I SA/Sz 36/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J.S., wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi w sprawie na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jest rolnikiem, od [...] lat prowadził gospodarstwo rolne. Od października 2012 r. toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego pomiędzy skarżącym a jego byłą żoną E.S.. Skarżący oświadczył, że pomimo prawa do własności nieruchomości, maszyn i urządzeń, była żona konsekwentnie "wyzuwa mnie z tego prawa". Większość maszyn i urządzeń należących do majątku wspólnego znajduje się obecnie na posesji należącej do konkubenta byłej żony, stąd skarżący nie ma dostępu do swojego majątku. Skarżący wskazał na podjęte od 2005 r., za zgodą byłej żony, zobowiązanie rolnośrodowiskowe zaciągnięte wobec ARiMR w zakresie upraw ekologicznych, na działania żony uniemożliwiające realizacje tego zobowiązania, co doprowadziło w konsekwencji do nałożenia sankcji pieniężnych i odmowy wypłaty należnych dopłat. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, on sam ponosi ciężar utrzymania majątku. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest czynsz dzierżawny w wysokości ok. [...] zł. W odniesieniu do majątku podał, że posiada udział w [...] części do domu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. Odnośnie do nieruchomości rolnej i wartościowych rzeczy, wskazał na dołączony do wniosku załącznik. Dodatkowo oświadczył, że jako jedyny ponosi koszty utrzymania gospodarstwa i nie posiada środków na utrzymanie z uwagi na zniszczone uprawy i brak dotacji, a także nałożone sankcje. W utrzymaniu pomagają skarżącemu dorosłe córki i rodzina. Do wniosku dołączył kopie następujących dokumentów: - pismo Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 4 września 2014 r. o dokonanych wpłatach na poczet nabytych nieruchomości, - nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego na 2014 rok w wysokości [...] zł, - decyzja z dnia [...] r. w sprawie odroczenia terminu płatności łącznego zobowiązania pieniężnego I i II raty za 2014 rok, - zaświadczenie otrzymanej przez skarżącego o pomocy de minimis w rolnictwie o wartości brutto [...] zł, - polecenia przelewu – wpłaty przez skarżącego tytułem podatku w dniach 15 i 16 września 2014 r. kwoty [...] zł, - opinia sądowa z dnia 30 września 2013 r. nieruchomości stanowiących współwłasność E.i J. S.(opinia niepełna, bez stron 1-6). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący dodatkowo przedłożył: - kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. rozwiązującego małżeństwo skarżącego oraz regulującego sposób korzystania ze wspólnego mieszkania skarżącego i jego byłej żony, - oświadczenie skarżącego z 30 stycznia 2015 r. o tym, że korzysta z majątku, którego jest współwłaścicielem w sposób ograniczony z uwagi na trwający proces o podział majątku oraz o tym, że źródło utrzymania stanowi ½ czynszu dzierżawnego w wysokości ok. [...] zł rocznie, skarżący podał, że utrzymuje się dzięki pomocy rodziny – brata i córek; - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zadłużenie z tytułu ubezpieczenia KRUS na kwotę [...] zł (wg stanu na dzień 5 stycznia 2015 r.), - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego w [...] I Oddział w Ś. za okres 20.11.2014r. – 31.12.2014r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia wpisów od jego skarg w zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie sprawach o sygn. akt I SA/Sz 35/15 oraz 36/15, w łącznej kwocie [...] zł. Zdaniem referendarza sądowego, przedstawione we wniosku okoliczności przemawiają za tym, że wniosek skarżącego jest niezasadny. Skarżący jest współwłaścicielem (współwłasność małżeńska) gospodarstwa rolnego o znacznym obszarze, to jest o powierzchni przekraczającej [...] ha użytków rolnych. Nadto, skarżący jest współwłaścicielem wielu maszyn rolniczych takich jak: kombajn zbożowy [...], ciągniki rolnicze, przyczepy, siewniki zbożowe, pługi, opryskiwacze, beczkę ascenizacyjną, śrutownik, dojarkę, itp., szczegółowo opisanych w tabeli zbiorczej nr 1 stanowiącej załącznik opinii sądowej sporządzonej 20 września 2013 r. w sprawie z wniosku o podział majątku. Skarżący powołuje się na okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, w szczególności związane z prowadzonym od 2012 roku postępowaniem sądowym o podział majątku z byłą żoną, z którą pozostaje w konflikcie, jednak okoliczności te nie uprawdopodabniają w ocenie referendarza sądowego twierdzenia o przeszkodzie w korzystaniu chociażby z części posiadanego majątku. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie, wyjaśnił ogólnikowo, że korzystanie z majątku jest "ograniczone" i nie wykazał czy, i ewentualnie z jakim skutkiem, ubiegał się przed sądem o zabezpieczenie części majątku wspólnego w celu możliwości swobodnego dysponowania nim w czasie trwania postępowania sądowego. Dla oceny możliwości płatniczych istotną okolicznością jest rozmiar i rodzaj majątku, jakim skarżący rzeczywiście dysponuje. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne jw.). Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, dostępne jw.). A w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12, publ. jw.). W ocenie referendarza sądowego skarżący nie uprawdopodobnił, że istnieją obiektywne przeszkody do korzystania choćby z części gospodarstwa rolnego w związku z trwającym od 2012 roku postępowaniem o podział majątku i konfliktem z byłą żoną i jej konkubentem. Skarżący nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości jaką częścią majątku dysponuje, jakie pożytki z tego tytułu otrzymuje. W uzasadnieniu wniosku akcentował głównie, że ponosi samodzielnie koszty utrzymania całego majątku. Po przeanalizowaniu przez referendarza sądowego sytuacji materialnej skarżącego na podstawie akt sprawy należy stwierdzić, że ani na podstawie treści wniosku, ani przedstawionych dokumentów nie można w pełni określić sytuacji materialnej skarżącego, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Treść wniosku oraz oświadczenia, które miały wykazać brak dochodów z gospodarstwa rolnego i utrzymywanie się z czynszu dzierżawnego jest niespójna z dokonywanymi przez skarżącego płatnościami. Skarżący, pomimo złożonego oświadczenia o utrzymywaniu się z dzierżawy w kwocie [...] zł rocznie, przedstawił nakaz płatniczy w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego na łączną kwotę [...] zł i dowód uiszczenia w dniach 15 i 16 września 2014 r., na poczet tego zobowiązania, kwoty [...] zł. Przedłożył także dowody potwierdzające ponoszone koszty związane z utrzymaniem (dowody uiszczenia opłaty śmieciowej, opłat za energię elektryczną, wodę w łącznej wysokości średnio około [...] zł). Powyższe budzi poważne wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia skarżącego o wysokości posiadanych przez niego środków pieniężnych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, a w zakresie utrzymania korzysta z pomocy brata i dorosłych córek. Nie wyjaśnił bliżej rozmiaru, skali tej pomocy, a taka okoliczność mogłaby również pomóc ocenić możliwości płatnicze skarżącego w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie; w szczególności nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść, z wykorzystaniem majątku, którego jest współwłaścicielem, czy przy pomocy córek, pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji postanowienia.