I SA/Sz 361/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 28 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: zmienić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2018 r. oddalił skargę B. B. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...]. W dniu 2 maja 2018 r. do Sądu wpłynęły pisma skarżącej, w których zwróciła się o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu zaskarżenia wyroku. W dniu 12 czerwca 2018 r. do Sądu wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy – sporządzony na formularzu PPF z dnia 11 czerwca 2018 r. – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu ww. pism i wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i ekonomicznej. Skarżąca podała, że jest współwłaścicielem [...]" z udziałem 99%, spółka od kwietnia 2014 r. nie osiąga dochodów. Za rok 2014 r. (wg PIT28 za okres od stycznia do marca) dochody ze spółki wynosiły [...] zł. Skarżąca od kwietnia 2014 roku z powodu nagłego i nieuleczalnego zachorowania jest na utrzymaniu swojej matki, która otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, który to dochód nie pokrywa potrzeb dwuosobowego gospodarstwa domowego. Skarżąca podała również czym zajmowała się ona jak i jej matka w spółce. W oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że skarżąca posiada udział w nieruchomości (w wielkości Ľ). Działalność gospodarcza [...]" od 2015 roku do 2018 r. nie przynosi dochodów. Skarżąca podała również ile wynoszą ich aktualne koszty utrzymania. Wskazała także na zadłużenie z tytułu kredytów gotówkowych oraz z tytułu kart kredytowych. Skarżąca dodał, że wszystkie kredyty były zaciągnięte przed zachorowaniem i w momencie uzyskiwania stałych dochodów pozwalających na ich regularną spłatę. We wniosku wymieniła także postanowienia sądowe, na mocy których przyznano skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych i ustanawiano pełnomocników z urzędu, wydane przez WSA w Szczecinie jak i sądy powszechne, a także decyzje organów administracji przyznające ulgi w spłatach zobowiązań. Skarżąca wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową i zdrowotną, przekazała dokumenty wymienione w postanowieniu referendarza sądowego, który postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz [...] umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazał, że przedmiotem sprawy jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a więc skarżąca na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit.e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a.") korzysta z mocy prawa ze zwolnienia od kosztów sądowych przed sądem pierwszej jak i drugiej instancji w związku z czym postępowanie w zakresie przyznania zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć. Natomiast merytorycznemu rozpoznaniu podlegał wniosek o ustanowienia adwokata z urzędu. Po analizie przedstawionej sytuacji finansowej i bytowej skarżącej, referendarz sądowy stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Referendarz uznał, że kwota wykazanych przez stronę miesięcznych wydatków na utrzymanie (tj. [...] zł na opłaty mieszkaniowe i [...] zł na koszty leczenia) przewyższa wykazywane dochody, nadto strona podała, że ma liczne zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek. Powyższa okoliczność, w powiązaniu z dodatkowym ustaleniem, że skarżąca poza wykazaną działalnością w ramach [...], figuruje w rejestrze przedsiębiorców pn. [...] pod adresem zamieszkania i posiadała status "aktywny", oznacza, że skarżąca miała w rzeczywistości większe środki finansowe niż wykazała, zaś we wniosku podała tylko takie dane, które miały świadczyć o złej sytuacji finansowej. Zwrócił uwagę, że skarżąca nie wykazała żadnego dodatkowego źródła dochodów, pozwalającego sfinansować całość jej wydatków ani w formularzu PPF, ani po wezwaniu referendarza sądowego, zaś wniosek uzupełniła tylko w zakresie informacji dotyczących działalności [...]. Skarżąca nie uprawdopodobniła posiadania zaległości w wydatkach mieszkaniowych, ani także faktu nieregularnego spłacania, czy też niespłacania zobowiązań kredytowych. W związku z powyższym rozpoznający wniosek referendarz sądowy uznał, że wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie mógł być załatwiony pozytywnie, dopóki wątpliwości tych skarżąca nie usunie. Referendarz dodał, że tak zajętego stanowiska nie mógł zmienić fakt zwalniania skarżącej i ustanawiania pełnomocników procesowych, czy przyznawania ulg w spłatach zobowiązań w innych sprawach, rozpoznawanych przed tutejszym Sądem, sądem powszechnym i organami administracji. W sprzeciwie Skarżąca zarzuciła referendarzowi sądowemu wyciągnięcie błędnych wniosków i ocenę sytuacji niezgodnie ze stanem faktycznym. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ustanowienie pełnomocnika z urzędu zgodnie z pierwotnym wnioskiem, powołując się na orzeczenia sądów powszechnych, na mocy których została zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca zaznaczyła, że we wniosku podała jakie opłaty są wymagane, a to nie oznacza, że są zapłacone. Dodała, że wszystkie kredyty zostały wypowiedziane w 2014 r. i nie są spłacane, na dowód czego załączyła pisma z banków. Skarżąca wyjaśniła również, że [...] to tylko rozszerzona działalność co do [...]" w 2014 roku stanowiącą główną działalność, ale od 2014 r. nie przynosząca dochodu, co potwierdzają złożone PIT-y. Skarżąca podniosła także, że komornik zajął jej konto. Uzasadniając wniosek o przyznanie adwokata z urzędu, skarżąca wskazała, że czyni to z powodu zaostrzenia się choroby, gdyż nie jest już w stanie samodzielnie bronić swoich praw. Skarżąca zauważyła, że właśnie wyznaczony pełnomocnik miałby wystąpić o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej i złożenia skargi kasacyjnej (strona omyłkowo wskazała: apelacji). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na mocy art. 260 § 3 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osoby fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Przy czym Sąd zauważa, że udzielenie stronie skarżącej prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma też charakter wyjątkowy. Stosowane jest wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej reguły przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja ta stanowi jednocześnie formę dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co stosowanie jej powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu skarżąca wykazała, że nie ma wystarczających środków na poniesienie kosztów postępowania, co uzasadnia jej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez ustanowienie adwokata. Jak wynika z nadesłanego wniosku oraz dokumentów, skarżąca od 2014 roku nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności. Ponadto, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą skarżąca zaciągnęła kredyty, których aktualnie nie jest w stanie spłacić, co z kolei skutkowało zajęciem konta przez komornika. Skarżąca zalega także ze spłatą kredytów konsumpcyjnych. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła obszerną dokumentację, z której wynika, że w 2018 roku zalega ona także z opłatami z tytułu m.in. dostaw energii elektrycznej, gazu, dostaw wody i odprowadzenia ścieków, opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, podatku od nieruchomości. Skarżąca gospodarstwo domowe prowadzi tylko z matką, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni nie posiada też przedmiotów wartościowych, które mogłaby szybko spieniężyć, ani żadnych zasobów pieniężnych (jest współwłaścielem [...], w którym mieszka). Stąd też według Sądu aktualnie poczynienie przez stronę jakichkolwiek oszczędności na wynagrodzenie fachowego pełnomocnika nie jest możliwe. Zauważyć także należy, że podjęcie dodatkowej pracy uniemożliwia skarżącej bardzo zły stan zdrowia, bowiem cierpi ona na przewlekłą chorobę, na okoliczność czego przedłożyła liczne zaświadczenia lekarskie i obszerną dokumentację lekarską. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności dotyczące sytuacji finansowej, rodzinnej oraz stanu zdrowia skarżącej, należy uznać, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, tj. opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego, uznając, że zostało wykazane istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.