu skarżąca dowiadywała się dlaczego nie uzyskała płatności z tytułu dobrostanu owiec - z powodu nieobjęcia wnioskiem tej płatności. Jednocześnie, jak wynika z przedstawionych sądowi akt, wniosek z 25 kwietnia 2024 r. zawierał znak x przy płatności dotyczącej dobrostanu owiec. Powywoływany przez organ art. 60 ust. 1 ustawy o planie strategicznym wyznaczał termin na złożenie wniosku o przyznanie pomocy od 15 marca do 15 maja. Trudno nie dostrzec istotnej niespójności między zawartością przedstawionych akt a argumentami przyjętymi przez organ. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji z 16 stycznia 2025 r. nawiązała do mechanizmu funkcjonowania systemu, za pomocą którego składane są wnioski; do ewentualnych błędów ze strony tego mechanizmu, nie zaś wnioskodawców. Kwestia ta została przemilczana przez organ w motywach kontrolowanej decyzji. Tymczasem organ miał obowiązek wnikliwie rozważyć i stanowczo wykluczyć ewentualne nieprawidłowości działania systemu, za pomocą którego składane były wnioski. Wymaga podkreślenia lakoniczność uzasadnienia kontrolowanej decyzji organu o kluczowym znaczeniu z punktu widzenia wyniku sprawy, w kontekście wątpliwości i argumentów skarżącej. Organ całkowicie pominął rozważenie ustawowych przesłanek przyznania poszczególnych kategorii dofinansowania: - podstawowego wsparcia dochodów; - płatności redystrybucyjnej; - dobrostanu zwierząt - owiec; - wsparcia dochodów związanego z produkcją do owiec; a w szczególności, czy i na ile są one od siebie niezależne, a na ile są ze sobą ściśle powiązane, tworząc nierozerwalny system finansowej pomocy dla rolników i hodowców. Jest to ważne zagadnienie w świetle argumentacji skarżącej, która zwracała uwagę, że program dotyczący wsparcia dochodów związanych z produkcją owiec jest programem podstawowym i najłatwiejszym dla hodowcy; że racjonalnie rzecz biorąc, trudno wnioskować o kolejne dwa programy związane z hodowlą owiec z pominięciem programu podstawowego. Tymczasem organ nie wyjaśnił, czy i który program należy uznać za podstawowy, czy też w świetle obowiązującego stanu prawnego mamy do czynienia z płatnościami całkowicie autonomicznymi. Zagadnienie to wymagało od organu rzetelnej i wnikliwej analizy stanu prawnego, od której dotychczas organ się uchylił. Wszystkie omówione wyżej aspekty analizowanej sprawy organ dowolnie przemilczał w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji. Oznacza to, że organ nie rozpoznał istoty sprawy. Nie wyjaśnił skarżącej przyczyn faktycznych i prawnych, które miałyby pozbawić ją oczekiwanego dofinansowania. Stwierdzona lakoniczność i niespójność motywów organu oznaczała w konsekwencji, że zaskarżona decyzja nie spełniła kryterium legalności. Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, przedstawienie argumentów faktycznych i prawnych - w sposób wyczerpujący, spójny i konkretnie nawiązujący do przepisów prawa, do ich wykładni - jest ustawowym obowiązkiem organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tego ustawowego obowiązku, do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy za organ. W podsumowaniu sąd ocenia, że organ naruszył art. 5 ustawy o planie strategicznym, który nawiązuje do stosowania przepisów K.p.a. w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji, a więc między innymi do art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11 K.p.a. Dotychczasowe postępowanie organu, które tych standardów nie zrealizowało, mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Uzasadnienie decyzji organu nie spełniało kryteriów określonych w art. 107 § 3 K.p.a., który wymaga, aby uzasadnienie faktyczne decyzji zawierało w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W tym stanie rzeczy aktualne pozostaje zobowiązanie organu do rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych aspektów sprawy dotyczących przede wszystkim: - treści, zakresu wniosku skarżącej; - adekwatnych przepisów prawa i ich prawidłowej wykładni. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Do organu należy również rozważenie, na ile prawidłowe rozpatrzenie i rozstrzygnięcie istoty sprawy będzie wymagało zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. i uchylenia decyzji organu I instancji z 16 stycznia 2025 r. z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Obejmują one wpis od skargi (200 zł).