I SA/Sz 369/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. i M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za III, IV, V, VII, VIII, IX i X 2006 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M.C., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku wynika, że skarżący nie ma środków finansowych aby pokryć koszty sądowe, nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych, nie uzyskuje żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w kwocie [...], dokłada się do stałych dopłat związanych z domem. Pismem z dnia 14 kwietnia 2001 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Skarżący nadesłał: - dwa zaświadczenia z urzędu skarbowego z dnia 26 kwietnia o braku zeznania podatkowego za 2009 r. oraz nieprowadzeniu działalności gospodarczej, - zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 26 kwietnia 2011 r. zaświadczające, że skarżący nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w 2010 r. i 2011 r., - kopie wniosku złożonego w Urzędzie Gminy w N. dotyczącego liczby osób zameldowanych ze skarżącym pod jednym adresem, wraz z adnotacją Urzędu, iż jest to 5 osób, - oświadczenie skarżącego z dnia 18 kwietnia 2011 r. wyjaśniające, iż pozostaje w związku małżeńskim, między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, w związku z tym nie zna dochodów i stanu majątkowego małżonki. Oświadczył także, iż skarżący na podstawie umowy użyczenia zajmuje pokój w lokalu mieszkalnym położony w M. przy ul. [...], stanowiący własność rodziców, gdzie pozostaje zameldowanych łącznie 5 osób; skarżący ponosi koszty związane z częścią opłat za lokal w kwocie [...], która jest przekazywana rodzicom; nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat, bowiem wszelkie rachunki wystawiane są na użyczających; skarżący nie posiada kont, lokat bankowych ani kart kredytowych. Skarżący oświadczył także, że pozostałych dokumentów - z uwagi na dość krótki termin wyznaczony przez Sąd uwzględniający znaczną ilość dni wolnych od pracy - nie udało się zgromadzić w wyznaczonym terminie. Postanowieniem z dnia 13 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając, iż nie wykazał, aby poniesienie kosztów spowodowało uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Pismem z dnia 24 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym - nie zgadzając się z oceną sytuacji finansowej wnioskodawcy - stwierdził, że wniosek o prawo pomocy jest uzasadniony, ponieważ skarżący wykazał, iż nie jest w stanie uiścić w całości kosztów postępowania. Odnośnie do żądanych wezwaniem z dnia 14 kwietnia 2011 r. dokumentów i informacji dotyczących stanu majątkowego małżonki, wskazano, iż - zdaniem skarżącego - na ocenę zdolności finansowych wnioskodawcy nie ma wpływu ocena sytuacji materialnej żony, zwłaszcza, że zostało wskazane, iż rodzina stale wspiera skarżącego finansowo. Ponadto, wskazano, iż skarżący jest obecnie tymczasowo aresztowany, co pozbawia go jakichkolwiek możliwości zarobkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na podstawie przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych jest wykazanie, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z treści nadesłanego formularza PPF wynika, iż strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch płaszczyznach, w jednej - z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i, w drugiej - wysokości środków, którymi strona dysponuje. Jednakże, warunkiem korzystnego rozstrzygnięcia jej wniosku jest wyjaśnienie sytuacji majątkowej, w jakiej strona znajduje się. Z wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale mieszka z innymi członkami rodziny w domu rodziców, z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje żadnych świadczeń z pomocy społecznej, a w sprzeciwie pełnomocnik podał, że aktualnie przebywa w areszcie. Jako źródło jego utrzymania wskazano pomoc finansową do członków rodziny w kwocie [...], z której po opłaceniu kosztów utrzymania mieszkania (strona partycypuje w tych kosztach w kwocie [...]), na pozostałe potrzeby pozostaje kwota [...]. Skarżący nie posiada majątku ani oszczędności. W ocenie Sądu, przedstawione dane są niepełne i uniemożliwiają jednoznaczne stwierdzenie, czy faktycznie zachodzą przesłanki do zwolnienia od całości kosztów sądowych jak i od ułamkowej ich części. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej swojej małżonki, tymczasem powoływana okoliczność rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę zdolności wnioskodawcy do poniesienia kosztów sądowych. Wbrew stwierdzeniom strony, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, także przy uwzględnieniu dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego ani poniesiony w sprzeciwie fakt tymczasowego aresztowania skarżącego, ani też istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Przede wszystkim dlatego, że - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny licznych orzeczeniach - rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Z tego powodu, nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie z 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 216/09, publ. w LEX nr 552212). Ponadto, nawet, jeśli skarżący – z racji pozbawienia wolności – nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych, to nie oznacza to, że nie może ich pokryć przy pomocy żony. Stąd, uzasadniona jest, zdaniem Sądu, konieczność wyjaśnienia sytuacji majątkowej żony skarżącego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia przy tym małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a także nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Sąd rozpatrujący sprawę, podziela poglądy NSA, zgodnie z którymi, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por.: postanowienie z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Należy też wskazać, że to w interesie skarżącego jest podanie wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na jego sytuację finansową, jak i ich uprawdopodobnienie. Zdaniem Sądu, Skarżący nie przekonał w sposób wystarczający, że utrzymuje się jedynie z pomocy bliskich, nie udowodnił, iż faktycznie otrzymuje jakiekolwiek świadczenia od członków rodziny i są to jedyne środki pieniężne którymi dysponuje. Powyższe sprawia, iż również w tym zakresie ocena możliwości finansowych skarżącego nie może być odpowiednio zweryfikowana. W takiej sytuacji, Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. Podkreślenia wymaga, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Stąd, zdaniem Sądu, nieuprawdopodobnione pozostało oświadczenie, że skarżący utrzymuje się wyłącznie dzięki pieniężnej pomocy członków rodziny. W konsekwencji, trudno jest stwierdzić, że skarżący ani samodzielnie, ani przy pomocy żony, czy innych osób nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Mając to na uwadze, Sąd - na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji