I SA/Sz 368/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lipca 2024 r. sprawy ze skargi ad T. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz [...] w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania podatkowego postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Wyrokiem z dnia [...] maja 2021r. sygn. akt I SA/Sz 866/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...];[...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania podatkowego. Postanowieniem z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt I SPP/Sz [...], starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przyznał K. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 866/16. Okręgowa Rada Adwokacka w S. wyznaczyła ad T. pełnomocnikiem K. w sprawie. Pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł skargą kasacyjną od ww. wyroku Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt III FSK 4503/21 oddalił skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia [...] maja 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 866/16, starszy referendarz sądowy przyznał ad T. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed sądem drugiej instancji, wynagrodzenie w wysokości [...] zł powiększone o podatek od towarów i usług obliczony według stawki 23% w kwocie [...]zł. Określenie ww. wynagrodzenia zostało dokonane na podstawie przepisów § 14 ust.1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust.1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) i § 4 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r., poz. 2631). Pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. ad T. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyznanie kwoty [...]zł powiększonej o kwotę podatku VAT w wysokości [...] zł, tj. w łącznej kwocie [...]zł, zasądzenie kosztów postępowania, a w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu składając równocześnie oświadczenie, że koszty te, nie zostały pokryte w całości, ani w części. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, zarejestrowanej pod sygnaturą SK 90/22, stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2023.2631) w zakresie, w jakim określa opłaty, stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Strona wskazała, że jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r. w sprawie SK 90/22, niezgodny z Konstytucją jest przepis § 2 pkt. 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, co oznacza, iż niezgodna z konstytucją jest regulacja dotycząca tego, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego (tegoż) rozporządzenia, a zamiast tego stosowane być powinno rozporządzenie w przedmiocie stawek minimalnych przewidzianych dla spraw z wyboru, określone w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Okoliczność ta wynika wprost z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wynika ze stanowiska Trybunału dostępnego na stronie Trybunału, jak również z orzeczeń Sądu Najwyższego, który wielokrotnie podkreślał uprawnienie sądów powszechnych do dokonywania rozproszonej kontroli instancyjnej. W takiej sytuacji, konieczne jest zastosowanie stawki przewidzianej w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Jednocześnie strona zauważyła, że uznane za niezgodne z Konstytucją zostały przepisy § 2 pkt. 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, co oznacza, iż nadal obowiązujący jest przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, a tym samym, stawka przewidziana w Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie ulega podwyższeniu o podatek VAT. W konsekwencji zasadnym jest powiększenie stawki przewidzianej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie o podatek VAT. Tym samym, odtworzenie brzmienia normy prawnej, w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi, co wynika wprost z uzasadnienia wyroku, polega na odpowiednim zastosowaniu jako podstawy wynagrodzenia adwokata stawki minimalnej, o której mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, jako minimalnej wysokości opłaty, o której mowa w rozporządzeniu w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Dopiero do tak ukształtowanej, w sposób prawidłowo normy, dodawana jest wartość podatku od towarów i usług, na mocy § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawach z urzędu. Potwierdzeniem wskazanej interpretacji są chociażby prowadzone aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości prace nad nowelizacją rozporządzeń w sprawach "z urzędu" (Projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, Rządowe Centrum Legislacji, numer B765). Należy zwrócić uwagę na fakt, że projektowane stawki są stawkami "z wyboru", jak również zawierają mechanizm podwyższenia wynagrodzenia o wartość podatku VAT. W uzasadnieniu projektu z dnia 18. października 2023 roku (8a. projekt uzasadnienia OSR.pdf) podkreśla się konieczność dostosowania stawek adwokackich oraz radcowskich do wskazań wynikających z wykładni zastosowanej przez Trybunał Konstytucyjny (strona 12 i 13 uzasadnienia projektu). Natomiast w odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości do uwag (zestawienie uwag z opiniowania projektów rozporządzeń z dnia 13. grudnia 2023 roku) wprost stwierdzono, że "nakaz podwyższenia wynagrodzenia o stawkę podatku od towarów i usług dotyczy tylko pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie dotyczy zaś zastępstwa z wyboru. W ten sposób prawodawca uwzględnił różnice między zastępstwem prawnym udzielonym z urzędu, a zastępstwem prawnym z wyboru, odnoszące się w szczególności do podstawy umocowania oraz ustania zastępstwa". Wobec powyższego, strona wniosła jak na wstępie. Złożone przez adwokata pismo z dnia [...] czerwca 2024 r. zostało uznane przez sąd za skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 866/16 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Złożona przez ad T. skarga o wznowienie postępowania, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy ("Wznowienie postępowania") można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jak słusznie wskazano w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r. o sygn. akt I SA/Wa 697/24, I SA/Wa 698/24 i I SA/Wa 699/24 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2024 r. o sygn. akt IV SA/Po 1933/20, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w powołanym powyżej przepisie art. 270 p.p.s.a. chodzi o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) [por. postanowienia NSA: z 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06; z 10 lutego 2016 r., I OZ 1736/15; z 17 lutego 2016 r., I OZ 1738/15; z 13 maja 2009 r., II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, "Samorząd Terytorialny" 2002, nr 10, s. 24 i n.; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 270; P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s 529; B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s. 466]. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r. o sygn. akt II GZ 168/22 (dostępne w CBOSA) wyjaśnił, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Wydane w ramach sprawy o sygn. akt I SA/Sz 866/16 przez starszego referendarza sądowego postanowienie przyznające ad T. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie kończy postępowania sądowego, lecz jest jedynie orzeczeniem o charakterze incydentalnym (wpadkowym). Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a. – nie wszczyna odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej. Postępowanie z takiego wniosku nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, lecz jest związane ze skargą do sądu administracyjnego. Dodatkowo zauważyć należy, że w judykaturze można również spotkać takie stanowisko, w myśl którego skoro zgodnie z art. 275 p.p.s.a. do wznowienia postępowania – zależnie od podstawy wznowienia – właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie bądź sąd, który ostatnio orzekał w sprawie, to wznowione może być tylko postępowanie, w którym wydano orzeczenie sądu. Referendarz sądowy nie jest sądem. Tym samym skarga o wznowienie postępowania nie może być wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 18 kwietnia 2024 r., III SA/Wa 1731/23). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.