I SA/Sz 306/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.L.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości z tytułu III raty za 2001 r., podatku za 2002, 2003, 2004, 2005, 2006 i 2007 rok postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony złożonym następnie urzędowym formularzem PPF. J. L. wskazał w uzasadnieniu wniosku, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podniósł w uzasadnieniu wniosku, że jego rodzina, nieprzerwanie od 2001 roku, korzysta z pomocy opieki społecznej, przy czym skarżący w sposób zdecydowany wyraził swoje niezadowolenie z wysokości udzielanej mu pomocy społecznej. Dodatkowo wskazał na prowadzoną od 2006 roku przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. egzekucję z nieruchomości, dotyczącą kwoty ok. 200 tys. zł. Skarżący oświadczył, że jego rodzina, ponad zadłużenie wobec instytucji państwowych, zadłużona jest u kilku osób prywatnych na łączną kwotę ponad 30 tys. zł. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, na jego utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 18 i 12 lat. Skarżący nie wskazał wysokości źródeł utrzymania (dochodów), oświadczył jedynie, że jego rodzina otrzymuje świadczenia z opieki społecznej. Odnośnie stanu majątkowego J. L. oświadczył, że posiada dom o powierzchni ok. 80 m² oraz zgromadzone środki pieniężne w wysokości kilkuset złotych na bieżące wydatki. Wskazał nadto, że posiada samochód ciężarowy marki "KRAZ" ( rok produkcji 1987 r. ) zajęty od 2000 r. przez urząd skarbowy. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Brak wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W odpowiedzi na kierowane do skarżącego w trybie w/w przepisu wezwanie, J. L. przedłożył cztery decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (z 2007 i 2008 r.), z których wynika, że korzysta on aktualnie z dodatku mieszkaniowego w wysokości 175,50 zł miesięcznie, a żona skarżącego korzystała od 1 listopada 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. - z zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności w wysokości 200 zł miesięcznie. Z załącznika do decyzji przyznającej skarżącemu dodatek mieszkaniowy (decyzja z dnia 21 kwietnia 2008 r.) wynika, że kwartalny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wyniósł 1.884,00 zł, miesięczne wydatki na lokal mieszkalny wynoszą 113,04 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia rocznych zeznań podatkowych oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, J. L. oświadczył, że od kilku lat nie otrzymują oni żadnych dochodów, nie posiadają również żadnych środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Z kolei odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie przez skarżącego oraz jego żonę statusu osoby bezrobotnej, skarżący oświadczył, że żona, z powodu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, nie posiada statusu osoby bezrobotnej, skarżący również nie posiada statusu osoby bezrobotnej, ale, jak wskazał, z powodu: "niemożliwości sprostania wymaganiom stawianym tzw. bezrobotnym, t.j. pełnej dyspozycyjności i gotowości do podjęcia każdej pracy z powodu skomplikowanej sytuacji prawno – finansowej, spowodowanej toczącym się od wielu lat sprawom egzekucyjnym włącznie z egzekucją z nieruchomości". W odpowiedzi na wezwanie do złożenia oświadczenia o tym, czy posiadany przez skarżącego samochód ciężarowy jest wykorzystywany w celu uzyskania dochodu i o wysokości ewentualnego dochodu z tego tytułu, J. L. wskazał, że "samochody ciężarowe" nie przynoszą od kilku lat żadnego dochodu, nie wyjaśniając przyczyn takiego stanu. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po pierwsze zaznaczyć należy, że skarżący, zamieszkały w S., posiadający samochód ( samochody ) ciężarowy, nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej uzyskanie dochodu, a jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I Cz 26/87 (opubl. w OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103 ), stan majątkowy i dochody skarżącego należy oceniać w świetle tego, jakie byłyby jego potencjalne możliwości zarobkowe, gdyby je w pełni wykorzystywał. Skarżący już w 2004 roku ( w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 566/04, 643/04, 644/04 ) powoływał się na utrzymywanie całej czteroosobowej rodziny od 2001 r. jedynie z zasiłków z opieki społecznej. W aktualnie rozpoznawanej sprawie nadal podnosi, że jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się ze świadczeń z opieki społecznej (ok. 400 zł miesięcznie), oraz pożyczek od innych osób, nie uzyskuje dochodów, wskazując przy tym (pkt 7.2.1 formularza PPF – posiadane zasoby pieniężne, oszczędności ), że posiada kilkaset złotych na bieżące utrzymanie. Skarżący nie wykazał przy tym w sposób przekonujący, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej podjęcie przez niego pracy zarobkowej. Wręcz przeciwnie, z oświadczenia skarżącego wynika wprost, że nie wyraża on gotowości podjęcia pracy zarobkowej za pośrednictwem powiatowego urzędu pracy. Zaznaczyć również należy, że wbrew wezwaniu skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny. Nie podając wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie siebie i rodziny oświadczył jedynie, że dowody opłat za mieszkanie zostały przekazane do MOPR. Jak już wskazano wyżej, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również wynikające z przedłożonych dokumentów i dodatkowych oświadczeń nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy i jego żony. Postawa J. L. mającego na utrzymaniu czteroosobową rodzinę, wyrażająca się w braku gotowości podjęcia pracy za pośrednictwem urzędu pracy albo z wykorzystaniem posiadanych składników majątkowych (samochody ciężarowe) nie pozwala przerzucić ciężar kosztów sądowych w sprawie na współobywateli, bo do tego sprowadza się przyznane stronie postępowania sądowego prawo pomocy. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zaznaczyć w tym miejscu, że z akt podatkowych w sprawie (akt oskarżenia przeciwko J. L. z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt 1 Ds. 1708/07) wynika, że skarżący prowadził uprzednio (w latach 1997 – 2002 ) działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych. Zaznaczyć jeszcze dodatkowo należy, że z przedłożonych dokumentów wynika, że rodzina skarżącego pobiera wskazane wyżej świadczenia z pomocy społecznej, jednak za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może przemawiać fakt korzystania z różnych form pomocy społecznej, pomocy innych osób ( pożyczki) oraz uzyskiwanie w innych sprawach sądowych prawa pomocy. W każdej indywidualnej sprawie rozpoznając sprawę należy samodzielnie rozważyć, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy. Przyjęcie zasady, iż sąd jest związany faktem przyznania stronie prawa pomocy w innym postępowaniu administracyjnym oraz że wystarczającym dowodem sytuacji materialnej jest fakt korzystania z pomocy społecznej przez stronę, spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z Sądu rozpoznającego sprawę na inny organ ( vide: postanowienie WSA w Białymstoku z 18 sierpnia 2005 r. sygn. akt II SA/Bk 132/05 opubl. LEX nr 173755 ). Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak na wstępie.