I SA/Sz 35/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 14 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. – organu prowadzącego P. L. O. "E" w C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 35/17 w przedmiocie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. o zwolnieniu od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej w 2013 roku niezgodnie z przeznaczeniem oraz dotacji pobranej w nadmiernej wysokości z 2013 r., 2014 r., 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 12 października 2017 r. J. K. – organ prowadzącego P. L. O. "E." w C. (zwany dalej: "Skarżącym") w związku ze skargą na wskazaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej w 2013 roku niezgodnie z przeznaczeniem oraz dotacji pobranej w nadmiernej wysokości z 2013 roku, 2014 roku, 2015 roku wraz z odsetkami za zwłokę, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ani w całości, ani w części, bez istotnego uszczerbku dla kosztów utrzymania siebie. Skarżący otrzymywał emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, polegającej na prowadzeniu niepublicznych szkół ponadgimnazjalnych, uzyskiwał dochód w łącznej wysokości [...] zł. Z tych środków Skarżący spłacał pożyczkę zaciągniętą w kwocie około [...] zł, z czego miesięczna rata wynosi [...] zł. Pozostałe środki pieniężne przeznaczał na bieżące utrzymanie, tj. opłacenie mediów (gazu, energii elektrycznej), wyżywienie, zakup środków czystości i higienicznych, zakup ubrań i butów, leków, opłacenie fryzjera. Oświadczył, że z otrzymywanych środków nie jest w stanie zaoszczędzić pieniędzy na uiszczenie opłaty sądowej od skargi. Skarżący wskazał także, że w związku z prowadzoną działalnością edukacyjną i wydaniem trzech decyzji zobowiązujących do zwrotu otrzymanych dotacji dla szkół jest zmuszony opłacić trzy skargi wniesione do tutejszego sądu. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący, wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów, przedłożył: 1) kserokopie odcinków emerytury otrzymywanej przez Skarżącego (w kwocie [...] zł za kwiecień 2017 r.) oraz swojej żony – H. K. (w kwocie [....] zł za marzec 2017 r.); 2) wyciągi z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń – luty 2017 r. oraz "Podsumowanie księgi" na koniec miesiąca stycznia i lutego 2017 r. (odnotowano narastająco: przychody w kwocie [...] zł, koszty w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł); 3) oświadczenie, z którego wynika, że: pozostaje w związku małżeńskim, mieszka z żoną i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe; małżonka otrzymywaną emeryturę prawie w całości przeznacza na leczenie i leki; miesięczne wydatki Skarżącego i jego żony na konieczne utrzymanie wynoszą ok. [....] zł (wyżywienie, ubranie, gaz, woda, ścieki, odpady stałe, węgiel, drewno, telefony, internet); 4) kopie rocznego wspólnego zeznania podatkowego Skarżącego i małżonki PIT-36 za 2016 r. (łączne przychody skarżącego z emerytury i pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w kwocie [...] zł; przychody małżonki z emerytury w kwocie [...] zł, nadpłata [....] zł), a także informacji PIT/B; 5) kopie rocznego wspólnego zeznania podatkowego Skarżącego i małżonki PIT-36 za 2015 r. (łączne przychody Skarżącego z emerytury i pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w kwocie [...] zł; przychody małżonki z emerytury w kwocie [...] zł, nadpłata [...] zł), a także informacji PIT/B; 6) wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego w Banku S. prowadzonego dla przedszkola za okres od 14 października 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. i od 3 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. (obroty Wn: [...] zł, obroty Ma: [...] zł, saldo końcowe Ma: [...] zł); 7) wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego w Banku S. prowadzonego dla szkoły policealnej za okres od 7 października 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. i od 18 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. (obroty Wn: [...] zł, obroty Ma: [...] zł, saldo końcowe Ma: [...] zł); 8) wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego w Banku S. prowadzonego dla l. o. za okres od 7 października 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. i od 18 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. (obroty Wn: [...] zł, obroty Ma: [...] zł, saldo końcowe Ma: [...] zł); 9) dokumenty dotyczące spłacanych rat pożyczek (potwierdzenia przelewów dokonanych w styczniu, lutym, marcu 2017 r., terminarze spłat pożyczek); 10) kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2017 r. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy ustalił, że źródłem utrzymania rodziny Skarżącego są świadczenia emerytalne jego i żony w wysokościach, odpowiednio: [...] zł i [...] zł miesięcznie oraz dochody z działalności gospodarczej skarżącego (szkoły) w wysokości [...] zł. Referendarz wskazał, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu i zaspokojeniem potrzeb życiowych dwóch osób zamykają się w kwocie ok. [...] zł (wyżywienie, ubranie, gaz, woda, ścieki, odpady stałe, węgiel, drewno, telefony, internet). Skarżący oświadczył, że żona ponosi także wydatki na leki i leczenie, na co przeznacza prawie całą emeryturę, jednakże na potwierdzenie tej okoliczności nie przedłożył żadnych dokumentów. Uwzględniając powyższe, a także wysokość wpisu od skargi w sprawie ([...] zł) oraz należne wpisy od skarg w pozostałych sprawach Skarżącego zawisłych przed tutejszym Sądem (wpisy od trzech skarg wynosiły łącznie [...] zł), referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 35/17 zwolnił Skarżącego od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł (pkt 1), w pozostałym zakresie wniosek oddalił (pkt 2). Rachunek matematyczny wskazał bowiem, że Skarżący jest w stanie ponieść ze swoich dochodów, po potrąceniu kosztów utrzymania oraz rat pożyczek, wskazaną kwotę, gdyż do dyspozycji pozostają mu środki pieniężne w wysokości około [...] zł. Skarżący został zwolniony od wpisu od skargi w takim samym zakresie (ponad kwotę [...] zł) w dwóch innych sprawach (I SA/Sz 36/17 i I SA/Sz 37/17). W dniu 11 maja 2017 r. uiścił łącznie na rzecz WSA w Szczecinie kwotę [...] zł tytułem wpisów od skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 35/17 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w części ustalającej kwotę dotacji pobranej nienależnie w roku 2015, w pozostałym zakresie skargę oddalił. