I SA/Sz 33/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 lipca 2011 r. sprawy ze skargi S. K. R. w T. w likwidacji na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną w postępowaniu odwoławczym, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania wsprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...] określającej S. w T. w Likwidacji, zaległości w podatku od nieruchomości okres od 16.11.1965 r. ( z treści uzasadnienia decyzji wynika, że chodzi o rok 1995) do 15.12.1999 r. w kwocie [...]. Z dokonanych ustaleń wynika, iż wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2010 r. S. w T. w Likwidacji wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...]. Wnioskodawca, powołując się na przepis art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej podniósł, że wskazaną wyżej decyzją organ podatkowy określił wysokość podatku od nieruchomości za okres od 1995 r. do 1999 r., podczas gdy wysokość ta określona została już wcześniejszymi, wskazanymi we wniosku decyzjami tego organu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działając jako organ podatkowy I instancji, odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu decyzji, Kolegium wskazało na art. 249 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, który nakazuje odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w szczególności, gdy żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji, gdy tym czasem wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] został złożony po 10 latach od dnia doręczenia tej decyzji stronie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Likwidator S. w T., pismem z dnia 24 października 2010 r. wniósł od powyższej decyzji odwołanie, zarzucając organowi podatkowemu naruszenie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej i dokonanie błędnych ustaleń, co zdaniem odwołującego powinno skutkować jej uchyleniem i rozpoznaniem sprawy zgodnie z wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2010 r., tj. zgodnie z art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Likwidator S. w T. wskazał, że zastosowany przepis art. 249 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy jest niewłaściwy, gdyż dotyczy sytuacji, gdy organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt. 1,2,3,5,6,7,8 z wyłączeniem pkt. 4, gdy sprawa została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działając jako organ odwoławczy, uznało odwołanie S. w T. w Likwidacji za nieuzasadnione i utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...]. Uzasadniając swoje stanowisko podjęte w sprawie Kolegium wskazało, iż w przepisie art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej wymienione są dwie przesłanki negatywne, które uniemożliwiają wszczęcie postępowania. Pierwsza z nich związana jest z upływem czasu. Żądanie wszczęcia postępowania po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji, musi zdaniem organu spotkać się z odmową. Termin ten biegnie niezależnie od tego, czy nastąpiła zapłata podatku, czy też nie. Do jego biegu nie mają zastosowania instytucje przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Jak wskazał organ odwoławczy, termin, o którym mowa w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, jest terminem prawa materialnego, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to termin nieprzywracalny. Odnosząc się do zarzutu podniesionego przez stronę o nieuwzględnienie przez organ podatkowy przepisu art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, na którym został oparty wniosek z dnia 06 sierpnia 2010 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wyjaśniło, iż zgodnie z treścią art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba, że żądanie zostało oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4 O.p. Jest to druga z wymienionych przesłanek negatywnych, które uniemożliwiają wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Wymieniona przesłanka związana jest z rozstrzygnięciem danej sprawy przez sąd. Organ wskazał dalej, iż w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu nieważność decyzji. Kolegium zaznaczyło przy tym, iż postępowanie sądowe jest dwuinstancyjne, zatem wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego może być zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W będącym przedmiotem rozważań przepisie art. 249 § 1 pkt 2 O.p. chodzi o sytuację, w której sąd administracyjny prawomocnie oddalił skargę. Prawomocne oddalenie skargi nie uzasadnia jednak odmowy wszczęcia postępowania, jeżeli żądanie stwierdzenia nieważności decyzji opiera się na zarzucie rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną (art. 247 § 1 pkt 4 O.p.). Przypadek ten nie ma jednak miejsca w rozpatrywanej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., zgodziło się natomiast z zarzutem strony dotyczącym naruszenia przez podatkowy organ I instancji przepisu art. 200 Ordynacji podatkowej. Jednak naruszenie to zostało konwalidowane w postępowaniu odwoławczym. Na marginesie organ odwoławczy zauważył, iż co do kwalifikowanego naruszenia art. 200 O.p. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 25 kwietnia 2005 r. (sygn. akt FPS 6/04). Wskazał mianowicie, że w sytuacji, gdy zarzut naruszenia art. 200 § 1 O.p. podnosi strona, w jej interesie leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynika sprawy. Tymczasem, w ocenie Kolegium, z treści odwołania nie można wywnioskować, jaki mogło mieć wpływ na orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...], wskazane uchybienie podatkowego organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...], Likwidator S. w T. w Likwidacji, wniósł o jej uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji organu podatkowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że rażąco narusza konstytucyjny stan prawny równości wobec prawa i narusza materialny interes skarżącej, gdyż wcześniej przeprowadzono skuteczną egzekucję z majątku Spółki a następnie na podstawie decyzji, dokonano wpisu na hipotekę podatnika, co w konsekwencji doprowadzi do podwójnego opodatkowania tego samego przedmiotu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.,), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zw. dalej p.p.s.a) sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c tej ustawy.) W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa. W rozpatrywanej sprawie spór w istocie dotyczy tego czy zachodzą przeszkody formalne do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, po upływie 5 lat od doręczenia jej stronie. Na wstępie należy wskazać, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest zasada trwałości decyzji podatkowych, wyrażona w art. 128 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz.60 z poźn. zm., zw. dalej w skrócie O.p). