I SA/Sz 294/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2009 r. wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od osób fizycznych za 1998 r., 1999 r., 2000 r., 2001 r. i 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżący T. K., wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną. Powyższy wniosek został uzupełniony w dniu 7 maja 2009 r. poprzez złożenie urzędowego formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z brakami formalnymi wniosku, w dniu 23 czerwca 2009 r. zwrócono się do skarżącego, reprezentowanego przez adwokata T. F., o sprecyzowanie czy ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym czy całkowitym. Odpowiadając na powyższe wezwanie, wnioskodawca oświadczył, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uzasadnienia wniosku, złożonych oświadczeń oraz przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, co następuje. T.K. wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz czworgiem pełnoletnich dzieci (w wieku[...] ). W dodatkowym oświadczeniu podał, że dwie córki studiują i nie osiągają dochodów. Natomiast nie wypowiedział się odnośnie pozostałych dzieci wykazanych we wspólnym gospodarstwie domowym –[...] letniego syna i [...] -letniej córki. Skarżący nie posiada majątku, poza nieruchomością gospodarczą, położoną w S., obciążoną hipoteką w postępowaniu egzekucyjnym. Nie wykazał też posiadania żadnych wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Małżonka skarżącego – Z. K. w ramach odrębnego majątku posiada dom jednorodzinny zakupiony w 1983 r. (małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową). Dochody rodziny to wynagrodzenie za pracę T. K. zatrudnionego w P. Sp. z o.o w S. na stanowisku pracownika biurowego w wysokości [...] zł brutto, obciążone zajęciem komorniczym (nie podano jego wysokości) oraz wynagrodzenie Z. K. w kwocie ok. [...] zł. Skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość dochodów małżonki (zaświadczenia pracodawcy, zeznania podatkowego za 2008 r.) oświadczając, iż ze względu na rozdzielność majątkową małżeńską, żona nie wyraziła na to zgody. Skarżący ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, która według oświadczenia, nie przynosi żadnych dochodów na skutek sparaliżowania działania przez pracowników organu kontroli skarbowej. Wskazano także na dodatkowe okoliczności, które uniemożliwiają skarżącemu uzyskanie wyższych dochodów tj. choroba, operacja i pobyt na zwolnieniu lekarskim w latach 2005-2006. Skarżący nie przedstawił szczegółowego wykazu oraz dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków (czynsz, media, zakup leków itp.) na konieczne utrzymanie sześcioosobowej rodziny, stwierdzając, że mieszkając w domu będącym własnością żony, która ponosi koszty jego utrzymania, ze swoich zarobków pokrywa jedynie koszty pobytu dwóch córek na studiach w Krakowie; wypłacając córkom ok. [...] zł miesięcznie (dowód – k. 65 -66). Wykonując wezwanie Sądu odnośnie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, skarżący oświadczył jedynie, iż rachunek bankowy w M. Banku jest zajęty przez urząd skarbowy i nie wykazuje obrotów. Natomiast odnośnie udokumentowania wysokości zadłużeń wnioskodawca wskazał, że wynika ono z tytułów egzekucyjnych urzędu skarbowego oraz wymienił niespłacone kredyty bankowe – w banku P. oraz M. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 w/w ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 w/w ustawy). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 w/w ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w/w ustawy), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący został wezwany do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych, dotyczących sytuacji materialnej jego oraz rodziny i zobowiązania tego nie wykonał należycie. Odmówił bowiem potwierdzenia wysokości dochodów małżonki, powołując się na brak jej zgody i rozdzielność majątkową. Nie przedstawił także wysokości wydatków rodziny, poza kosztami utrzymania studiujących córek. Nie podał także żadnych informacji odnośnie uzyskiwanych ewentualnych dochodów pełnoletnich dzieci, wykazanych jako prowadzących wspólne gospodarstwo domowe ([...] - letniej córki i [...] -letniego syna). Ze złożonego oświadczenia wynika, iż dochody małżonki stanowią główne źródło utrzymania sześciu osób, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Większość kosztów utrzymania rodziny ponosi żona, a skarżący samodzielnie (z wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. [...] zł brutto) ponosi jedynie wydatki związane z utrzymaniem córek w wysokości [...] zł. Powyższe oznaczać może, że faktycznie nie stać go z własnych dochodów na poniesienie jakichkolwiek kosztów wszczętego postępowania sądowego (obecnie wpisu od skargi w kwocie [...] zł). Jednak w sytuacji nieprzekazania dowodów, potwierdzających brak możliwości płatniczych w stosunku do całej rodziny, nie można wniosku strony uwzględnić. Jak wynika bowiem z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym. Skarżący prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z rodziną, posiadającą kilka źródeł dochodów: stałe dochody małżonki, wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy, działalność gospodarcza wnioskodawcy (której pomimo kłopotów finansowych nie wyrejestrował, co pozwala przyjąć, ją za potencjalne źródło dochodów), mając zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe, obiektywnie oceniając sprawę ma możliwości płatnicze. Jeśli nawet nie jest w stanie sam zdobyć środków na koszty sądowe (ze względu na stan zdrowia) to jednak może zwrócić się do swoich bliskich o pomoc. W tym miejscu warto też przytoczyć pogląd przyjęty w orzecznictwie, iż sam fakt wyrażonej przez skarżącego niechęci do zwrócenia się do współmałżonki o pomoc finansową nie pozwala stwierdzić, by obiektywnie nie mógł on ponieść kosztów postępowania sądowego. Niezależnie od powyższego, dodatkowo należy wskazać, że skarżący ubiega się w niniejszym postępowaniu o całkowite przyznanie prawa pomocy, a zatem zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych jaki i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z akt sprawy skarżący w chwili obecnej jest reprezentowany przez adwokata (pełnomocnictwo w aktach sprawy – k. 21). Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skoro skarżący korzysta już z fachowej pomocy prawnej to ustanowienie kolejnego pełnomocnika (z urzędu) i obciążanie jego wynagrodzeniem Skarbu Państwa, w tej sytuacji, byłoby niecelowe. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.