I SA/Sz 29/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010 – 2014 wraz z odsetkami za zwłokę oraz zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za III, IX, X, XI i XII 2013 r. oraz okres od I do XII 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca, T.F., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 19 lutego 2016 r. pełnomocnik Skarżącej podał, że mieszka Ona w mieszkaniu córki, przebywającej za granicą, która - z uwagi na trudną sytuację finansową Skarżącej - zgodziła się na utrzymywanie ww. mieszkania. Skarżąca nie posiada jakichkolwiek oszczędności, a na obecną trudną sytuację finansową bezpośrednio miała wpływ nagła, poważna i długotrwała choroba, która trwała aż do końca 2014 r. Choroba wywołała również inne schorzenia związane ze s. i d., z.p.ż. leczonego operacyjnie w dniu [...] r. Wskazano także na złe samopoczucie wywołane przyjmowaniem leków, hospitalizację. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF, Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie uiścić żadnej opłaty sądowej, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej spowodowanej ciężką chorobą, która trwała do [...] r. Skarżąca oświadczyła także, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, zgromadzonych zasobów (oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności). W rubryce formularza dotyczącej dochodów Skarżąca wpisała, że ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. W utrzymaniu pomagają skarżącej córki; córka, w której mieszkaniu zamieszkuje Skarżąca ponosi wydatki związane z mieszkaniem oraz przekazuje nieliczne kwoty na bieżące utrzymanie. Wezwaniem z dnia 10 marca 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową. Wezwanie to obejmowało: - kopię rocznego zeznania podatkowego Skarżącej za 2014 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, a także za 2015 r. jeżeli Skarżąca rozliczyła już ubiegły rok podatkowy; - wyciągi z prowadzonej księgi podatkowej, obrazujące wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty) z działalności gospodarczej w okresie od 1 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz od 1 stycznia 2016 r. do 29 lutego 2016 r., z ewidencji VAT za ostatnie 3 miesiące lub kopii deklaracji VAT-7 za ten okres; - wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, osobistych, związanych z prowadzoną działalnością, lokat, oszczędnościowych, kart kredytowych za okres ostatnich sześciu miesięcy; - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie Skarżącej z ostatnich dwóch miesięcy; - oświadczenie Skarżącej o wysokości pomocy finansowej otrzymywanej miesięcznie od córek. Skarżąca w zakreślonym dziesięciodniowym terminie ani dotychczas ww. dokumentów nie nadesłała, nie udzieliła także żadnej odpowiedzi na wskazane wezwanie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącej, która ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazała Ona, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. Natomiast Skarżąca, wezwana do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązała się należycie z nałożonego na Nią zobowiązania, co sprawia, że Jej oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia Ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. We wniosku podano, że poniesienie przez Skarżącą kosztów sądowych nie jest możliwe ze względu na trudną sytuację finansową, spowodowaną złym stanem zdrowia. Wskazano na prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego, brak jakiegokolwiek majątku i oszczędności, korzystanie z mieszkania córki, która ponosi wydatki związane z opłatami oraz z bieżącym utrzymaniem Skarżącej, a także stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Wobec tego, że złożone na formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych było niepełne i niewystarczające do oceny czy Skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, pismem procesowym z dnia 10 marca 2016 r. została wezwana do nadesłania dokumentów potwierdzających wykazane okoliczności, tj. rodzaj źródła utrzymania, wysokość dochodów (straty), brak oszczędności, wysokość koniecznych wydatków, a także wysokość pomocy finansowej otrzymywanej od córek. Oczywiste bowiem jest, że dokumenty i oświadczenia, o które wystąpiono, wskazywać mają na okoliczności mogące rzutować na sytuację skarżącej i jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżąca, nie wykonując wezwania z dnia 10 marca 2016 r., uniemożliwiła określenie rzeczywistych źródeł jej utrzymania i ich wielkości, weryfikację wiarygodności podanych przez nią danych o stanie rodzinnym oraz określenie relacji pomiędzy posiadanymi środkami a niezbędnymi wydatkami. Należy powtórzyć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Powyższe oznacza, że dopóki Skarżąca nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, możliwościach płatniczych oraz uzasadnionych wydatkach i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty, nie będzie możliwe uwzględnienie Jej wniosku. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.