I SA/Sz 367/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2004 – 2005 p o s t a n a w i a: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący R. B., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, składając urzędowy formularz PPF. Z uzasadnienia wniosku, oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku, dochodach, a także dokumentów znajdujących się w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 302/10, w której skarżący również składał wniosek o przyznanie prawa pomocy wynika, co następuje. Skarżący R. B. jest osobą niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia (zaświadczenie o stanie zdrowia, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, w aktach sprawy I SA/Sz 302/10 - k. 30, 34). Nie uzyskuje żadnych dochodów za pracę, korzysta ze świadczeń ośrodków pomocy społecznej i pomocy rodzinie w postaci zakupu aparatu słuchowego (skarżący utracił 90 % słuchu) i zasiłków na zakup żywności, zasiłków na zakup opału, w utrzymaniu skarżącemu pomaga córka i jego siostry. Gospodarstwo domowe R. B. prowadzi z małżonką H. B. Małżonkowie posiadają w ramach wspólności majątkowej dom o powierzchni [...] m kw., oraz nieruchomość ([...]), w 2010 r. wystąpił o przekwalifikowanie jej przeznaczenia na cele mieszkaniowe w celu zmniejszenia obciążeń podatkowych. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości [...] zł miesięcznie, małżonka jest zarejestrowana od dnia 20 kwietnia 2010 r. jako osoba bezrobotna i przyznano jej zasiłek z tego tytułu za okres pierwszych 3 miesięcy w wysokości [...] zł miesięcznie, a za okres kolejnych 9 miesięcy w wysokości [...] zł (odpis decyzji PUP w G. z dnia 21 kwietnia 2010 r. w aktach sprawy I SA/Sz 302/10 – k. 45). Miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie rodziny wynoszą ok. [...] zł (w tym jest: energia elektryczna, telefon, wywóz odpadów komunalnych, dostawa wody, rata podatku od nieruchomości, opał, zakup leków i badania lekarskie). Małżonka H. B. nie posiada środków na rachunku bankowym (jego stan na dzień 2 czerwca 2010 r. wynosił [...] zł), a z jej rocznego zeznania podatkowego za 2009 r. (do sprawy I SA/Sz 302/10 przedłożono PIT-37 i PIT-11), iż w ubiegłym roku uzyskała przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek, czy zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Na wstępie należy wskazać, że skarżącemu postanowieniem z dnia 12 lipca 2010 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 302/10) udzielono prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wobec tego, należy stwierdzić, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący nie uległa zmianie i pozostaje trudna, kwalifikuje się zatem do uwzględnienia wniosku skarżącego również w tej sprawie i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, o co się ubiega. Skarżący w sposób dostateczny wykazał bowiem, iż w jego przypadku zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o czym świadczy przede wszystkim sytuacja osobista, zdrowotna i materialna skarżącego. Skarżący i jego małżonka utrzymują się z renty wypłacanej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy skarżącego oraz zasiłku dla bezrobotnych małżonki. Rodzina korzysta okresowo w pomocy społecznej (m.in. zasiłki na zakup żywności i opału), w utrzymaniu pomaga także rodzina. Wprawdzie skarżący posiada nieruchomości (dom i zakład[...] ), jednakże w trudnej sytuacji zdrowotnej (skarżący leczy się na depresję, przebył zawał serca, utracił 90 % słuchu, był kilkukrotnie hospitalizowany) trudno wymagać od niego, aby majątek ten uczynił dodatkowym źródłem dochodów rodziny i w ten sposób zdobył środki pieniężne na koszty sądowe sprowadzające się na obecnym etapie do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Skarżącego nie będzie również stać na poniesienie dalszych kosztów, jakie mogą powstać na późniejszym etapie postępowania, tj. [...] zł opłaty kancelaryjnej za doręczenie wyroku z uzasadnieniem, [...] zł tytułem ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, czy [...] zł opłaty za postępowanie zażaleniowe. Ze względu na trudną sytuację skarżącego, wniosek jego należało uwzględnić co do całości kosztów postępowania. Za zasadnością wniosku przemawia także, obok niezdolności do pracy i bezrobocia małżonki, brak oszczędności, korzystanie z pomocy społecznej i konieczność ponoszenia znacznych i uzasadnionych wydatków, związanych z bieżącym utrzymaniem (opłaty za mieszkanie, leczenie w łącznej kwocie ok. [...] zł), z których skarżący nie jest w stanie zrezygnować, aby zgromadzić dodatkowe środki pieniężne i przeznaczyć na opłacenie niniejszego postępowania sądowego. Wobec tego, że powyższe okoliczności przekonują o tym, iż nie stać skarżącego na poniesienie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.