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, decyzje od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w O.p. oraz w ustawach podatkowych. Przywołana zasada pełni ważną funkcję w zakresie ochrony praw nabytych przez stronę, jak również urzeczywistnia potrzebę stabilizacji porządku prawnego, nadając decyzjom ostatecznym walor trwałości i domniemania prawidłowości. Wzruszenie takich decyzji umożliwiają tzw. tryby nadzwyczajne, do których zalicza się instytucja stwierdzenia nieważności. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową, pozwalającą na usunięcie z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, dotkniętych poważnymi (kwalifikowanymi) wadami, których katalog został ściśle określony przez ustawodawcę. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej jest postępowaniem szczególnym, którego celem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy podatkowej - jako takiej, w jej całokształcie - lecz ustalenie, czy decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 § 1 O.p. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być wszczęte z urzędu lub na wniosek strony. Wszczęcie postępowania w tym ostatnim przypadku następuje w momencie wpływu wniosku do właściwego organu. Omawiane postępowanie nie może być wszczęte w razie zaistnienia przesłanek negatywnych. Zgodnie z treścią art. 249 § 1 O.p., organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli, w szczególności: żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, iż upływ wskazanego w nim terminu, liczonego od dnia doręczenia stronie ostatecznej decyzji podatkowej, powoduje ten skutek, że wykluczona zostaje jakakolwiek możliwość skutecznego wszczęcia z urzędu lub na żądanie postępowania zmierzającego do stwierdzenia nieważności tej decyzji, niezależnie od rodzaju wady, jaką prawomocna decyzja została dotknięta. Wartym podkreślenia jest w tym miejscu, że regulacja art. 249 O.p., skutek w postaci utraty możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wiąże z upływem czasu liczonym od zdarzenia, jakim jest doręczenie tej decyzji jej adresatowi. W rozpoznawanej sprawie nie jest między stronami sporne, iż decyzja Wójta Gminy K. z dnia [...], nr [...] w sprawie określenia S. w T. w Likwidacji, zaległości w podatku od nieruchomości za okres od 16.11.1995 r. do 15.12.1999 r. w kwocie [...], której stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca Spółdzielnia, została skutecznie doręczona stronie w dniu 31 marca 2000 r. oraz że od decyzji tej skarżąca nie wniosła odwołania, przez co decyzja ta uzyskała status ostatecznej. Wniosek o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji został złożony przez S. w T. w likwidacji w dniu 11 sierpnia 2010 r. Powyższe potwierdza jednoznacznie, że składając ten wniosek strona przekroczyła termin pięcioletni, określony w art. 249 § 1 O.p. Przy czym zauważyć należy, iż zakreślony przepisem art. 249 O.p. termin jest terminem zawitym i jego przekroczenie ma ten skutek, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu. W konsekwencji, zasadnie postąpił organ podatkowy odmawiając wszczęcia postępowania zainicjowanego przedmiotowym wnioskiem. Tym samym za uzasadnione i prawidłowe uznać należy stanowisko organów podatkowych, że w sprawie zaszła negatywna przesłanka, obligująca organy podatkowe na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi jednocześnie odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności. Fakt, iż wniosek skarżącego oparty został na podstawie art. 247 §1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie albowiem sprawa nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny. Przepis art. 249 §1pkt 2 O.p., odnosi się bowiem do sytuacji, gdy sprawa była już przedmiotem badania przez sąd administracyjny na skutek skargi złożonej w sprawie. I tak, w przypadku oddalenia skargi przez sąd administracyjny, niedopuszczalnym staje się stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż w tym zakresie sprawa została już osądzona przez sąd. Zachodzi res iudicata, a decyzja uzyskuje przymiot prawomocności. Prawomocne oddalenie skargi nie uzasadnia jednak odmowy wszczęcia postępowania, jeżeli żądanie stwierdzenia nieważności decyzji opiera się na zarzucie rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną ( art. 247 § 1 pkt 4 O.p). Badanie zaistnienia przesłanek nieważności, określonych w art. 247 § 1 O.p. możliwe jest jednak dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, do którego w rozpoznawanej sprawie nie doszło, wskutek upływu pięcioletniego terminu do zgłoszenia takiego żądania. Zgodzić się natomiast należy, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 200 §1 O.p., jednakże w sytuacji gdy naruszenie to zostało konwalidowane w postępowaniu odwoławczym, powyższe uznać należy za uchybienie nie mające istotnego wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Fakt iż skarżącej nie umożliwiono wypowiedzenia się w sprawie w zakreślonym przez ustawę terminie, przed wydaniem decyzji I instancji, nie pozbawił strony możliwości podniesienia zarzutów w odwołaniu oraz w toku postępowania odwoławczego. Nie znajdując, w tych warunkach, podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, względnie uchybia ona przepisom postępowania podatkowego w stopniu co najmniej mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.