I SA/Sz 330/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2025 r. nr SKO.4131.419.2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (zwane dalej: "kolegium", "organem odwoławczym", "organem II instancji") zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z 24 marca 2025 r. nr SKO.4131.419.2025 utrzymało w mocy postanowienie Starosty [...] (zwanego dalej: "organem I instancji") z 10 lutego 2025 r. nr PCPR.7030.5.2025 odmawiające W. L. (zwanemu dalej: "wnioskodawcą", "stroną", "skarżącym") wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu 10 stycznia 2025 r. W. L. - jako kurator J. L. - złożył wniosek o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Wnioskodawca ubiegał się o zwrot kosztu zakupu pieluchomajtek i podkładów dla osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Organ pierwszej instancji ww. postanowieniem odmówił wnioskodawcy wszczęcia postępowania w sprawie o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zaopatrzenia w środki pomocnicze (wyroby medyczne) zgodnie z załączonymi do wniosku kopiami faktur i zleceń na zaopatrzenie w dane wyroby. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 – zwanej dalej: k.p.a.), albowiem żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, ponieważ z chwilą śmierci podopiecznej (26 grudnia 2024 r.) kuratela wyznaczonej osoby ustała. Kolegium po rozpatrzeniu zażalenia (w swoim rozstrzygnięciu błędnie wskazało: odwołania), stwierdziło, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ powołał się na art. 35a ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44 ze zm.; zwanej dalej: "ustawą"), a następnie § 5 i § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 926 ze zm. – zwanego dalej: rozporządzeniem). Powołał się także na treść art. 183 § 1, § 1, § 12, § 14 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm. – zwanej dalej: k.r.o.). Organ odwoławczy zaznaczył, że kwestią, którą należy rozstrzygnąć jest przede wszystkim ocena zgodności z prawem zastosowania w sprawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. czyli wystąpienia przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie złożenia wniosku o przyznanie dofinansowania. Biorąc pod uwagę, że osoba niepełnosprawna, wobec której ustanowiono kuratora postanowieniem Sądu Rejonowego z 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] do pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw, zmarła – organ II instancji uznał, że przedmiotowy wniosek nie został złożony przez osobę do tego uprawnioną w świetle art. 28 k.p.a. Organ II instancji wskazał także, że wniosek wpłynął do organu w dniu 10 stycznia 2025 r. Natomiast termin na wniesienie wniosku (określony w § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia) upłynął 30 listopada 2024 r. Upływ tego terminu oznacza dla strony brak możliwości złożenia wniosku o dofinansowanie. Kuratela bowiem ustała z chwilą śmierci osoby, na rzecz której została ustanowiona, tj. 26 grudnia 2024 r. Reasumując, w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, kolegium ustaliło, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu w zakresie odmowy wszczęcia postępowania o przyznanie wnioskowanego dofinansowania. Brak w tym zakresie podstaw do wyeliminowania go z obrotu prawnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. postanowienie kolegium, strona wskazała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. W ocenie skarżącego w zaskarżonym orzeczeniu organ administracji publicznej stojący na straży praworządności, nie podjął się niezbędnej czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, do czego organ jest zobowiązany. Skarżący wniósł o wnikliwe rozpoznanie skargi oraz o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na skargę z 5 czerwca 2025 r. organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie. Postanowieniem z 10 października 2025 r. sygn. akt I SPP/Sz [...] starszy referendarz sądowy ustanowił skarżącemu adwokata. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik w piśmie z 4 grudnia 2025 r. przychylił się do skargi wywiedzionej przez skarżącego w całości i wniósł o jej uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, albowiem przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl zaś art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – zwanej dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w razie naruszenia prawa będącego podstawą stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie organu odwoławczego z 24 marca 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z 3 lutego 2025 r., na mocy którego odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku W. L. - działającego w charakterze kuratora - o dofinansowanie do zakupionych środków pomocniczych dla J. L. ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W zaistniałym sporze sąd przyznał rację organom. Wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest to, że skarżący na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w D. