I SA/Sz 314/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący P.S., w skardze z dnia [...], złożonej na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izy Skarbowej w S., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] (data nadania w urzędzie pocztowym) zaznaczył, że wniosek obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że obecnie zarabia [...] i jest przewlekle chory. Będąca własnością skarżącego nieruchomość jest zajęta przez komornika i egzekucja przekracza wartość tej nieruchomości. Skarżący skreślił rubrykę formularza dotyczącą jego stanu rodzinnego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym wpisał jedynie dom o pow. [...]. wskazując na licytację komorniczą. Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych nie wykazał. W rubryce dotyczącej miesięcznych dochodów wpisał wynagrodzenie z tytułu pracy na [...] etatu i z tytułu najmu w łącznej kwocie [...] netto. Podał, że jego miesięczne wydatki z tytułu opłat za energię el., zakupu żywności i lekarstw wynoszą łącznie [...]. Wskazał na zadłużenie w wysokości [...]. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego, wezwaniem z dnia [...], starszy referendarz sądowy zobowiązał go do nadesłania dodatkowych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - kopię rocznego zeznania podatkowego za [...] i [...] wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym albo zaświadczenia właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznań podatkowych za ww. lata; - wyciągi z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich sześciu miesięcy; - dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznego wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy (kopia umowy lub zaświadczenie pracodawcy); - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków na konieczne utrzymanie z ostatnich trzech miesięcy; - dodatkowe oświadczenie skarżącego o sytuacji osobistej, czy ze skarżącym mieszkają inne osoby, jaki jest stopień pokrewieństwa z tymi osobami czy partycypują w kosztach utrzymania, jeśli skarżący pozostaje w związku małżeńskim – oświadczenia o stanie majątkowym i wysokości miesięcznych dochodów i wydatków żony; - dokumenty potwierdzające prowadzenie postępowania egzekucyjnego i zajęcie majątku oraz stan zadłużenia na dzień [...]; - decyzję w sprawie podatku od nieruchomości na [...] (dotyczącą nieruchomości posiadanych przez skarżącego). Skarżący, w zakreślonym terminie dziesięciodniowym ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył. Nie udzielono także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej zwanej: "p.p.s.a."). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. Natomiast skarżący, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. We wniosku podano, że skarżący nie posiada żadnego innego majątku (nieruchomości, wartościowych ruchomości, zasobów pieniężnych – oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych) poza domem o powierzchni [...], co do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, dochody skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę i z umowy najmu to kwota [...], takie też są jego wydatki na konieczne utrzymanie. Wskazano na znaczne zadłużenie ([...]). Skarżący nie podał żadnych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wobec tego, że złożone na formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych było niepełne i niewystarczające do oceny czy skarżący samodzielnie lub przy pomocy innych osób (członków najbliższej rodziny) jest w stanie ponieść koszty postępowania, pismem procesowym z dnia [...] został wezwany do nadesłania dokumentów – wyżej opisanych - potwierdzających wykazane okoliczności oraz uzupełniających dane w zakresie sytuacji finansowej i rodzinnej. W ocenie starszego referendarza sądowego, dokumenty o które wystąpiono, wskazywałyby pełniej na okoliczności mogące rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżący, nie wykonując wezwania z dnia [...], uniemożliwił określenie rzeczywistych źródeł jego utrzymania i ich wielkości, weryfikację wiarygodności podanych przez niego danych o stanie rodzinnym i dochodach, stanie majątkowym rodziny oraz określenie relacji pomiędzy posiadanymi środkami a niezbędnymi wydatkami. Należy powtórzyć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Powyższe oznacza, że dopóki skarżący nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej oraz sytuacji swojej rodziny, a także o ich możliwościach płatniczych i o uzasadnionych wydatkach i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty, nie będzie możliwe uwzględnienie jego wniosku. Dopiero bowiem stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, pozwoli rozstrzygnąć o możliwości przyznania prawa pomocy z budżetu państwa. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Odstępując zatem od wykonania wezwania z dnia [...] skarżący nie zachował przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.