I SA/Sz 287/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M.C. i M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za III, IV, V, VII, VIII, IX i X 2006 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący M.C, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż nie ma środków finansowych aby pokryć koszty sądowe, nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych, nie uzyskuje żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w kwocie [...], dokłada się do stałych dopłat związanych z domem. Pismem z dnia 14 kwietnia 2001 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Skarżący nadesłał: - dwa zaświadczenia z urzędu skarbowego z dnia 26 kwietnia o braku zeznania podatkowego za 2009 r. oraz nieprowadzeniu działalności gospodarczej, - zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 26 kwietnia 2011 r., zaświadczające, że skarżący nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w 2010 r. i 2011 r., - kopie wniosku złożonego w Urzędzie Gminy w N. dotyczącego liczby osób zameldowanych ze skarżącym pod jednym adresem, wraz z adnotacją Urzędu, iż jest to 5 osób, - oświadczenie skarżącego z dnia 18 kwietnia 2011 r. wyjaśniające, iż pozostaje w związku małżeńskim, między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, w związku z tym nie zna dochodów i stanu majątkowego małżonki. Oświadczył także, iż skarżący na podstawie umowy użyczenia zajmuje pokój w lokalu mieszkalnym położony w M. przy ul. [...] stanowiący własność rodziców, gdzie pozostaje zameldowanych łącznie 5 osób, skarżący ponosi koszty związane z częścią opłat za lokal w kwocie [...], która jest przekazywana rodzicom, nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat, bowiem wszelkie rachunki wystawiane są na użyczających. Skarżący nie posiada kont, lokat bankowych ani kart kredytowych. Skarżący oświadczył także, iż pozostałych dokumentów z uwagi na dość krótki termin wyznaczony przez Sąd uwzględniający znaczną ilość dni wolnych od pracy, nie udało się zgromadzić w wyznaczonym terminie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że poniesienie pełnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla koniecznego jego utrzymania. Z akt spawy wynika, że skarżący nie posiada żadnego majątku, nie pracuje, nie posiada oszczędności ani stałych źródeł utrzymania poza środkami pieniężnymi otrzymywanymi od rodziny, nie korzysta też z pomocy społecznej ani nie ubiegał się o jej przyznanie. Nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, choć mieszka w domu rodziców, gdzie zameldowanych jest łącznie 5 osób, partycypując w kosztach jego utrzymania w kwocie [...]. Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, ale z uwagi na rozdzielność majątkową nie jest znana mu wysokość dochodów ani stan majątku żony. W ocenie referendarza sądowego, powyższe informacje nie są wystarczające do jednoznacznego stwierdzenia, że skarżący nie jest zdolny do poniesienia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Przede wszystkim należy wskazać, że nie został potwierdzony stosownym dokumentem fakt pozostawania bez pracy jak i okoliczność jej poszukiwania. Skarżący nie przedłożył bowiem zaświadczenia z urzędu pracy czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Samo oświadczenie z tym zakresie nie jest wystarczające w sytuacji, gdy strona, będąc osobą młodą (rok ur. 1973 r.) nie podaje żadnych racjonalnych okoliczności, z powodu których nie pracuje, pozostając - jak twierdzi - na utrzymaniu innych osób. Skarżący nie przedłożył także odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2010r. ani zaświadczenia urzędu skarbowego potwierdzającego ewentualnie, że nie rozliczał dochodów za ubiegły rok podatkowy. Nie usprawiedliwia niewykonania zobowiązania w tym zakresie, powołanie się przez pełnomocnika strony na zbyt krótki termin wyznaczony wezwaniem z dnia 14 kwietnia 2011r. oraz dni wolne od pracy. Wyznaczenie stronie terminu aż czternastodniowego uwzględniało bowiem fakt, iż jest to okres przedświąteczny i poprzedzający długi weekend majowy. Należy też zauważyć, że pomimo tego skarżący dostarczył inne dokumenty w tym zaświadczenie z urzędu skarbowego dotyczące roku 2009 oraz braku prowadzenia działalności gospodarczej. Odnośnie brakujących dokumentów nie wykazano nawet, czy skarżący w ogóle ubiegał się o ich wydanie. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów ani wyjaśnień dotyczących dochodów i stanu majątkowego małżonki. Należy wskazać, że fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę zdolności wnioskodawcy do poniesienia kosztów sądowych. Z punktu widzenia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotny jest obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego i tego czy wspólnie zamieszkują. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona skarżącego zwolniona jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. W związku z tym, wnioskodawca powinien zatem podać jakiekolwiek informacje dotyczące małżonki, aby umożliwić dokonanie oceny, czy posiada ona wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Wobec tego, iż skarżący nie przedstawił pełnych danych o sytuacji swojej i całej rodziny, należało uznać, iż nie wykazał istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. , a mianowicie by uiszczenie kosztów sądowych spowodowało uszczerbek dla koniecznego utrzymania. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki wnioskodawca nie przedstawi pełnej informacji o sytuacji majątkowej swojej i żony oraz o ich możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.