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt [...] został ustanowiony kuratorem dla niepełnosprawnej J. L. do pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw. Niebudzącym wątpliwości faktem jest również to, że wyżej wymiona zmarła 26 grudnia 2024 r., co organ ustalił po zweryfikowaniu numeru PESEL zmarłej w elektronicznym Systemie Obsługi Wsparcia. Spór natomiast dotyczy tego, czy uprawniona była odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ I instancji z wniosku skarżącego z 10 stycznia 2025 r. o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Skarżący ubiegał się o zwrot kosztu zakupu pieluchomajtek i podkładów dla matki, która była osobą posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Z uwagi na zaistniały spór, w pierwszej kolejności wskazać należy, że na mocy art. 35a ust. 4 ustawy ustawodawca postanowił, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje zadań, o których mowa w ust. 1, które mogą być finansowane ze środków Funduszu, uwzględniając w szczególności wymagania, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o dofinansowanie tych zadań, a także tryb postępowania i zasady ich dofinansowania ze środków Funduszu. Na podstawie wskazanej powyżej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 926 ze zm.). Zgodnie z § 5. ust. 1. tego rozporządzenia o dofinansowanie ze środków Funduszu zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny mogą ubiegać się: 1) osoby niepełnosprawne stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, jeżeli: a) przeciętny miesięczny dochód, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, podzielony przez liczbę osób we wspólnym gospodarstwie domowym, obliczony za kwartał poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, nie przekracza kwoty: – 50% przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy, zwanego dalej "przeciętnym wynagrodzeniem", na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym, – 65% przeciętnego wynagrodzenia w przypadku osoby samotnej, b) zachodzi potrzeba prowadzenia rehabilitacji w warunkach domowych przy użyciu tego sprzętu; Zgodnie z § 12. ust. 1. rozporządzenia wniosek o dofinansowanie ze środków Funduszu składa się w terminie do dnia 30 listopada roku poprzedzającego realizację zadań. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika, że po spełnieniu warunków określonych przez ustawodawcę w § 5. ust. 1. ww. rozporządzenia osoby niepełnosprawne (stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności) mogą starać się o dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny ze środków Funduszu. Jednakże stosowny wniosek osoba niepełnosprawna może złożyć do dnia 30 listopada roku poprzedzającego realizację zadań. Z załączonego materiału dowodowego wynika, że sąd ustanowił skarżącego kuratorem dla jego niepełnosprawnej matki do pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw. W kontrolowanej sprawie skarżący działając jako kurator J. L., 10 stycznia 2025 r. złożył ww. wniosek. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że 26 grudnia 2024 r. osoba pozostająca pod kuratelą zmarła, co skutkowało ustaniem kurateli. Wobec tego należy stwierdzić, że zasadnie organy uznały, iż skarżący działając jako kurator nie był uprawniony do składania przedmiotowego wniosku, albowiem nie był stroną postępowania. Tym samym słusznie organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego. Zgodnie z art. 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Z brzmienia art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że organ odmawia wszczęcia postępowania w drodze postanowienie m.in. w przypadku, gdy wniosek o wszczęcie postępowania został złożony przez osobę niebędącą stroną. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie tej przesłanki jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie, czyli nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 (P. M. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026, art. 61a) oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni (por. wyrok NSA z 28 marca 2012 r., II GSK 321/11, LEX nr 1219017). Stosownie zaś do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Na mocy art. 30 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. I tak ustawodawca w art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.) postanowił, że każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zgodnie z przyjętym w nauce poglądem zdolność prawna to możność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego (M. Pazdan (w:) System Prawa Prywatnego, t. 1, red. M. Safjan, 2012, rozdz. XIII, nb 4; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2020, s. 193). Człowiek nabywa zdolność prawną "od chwili urodzenia". Zdolność prawna człowieka kończy się z chwilą jego śmierci. Z tą chwilą traci on status osoby fizycznej i przestaje być podmiotem prawa, a przysługujące mu dotychczas prawa lub obciążające go obowiązki wygasają lub przechodzą na inne osoby (A. Lutkiewicz-Rucińska (w:) Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2025, art. 8). W świetle przedstawionych uwag, stwierdzić należy, że w dniu śmierci matka skarżącego utraciła zdolność prawną, co skutkowało także ustaniem kurateli, a w konsekwencji brakiem uprawnienia do złożenia stosownego wniosku przez skarżącego w ramach sprawowanej pomocy do prowadzenia wszelkich spraw matki. Ze względu na powyższe, sąd uznał, że organy nie naruszyły prawa, gdyż odmowa wszczęcia postępowania w związku ze zgłoszonym przez skarżącego żądaniem była w pełni uzasadniona i zgodna z obowiązującymi przepisami. Podkreślić należy, że organy także z własnej inicjatywy zbierały materiał dowodowy, m.in. weryfikując dane w elektronicznym Systemie Obsługi Wsparcia, ponadto rozpatrzyły przedstawione przez skarżącego dokumenty, w tym - bardzo istotne z punktu prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - ww. postanowienie Sądu Rejonowego w D. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt [...]. Wobec tego zarzut braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego nie jest zasadny. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.