I SA/Sz 286/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A I o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 7 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. A I, reprezentowana przez pełnomocnika, pismem z dnia 10 lutego 2015 r. złożyła skargę na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i wydatków w całości. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej wskazał, że konieczność uiszczenia wpisu od skargi miałaby poważne skutki dla koniecznego utrzymania A I, gdyż ich uiszczenie, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącej, uniemożliwiłoby zaspokojenie uzasadnionych potrzeb skarżącej i jej rodziny. Wskazano także, że zobowiązania skarżącej, mające charakter publicznoprawny, znacznie przewyższają wartość udziałów skarżącej w prawach własności oraz użytkowania wieczystego do nieruchomości wchodzących w skład spadku po zmarłym K I. Posiadane udziały stanowią jedyne istotne składniki majątku skarżącej. Aktualna wartość udziałów A I w wyszczególnionych we wniosku prawach do nieruchomości wynosi ok. [...], zaś wysokość zobowiązań ciążących solidarnie na skarżącej przekracza kwotę [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, o posiadanych nieruchomościach (dom, mieszkanie) wpisano "nie dotyczy". Jako składniki majątkowe wymieniono zaś: 1/ 1/8 udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej – grunt o pow. 149,43 m kw, położony w W, gm. K; 2/ 1/8 udziału w prawie własności nieruchomości niezabudowanej o pow. 6.774 m kw., ul. W, ul. W, P; 3/ 1/8 udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej o pow. 5653 m kw. , ul. M, S; 4/ 1/16 udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej o pow. 59014 m kw. S, gm. B; 5/ 1/48 udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości niezabudowanej o pow. 3744 m kw., ul. M, S; 6/ 1/8 udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości zabudowanej o pow. 1002 m kw. i gruntu o pow. 1729 m kw., ul. M, S; 7/ 1/16 udziału w prawie własności nieruchomości pow. 14940 m kw, D, gm. D. Pozostałe rubryki formularza PPF, dotyczące majątku wnioskodawczyni i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zostały wypełnione poprzez wpisanie "nie dotyczy", a rubrykę nr 10. w zakresie dochodów wnioskodawczyni pozostawiono niewypełnioną. Z kolei w rubryce dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (nr 11.) podano podstawy zobowiązań ciążących na A I, w tym m.in. decyzje organów podatkowych w sprawie podatków od nieruchomości, rolnego i leśnego, a także pisma dotyczące innych należności (z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ugoda z tytułu umowy o kredyt inwestycyjny denominowany). Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej, wezwaniem z dnia 27 kwietnia 2015 r., referendarz sądowy zobowiązał pełnomocnika do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - oświadczenie skarżącej o wysokości jej średnich miesięcznych dochodów netto otrzymanych w kraju i poza granicami RP w ostatnich sześciu miesiącach, a także dokument potwierdzający wysokość tych dochodów (np. zaświadczenie pracodawcy, kopię umowy o pracę, kopie umów najmu, kopie księgi podatkowej - jeśli prowadzi działalność gospodarczą itp.) lub dokument potwierdzający brak dochodów (np. zaświadczenie z urzędu pracy, potwierdzające posiadanie statusu osoby bezrobotnej, zaświadczenie organu podatkowego), w razie dokumentów obcojęzycznych wraz z tłumaczeniem na język polski; - w przypadku braku dochodów - oświadczenie co do źródeł utrzymania; zaś w przypadku pomocy finansowej osób trzecich, poproszono o wskazanie wysokości i stopnia pokrewieństwa z tymi osobami; w przypadku pomocy instytucji – o przedłożenie zaświadczenia właściwego organu o formach i wysokości takiej pomocy lub kopii decyzji w sprawie takiej pomocy wraz z tłumaczeniem na język polski; - dodatkowe oświadczenie w zakresie sytuacji rodzinnej i stanu cywilnego skarżącej, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy mieszka z innymi osobami (mężem, dziećmi, rodzicami, innymi osobami), czy osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą, czy partycypują w kosztach utrzymania, w jakiej wysokości, a także – jeżeli osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe – oświadczenie w zakresie stanu majątkowego tych osób i wysokości ich miesięcznych dochodów; - roczne zeznania podatkowe skarżącej za 2013 r. i 2014 r. wraz z potwierdzeniami złożenia w organie podatkowym lub zaświadczenia, że przychody za wskazane lata nie były rozliczane przez skarżącą w kraju i za granicą; - oświadczenie skarżącej o rodzaju i wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, a także rachunki potwierdzające ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciągi ze wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w Polsce i za granicą, w tym bieżących, oszczędnościowych, lokat, z kart kredytowych z ich stanem za okres od 27 stycznia 2015 r. do 27 kwietnia 2015 r.; - dodatkowe oświadczenie skarżącej w zakresie posiadanych nieruchomości, w jaki sposób i przez kogo są wykorzystywane, czy skarżąca otrzymuje, jeśli tak, w jakiej wysokości pożytki z tych nieruchomości wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych pożytków; - dodatkowe oświadczenie skarżącej, dotyczące miejsca zamieszkania, wyjaśniające jaki tytuł prawny posiada do lokalu mieszkalnego położonego w K, wskazanego w rubryce 2. formularza PPF, a także o kopię umowy najmu wraz z tłumaczeniem na język polski. Z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącej znajdujące się poza terytorium Polski, we wskazanym wezwaniu zakreślono trzydziestodniowy termin na jego wykonanie. Skarżąca, jak też jej pełnomocnik, w zakreślonym terminie ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożyli. Nie udzielono także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącej, która ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazała ona, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. Natomiast skarżąca, wezwana do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązała się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. We wniosku pełnomocnik skarżącej ogólnie podniósł, że poniesienie przez nią kosztów sądowych wywoła uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i rodziny, wymieniając jedynie te składniki majątkowe, które strona otrzymała w spadku, wskazując na związane z tymi składnikami zobowiązania publicznoprawne oraz akcentując, że ich wartość przewyższa wartość tych składników. Nie podano natomiast żadnych danych dotyczących stanu rodzinnego skarżącej, osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, źródeł utrzymania skarżącej, wysokości dochodów z tych źródeł oraz uzasadnionych wydatków. Wobec tego, że złożone na formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych było niepełne i niewystarczające do oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, pismem procesowym z dnia 27 kwietnia 2015 r. została wezwana do nadesłania dokumentów potwierdzających wykazany stan posiadania, a także do uzupełnienia danych dotyczących stanu rodzinnego, źródeł utrzymania i wysokości wydatków, a także uzupełnienia danych w zakresie sposobu wykorzystywania wykazanych składników majątkowych. Oczywiste bowiem jest, że dokumenty i oświadczenia, o które wystąpiono, wskazywać mają na okoliczności mogące rzutować na sytuację skarżącej i jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżąca, nie wykonując wezwania z dnia 27 kwietnia 2015 r., uniemożliwiła określenie rzeczywistych źródeł jej utrzymania i ich wielkości, weryfikację wiarygodności podanych przez nią danych o stanie rodzinnym oraz określenie relacji pomiędzy posiadanymi środkami a niezbędnymi wydatkami. Należy powtórzyć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Powyższe oznacza, że dopóki skarżąca nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, możliwościach płatniczych oraz uzasadnionych wydatkach i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty, nie będzie możliwe uwzględnienie jej wniosku. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.