I SA/Sz 324/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. M. G., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od wniesionej skargi z uwagi na ciężką sytuację finansową oraz rodzinną. Skarżąca podniosła, że samotnie wychowuje [...] córkę, jest w trakcie rozwijania działalności gospodarczej w postaci pracowni protetycznej, co wymaga ciągłych inwestycji, a działalność nie przynosi wystarczających dochodów. Skarżąca pokrywa koszty działalności z dochodów uzyskiwanych z dwóch pozostałych źródeł, tj. z wynagrodzenia za prowadzenie wykładów w [...] oraz z wynajmu mieszkania położnego w S., ul. S. Skarżąca ze względu na swoją trudną sytuację finansową została zmuszona do wynajęcia własnego mieszkania i od [...] lat mieszka u rodziców. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnią córką – H. R. W oświadczeniu majątkowym wpisała mieszkanie o pow. [...] i wartości ok. [...] oraz kwotę ok. [...] oszczędności. Innego majątku w postaci wartościowych ruchomości, wierzytelności, papierów wartościowych nie wykazała. W rubryce formularza dotyczącej dochodów, zobowiązań i stałych wydatków podała, że jej miesięczny dochód netto z działalności gospodarczej oraz z wynajmu mieszkania oraz z alimentów wynosi łącznie [...], zaś wydatki to: opłata za czynsz w kwocie [...], media w kwocie [...], dojazdy w kwocie [...], wydatki konsumpcyjne w kwocie [...], opłacenie ZUSu w kwocie [...], wynagrodzenie księgowej [...], opłata za telefon w kwocie [...], wydatki na dziecko w kwocie [...]. Skarżąca, wykonując wezwanie z dnia [...] nadesłała dodatkowo następujące dokumenty: 1. oświadczenie skarżącej, wskazujące, że alimenty w kwocie [...] są płatne do [...] dnia każdego miesiąca w wysokości [...], a także że złożyła wniosek o wydanie kopii rocznego zeznania podatkowego za [...] (co potwierdziła przedłożonym wnioskiem do us, z prezentatą wpływu do organu podatkowego w dniu [...]); 2. wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za [...]., [...] i [...], z którego wynika, że w okresie od [...] do [...] uzyskała przychody w kwocie [...], koszty uzyskania przychodu w kwocie [...], dochód w kwocie [...]; 3. kopię deklaracji PIT-28 oraz Informacji PIT-28/A o przychodach podatnika z najmu w [...], w którym zadeklarowano przychód w wysokości [...]; 4. kopię deklaracji PIT-36 oraz informacji PIT/B o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym [...], w którym zadeklarowano przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...], koszty uzyskania przychodów w kwocie [...], dochód [...]; 5. dokumenty obrazujące poniesione wydatki: kopie faktur VAT wystawionych na skarżącą za zakup materiałów na potrzeby działalności gospodarczej, opłatę za telefon, oraz wystawionych na rodziców skarżącej na opłaty za energię elektryczną, za wodę, za energię elektryczną, za gaz (za lokal mieszkalny w G. ul. R.); 6. wyciąg z rachunku bankowego skarżącej w [...] za okres od [...] do [...] (liczba transakcji [...], suma uznań [...], suma obciążeń [...], saldo końcowe w kwocie [...]). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. Co do zasady, strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Podkreślić należy, że strona wnosząc skargę do sądu winna się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i wygospodarować na ten cel odpowiednie środki, ograniczając niezbędne wydatki bądź gromadząc oszczędności. Oceniając sytuację finansową skarżącej, należy uznać, że nie znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności wobec osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powinno być udzielane przede wszystkim osobom szczególnie ubogim, nieposiadającym stałego dochodu oraz majątku. Analiza złożonego wniosku oraz zgromadzonych dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przy tym, wzięto pod uwagę, że skarżąca obecnie, ma obowiązek uiszczenia nie tylko wpisu od skargi w tej, ale także w drugiej sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem, co daje łącznie kwotę [...]. Skarżąca ma trzy źródła dochodów – prowadzi działalność gospodarczą, otrzymuje czynsz z tytułu najmu mieszkania (a mieszka z córką u rodziców) oraz otrzymuje wynagrodzenie z tytułu prowadzonych wykładów. Skarżąca do [...] każdego miesiąca otrzymuje także alimenty na dziecko w kwocie [...]. Ze wskazywanych dochodów zaspokaja wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika by zalegała z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąco dokonuje niezbędnych zakupów, ale też innych zakupów i reguluje zobowiązania, co potwierdzają wyciągi z rachunku bankowego. Równocześnie należało wskazać, iż zasadniczym argumentem przeczącym, aby sytuacja finansowa skarżącej była aż tak trudna jak podaje, a tym samym przemawiającym za oddaleniem złożonego wniosku, jest okoliczność, że w posiadaniu skarżącej znajduje się rezerwa finansowa, w postaci oszczędności, w relatywnie znacznej kwocie [...] (vide: rubryka nr 7.2.1. formularza "PPF"), która z łatwością umożliwia opłacenie kosztów sądowych w wynoszących w tej sprawie [...]. W takiej sytuacji nie sposób zatem uznać, aby sfinansowanie wpisu do skargi w niniejszym postępowaniu, ale także w drugiej sprawie skarżącej, a więc w łącznej kwocie [...], mogło narazić rodzinę skarżącej na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Podkreślić należy, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki (np. na nakłady związane z działalnością gospodarczą jak wskazuje strona). Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca do takich osób nie należy. Reasumując, na podstawie danych zawartych we wniosku należy stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącą stałych źródeł dochodów w kwocie [...] (w perspektywie większe dochody, gdyż strona dopiero rozwija działalność w zakresie protetyki) oraz posiadane przez wnioskodawczynię oszczędności w kwocie [...], w połączeniu z posiadanym majątkiem pozwalają na uznanie, iż skarżąca jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazana we wniosku kwota oszczędności ([...]) może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawczyni natomiast nie udowodniła zaistnienia takiej okoliczności. W tym stanie rzeczy pokrycie przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w jej utrzymaniu, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.