I SA/Sz 312/10

Dnia 16 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J K o wykładnię wyroku w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: wyjaśnić, iż stwierdzenie "że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu" zawarte w pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 312/10 oznacza, że postanowienie to, od chwili wydania wyroku nie wywołuje skutków prawnych Wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził nieważność postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] wydanych w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, a w pkt II stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Pismem z dnia 25 lutego 2011 r. pełnomocnik skarżącego J K wniósł o wyjaśnienie wątpliwości co do treści ww. wyroku, przez określenie, czy użyte w wyroku stwierdzenie, że postanowienie nie podlega wykonaniu wywołuje ten skutek, że postępowanie egzekucyjne nie może być dalej prowadzone. Zdaniem pełnomocnika, rozstrzygnięcie takie ma analogiczny skutek prawny co zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 158 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Postanowienie w tym przedmiocie sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny jest sądem I instancji (art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269), a od wyroku tego sądu może być wniesiona skarga kasacyjna (art. 173 § 1 p.p.s.a.). Wyrok ten nie jest zatem prawomocny od jego ogłoszenia i - w konsekwencji - nie wywołuje, od tej chwili do daty uprawomocnienia się, skutków prawnych. W sytuacji jednak, gdy sąd uznaje skargę za uzasadnioną, a więc stwierdza, że zaskarżony akt lub czynność pojęte zostały z wymienionym w art. 145 § 1 p.p.s.a. naruszeniem prawa, wolą ustawodawcy przyznane zostało temu Sądowi prawo do decydowania, czy we wskazanym okresie, mimo nieprawomocności wyroku, dotknięte wadami prawnymi akty lub czynności mogą być wykonywane, a jeżeli tak - w jakim zakresie. Zgodnie bowiem z art. 152 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi, sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, przy czym rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. W literaturze przyjmowany jest pogląd, że przewidziana w tym przepisie instytucja pozostaje w związku z ukształtowaną w art. 61 instytucją wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności (por. T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 470). Przy czym, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wstrzymanie wykonania, co do zasady, dotyczy aktów, które podlegają wykonaniu. Ratio legis zawartej w art. 152 p.p.s.a. regulacji jest takie, by wyeliminować wszystkie negatywne dla strony skutki prawne wynikające z zaskarżonego rozstrzygnięcia, którego zgodność z prawem sąd zakwestionował. Podobnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że rozstrzygnięcie na podstawie art. 152 p.p.s.a. ma ten sam skutek co wstrzymanie wykonania aktu lub czynności (postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2005 r., sygn. akt II FSK 885/05, publ. ONSA i WSA 2006/1/8). Rozpoznając wniosek strony o wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku z dnia 18 listopada 2010 r. należy mieć na uwadze, że przedmiotem skargi wniesionej do Sądu było postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. W wyniku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzona została jego nieważność. W punkcie II sentencji znalazło się także stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. W ocenie Sądu, ze względu na charakter zaskarżonego postanowienia to określenie "niewykonalności" pozostaje jednak bez wpływu na toczące się wobec zobowiązanego w dalszym ciągu postępowanie egzekucyjne. Postanowienie to zawiera bowiem jedynie negatywną ocenę zarzutów zgłoszonych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Postanowienie to co do zasady nie podlega wykonaniu. Nie nakłada bowiem na zobowiązanego żadnych nowych obowiązków, nie zmienia wysokości powstałego wcześniej zobowiązania, a tym samym nie wywołuje żadnych bezpośrednich skutków w sferze praw, czy obowiązków materialnoprawnych i prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podobnie przyjmuje się, że nie może być też mowy o wstrzymaniu zaskarżonego aktu (na podstawie art. 61 p.p.s.a.), albowiem brak mu cechy wykonalności, skuteczność zaskarżonego postanowienia nie stwarza niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Zaskarżone postanowienie nie nakłada bowiem na stronę żadnych obowiązków, które podlegałyby realizacji w drodze egzekucji. Możliwość dalszego przeprowadzenia egzekucji nie wynika z faktu wydania przedmiotowego postanowienia. Podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest bowiem wcześniej wystawiony tytuł wykonawczy. Natomiast zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie zostało wydane na skutek wniesienia zarzutów w trakcie toczącego się już postępowania egzekucyjnego. W kontekście powyższych rozważań co do charakteru prawnego postanowienia w sprawie zarzutów stwierdzić należy, że zawarty w art. 152 p.p.s.a. nakaz orzekania o niewykonalności zaskarżonego aktu w razie uwzględnienia skargi, w przypadku takiego postanowienia, w istocie wywoływać może wątpliwości co do wpływu na sytuację skarżącego, na co zwrócił uwagę również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w orzeczeniu powołanym przez pełnomocnika we wniosku o wykładnię wyroku (postanowienie z dnia 30 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Lu 248/05). Jak zasadnie wskazano we wniosku, zamieszczanie stwierdzenia o wykonalności zaskarżonego aktu w wyroku na podstawie ww. art. 152 p.p.s.a. ma charakter obligatoryjny. Sąd nie zgadza się jednak z ww. postanowieniem WSA w Lublinie, że stwierdzona "niewykonalność" zaskarżonego postanowienia wywołuje analogiczny skutek do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U Nr 24, poz. 151, ze zm.). Sąd nie podziela również stanowiska strony, iż "niewykonalność" zaskarżonego postanowienia "ma analogiczny skutek prawny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Zgodnie bowiem z powołanym przepisem wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania. Organ egzekucyjny może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutu. Organ nadzoru w uzasadnionych przypadkach może wstrzymać czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia (§ 2 ). Zdaniem Sądu, z treści ww. przepisu jednoznacznie wynika, że uprawnionym do zastosowania omawianej regulacji i wstrzymania egzekucji jest wyłącznie organ egzekucyjny lub organ nadzoru. Zatem od ich uznania zależy rozstrzygnięcie na gruncie konkretnej sprawy, które powody są uzasadnione, a które nie mają tej cechy. Kompetencji takich nie ma natomiast, nawet w drodze analogii, sąd administracyjny, który bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, stosownie do art. 1 § 2 p.p.s.a. i albo skargę oddala albo ją uwzględnia. W związku z powyższym, w rozpoznawanej sprawie należy przyjąć, iż sformułowanie zawarte w punkcie II wyroku "stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu" oznacza jedynie, że postanowienie to nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jego rozstrzygnięcia od chwili wydania wyroku, mimo, że wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Z omawianego sformułowania wynika jedynie, że nikt (w szczególności wierzyciel, organ egzekucyjny) nie może się powoływać na fakt ostatecznego zakończenia postępowania w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Jednocześnie takie stwierdzenie nie oznacza zawieszenia postępowania egzekucyjnego lub jego wstrzymanie albo wstrzymanie czynności egzekucyjnych – takie rozstrzygnięcia (jak wskazano wyżej) – podejmowane są tylko przez organ egzekucyjny. Dopiero w razie uprawomocnienia się wyroku zaskarżone postanowienie zostanie ostatecznie usunięte z obrotu prawnego, wtedy też orzeczenie Sądu zawarte w pkt II utraci moc. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, będące na etapie ponownego rozpoznania zarzutów J K przez organ egzekucyjny, jak i kwestie dotyczące tego postępowania, podlegać będą wyłącznie kompetencji organu egzekucyjnego i regulacjom zawartym w odpowiednich przepisach dotyczących postępowania egzekucyjnego.