I SA/Sz 350/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa (spr.), , , po po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego W. Z. w dniu 6 lipca 2012 r., w sprawie ze skargi na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku , skarżący podał, że posiada jedynie nieruchomość rolną o pow. [...] ha, którą zakupił na raty od Agencji Nieruchomości Rolnych, raty wynoszą [...] zł rocznie. Wnioskodawca wskazał, że uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł rocznie, po potrąceniu powyższych rat, skarżącemu na utrzymanie pozostaje ok. [...] zł rocznie. Wnioskodawca w oświadczeniu rodzinnym nie wykazał żadnych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Pismem z dnia 13 lipca 2012 r. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną w terminie czternastodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o: - zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy w 2012 r. ubiegał się o jej przyznanie lub kopii decyzji przyznających taką pomoc; - wykaz miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego i rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - zaświadczenie z właściwego powiatowego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czy skarżący korzysta z dopłat do rolnictwa, czy uzyskał dopłaty w 2011 r. i 2012 r., w jakiej wysokości lub kopii decyzji przyznających dopłaty; - dodatkowe oświadczenie o stanie rodzinnym, wyjaśniające, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy ma dzieci, czy na jego otrzymaniu pozostają inne osoby, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, czy partycypują one w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości, a także o wysokości dochodów otrzymywanych przez osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe i ich stanie majątkowym; - oświadczenie skarżącego wyjaśniające jego sytuację mieszkaniową, czy skarżący korzysta z mieszkania na podstawie umowy najmu, użyczenia, kto jest właścicielem mieszkania, czy ze skarżącym mieszkają inne osoby, jeśli mieszka z rodziną z wykazaniem stopnia pokrewieństwa; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych w tym lokat i kart kredytowych z ich stanem za okres od 1 maja 2012 r. do 12 lipca 2012 r. Wykonując powyższe zobowiązanie, skarżący nadesłał oświadczenie, w którym podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, jest osobą samotną, mieszka wspólnie z rodzicami, którzy użyczają mu mieszkanie, partycypuje w kosztach jego opłat w wysokości [...] zł miesięcznie, nie otrzymuje dopłat do rolnictwa, nie posiada rachunków bankowych, rodzice otrzymują emerytury w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Na wstępie należy odnieść się do wniosku W. Z. w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do brzmienia art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W sprawie, przedmiotem skargi W. Z. jest postanowienie w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, która stanowi działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, wskazane w powołanym przepisie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Skarżący nie ma zatem z mocy ustawy obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych, dlatego odmówiono przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Natomiast rozpoznaniu podlegał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a zatem, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wykazania wymagało przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a., wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów i oświadczeń potwierdzających jego sytuację majątkową i rodzinną. Skarżący, wykonując zobowiązanie Sądu nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów, przedkładając jedynie oświadczenia dotyczące poszczególnych kwestii. Analiza złożonych w sprawie oświadczeń nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie kosztów sądowych w postaci wynagrodzenia pełnomocnika będzie stanowić uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Dane podane w formularzu okazały się zbyt ogólnikowe i nie zostały uzupełnione w sposób określony w wezwaniu z dnia 13 lipca 2012 r., co w konsekwencji spowodowało, że Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że złożone oświadczenia nie usunęły wątpliwości co do źródeł utrzymania skarżącego. Skarżący podał we wniosku, że utrzymuje się z kwoty [...] zł rocznie, co jest mało prawdopodobne, zważywszy, że z kolei z dodatkowego oświadczenia wynika, że przekazuje rodzicom, z którymi mieszka miesięcznie kwotę [...] zł tytułem udziału w kosztach utrzymania mieszkania. Zdaniem Sądu, powyższe oznacza, że oświadczenia skarżącego nie są dokładne i spójne, co może świadczyć, że podawane dane co do środków pieniężnych, którymi dysponuje i źródeł ich pozyskiwania są niepełne i niewiarygodne. Nie wykazał także sposobu finansowania pozostałych swoich wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Nie zostało także potwierdzone żadnym dokumentem źródłowym, iż źródłem dochodów nie jest posiadana nieruchomość rolna, choćby w postaci otrzymywanych dopłat unijnych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. udowodnienia, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Dlatego też przyjąć należało, iż przedłożony przez skarżącego w sposób wybiórczy materiał dowodowy w postaci jedynie jego gołosłownych oświadczeń, niepoddających się jakiejkolwiek weryfikacji, nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Co więcej jako niekompletny nie mógł w pełni zobrazować jego aktualnej sytuacji finansowej. Nie sposób przecież wykluczyć, iż strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tak można bowiem zinterpretować fakt zastąpienia żądanych dokumentów niejasnym oświadczeniem po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd w chwili obecnej czerpie środki na pokrycie ponoszonych przez siebie wydatków nie zasługuje na aprobatę. Wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy pojawiające się w takich przypadkach, mają bowiem na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku. Mając powyższe na uwadze, Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec tego, że podane we wniosku informacje o stanie majątkowym skarżącego są ogólnikowe, nie do końca jasne i nie mogą stanowić za przyznaniem prawa pomocy, postanowił jak w sentencji.