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku Skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Na złożonym urzędowym formularzu Skarżący przedstawił takie dane dotyczące sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej, jak wynikające z przedstawionych wyżej ustaleń referendarza sądowego zaprezentowanych w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku Skarżącego, postanowieniem z dnia 12 października 2017 r. postanowił zmienić pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 35/17 w ten sposób, że: w pkt 1) zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...] zł złotych, w pkt 2) oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wniosek zasługiwał na częściowe uwzględnienie. W pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że w toku postępowania wydano już prawomocne postanowienie w przedmiocie prawa pomocy z dnia 20 kwietnia 2017 r. W postanowieniu tym referendarz zwolnił Stronę jedynie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem wpisu od skargi kasacyjnej kwotę [...] zł. Wbrew twierdzeniom Skarżącego zawartym we wniosku, aktualnie jest to jedyna opłata sądowa, którą Skarżący jest zobowiązany uiścić na rzecz WSA w Szczecinie. W ocenie referendarza sądowego, Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja finansowa i majątkowa uległa pogorszeniu. Jak wynika z oświadczeń zawartych we wniosku, Skarżący wraz z żoną otrzymuje kwotę blisko [...] zł na utrzymanie dwuosobowej rodziny. Konieczne wydatki na utrzymanie wynoszą około [...] zł, Skarżący spłaca nadto kredyty i pożyczki. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy stwierdził, że ze względu na okoliczność zaskarżenia wydanego wyroku w sprawie i wysokość ustalonego wpisu od skargi kasacyjnej, zaistniały okoliczności skutkujące koniecznością zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 kwietnia 2017 r. Rozpoznający wniosek przychylił się w części do wniosku Skarżącego i zwolnił go od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, uznając, że takie środki jest w stanie uzyskać i zapłacić na poczet wpisu od skargi kasacyjnej. W piśmie z dnia 26 października 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zaskarżając ww. postanowienie w części, w której referendarz sądowy zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej jedynie do kwoty [...] zł, oddalając wniosek w pozostałym zakresie i wnosząc o jego zmianę, poprzez przyznanie prawa pomocy Skarżącemu, w ten sposób, że zostanie On zwolniony w całości od wpisu od skargi kasacyjnej, a nie jedynie częściowo, do kwoty [...] zł. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 244 § 1, art. 245 § 1, 3 i 4, 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na odmowie przyznanie prawa pomocy skarżącemu w całości, a więc, w ten sposób, że zostanie zwolniony w całości od wpisu od skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniesiony sprzeciw, wskazał, że Skarżący wnosił o zwolnienie go z kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym opłaty od skargi kasacyjnej, ponieważ nie jest ich w stanie ponieść, ani w części, ani w całości, bez istotnego uszczerbku dla kosztów utrzymania siebie. Wskazał, że Jego sytuacja nie uległa zmianie od dnia 20 kwietnia 2017 r., w której Sąd zwolnił Skarżącego od opłaty od skargi do WSA w Szczecinie. Gdyby Sąd zwolnił Skarżącego w całości z ponoszenia kosztów sądowych, wówczas nie byłoby konieczności składania wniosku o zwolnienie z opłaty od skargi kasacyjnej. Natomiast Sąd założył, że Skarżący powinien wnieść opłatę od skargi do WSA w wysokości [..] zł, a więc idąc tym tokiem myślenia, należałoby przyjąć, że Skarżący powinien być w ogóle zwolniony z opłaty od skargi kasacyjnej, ewentualnie zwolniony w identycznej wysokości, jak w przypadku skargi do WSA, a więc w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 14 grudnia 2016 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), które zaczęły obowiązywać od dnia 15 sierpnia 2015 r. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). Dodać należy, że Skarżący powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy z informacji przedstawionych przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również z informacji zawartych w nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentach, wynika, że Skarżący wraz z żoną otrzymuje kwotę blisko [..] zł na utrzymanie dwuosobowej rodziny. Na konieczne wydatki na utrzymanie przeznacza kwotę około [...] zł. Ponadto spłaca pożyczkę, której miesięczna rata wynosi [...] zł. Z powyższego zestawienia wynika zatem, że Skarżącemu pozostaje [...] zł. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skoro aktualnie Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia tytułem wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie kwotę [...] zł, to za prawidłowe i znajdujące uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym, należy uznać rozstrzygnięcie referendarza sądowego, który wskazał, że zaistniały okoliczności skutkujące koniecznością zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 kwietnia 2017 r. W ocenie Sądu prawidłowo referendarz sądowy przychylił się w części do wniosku Skarżącego poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, uznając, że takie środki jest w stanie uzyskać i zapłacić na poczet wpisu od skargi kasacyjnej. Zaznaczyć należy, że uiszczenie tej opłaty umożliwia rozpoznanie skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji i aktualnie jest to jedyna opłata sądowa, którą Skarżący jest zobowiązany uiścić. Uprawnione było również stwierdzenie referendarza co do tego, że Skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja finansowa i majątkowa uległa pogorszeniu, powołując się na konkretne dane przedstawione przez Skarżącego. Należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że zaskarżone rozstrzygnięcie stanowi wyraz miarkowania zdolności płatniczych wnioskodawcy w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne, tak by poniesienie tych kosztów dawało szansę na realizację przysługującego stronie prawa do sądu przez sądową kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W takiej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.