I SA/Sz 37/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz dotacji pobranej w nadmiernej wysokości w 2013 r., 2014 r., 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł ([...] złotych); 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący J.K., w związku ze skargą wniesioną na wyżej wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 17 stycznia 2017 r. ustalono wpis od skargi w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku, skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ani w całości, ani w części, bez istotnego uszczerbku dla kosztów utrzymania siebie. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie oraz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, polegającej na prowadzeniu niepublicznych szkół ponadgimnazjalnych, uzyskuje dochód w łącznej wysokości [...] zł. Z powyższych środków skarżący spłaca pożyczkę zaciągniętą w kwocie ok. [...] zł, z czego miesięczna rata wynosi [...] zł, a pozostałe środki przeznacza na bieżące utrzymanie, tj. opłacenie mediów (gaz, energia elektryczna), wyżywienie, zakup środków czystości i higienicznych, zakup ubrań i butów, leków, opłacenie fryzjera. Z otrzymywanych środków nie jest w stanie zaoszczędzić środków na dokonanie opłaty sądowej od skargi. Skarżący wskazał także, że w związku z prowadzoną działalnością edukacyjną i wydaniem trzech decyzji zobowiązujących do zwrotu otrzymanych dotacji dla szkół jest zmuszony opłacić trzy skargi wniesione do tutejszego Sądu. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że nie ma osób we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym wpisał: dom jednorodzinny o pow. [...] m kw. na działce [...] arowej (stare budownictwo), o wartości [...] zł oraz dom jednorodzinny o pow. [...] m kw. (stan surowy zamknięty z przeznaczeniem na przedszkole i żłobek na działce [...] arowej), o wartości [...] zł – stanowiące małżeńską wspólność majątkową, a także samochód [...] o wartości [...] zł. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisał łączne dochody w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Skarżący, wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów, przedłożył: 1) kserokopie odcinków emerytury otrzymywanej przez skarżącego (w kwocie [...] zł za kwiecień 2017 r.) oraz żony skarżącego – H. K. (w kwocie [...] zł za marzec 2017 r.); 2) wyciągi z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń – luty 2017 r. oraz "Podsumowanie księgi" na koniec miesiąca stycznia i lutego 2017 r. (odnotowano narastająco: przychody w kwocie [...] zł, koszty w kwocie [...] zł, stratę w kwocie [...] zł); 3) oświadczenie skarżącego, wskazującego, że: pozostaje w związku małżeńskim, mieszka z żoną i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe; małżonka otrzymywaną emeryturę prawie w całości przeznacza na leczenie i leki; miesięczne wydatki skarżącego i jego żony na konieczne utrzymanie wynoszą ok. [...] zł (wyżywienie, ubranie, gaz, woda, ścieki, odpady stałe, węgiel, drewno, telefony, internet); 4) kopie rocznego wspólnego zeznania podatkowego skarżącego i małżonki PIT-36 za 2016 r. (łączne przychody skarżącego z emerytury i pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w kwocie [...] zł; przychody małżonki z emerytury w kwocie [...] zł, nadpłata [...] zł), a także informacji PIT/B; 5) kopie rocznego wspólnego zeznania podatkowego skarżącego i małżonki PIT-36 za 2015 r. (łączne przychody skarżącego z emerytury i pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w kwocie [...] zł; przychody małżonki z emerytury w kwocie [...] zł, nadpłata [...] zł), a także informacji PIT/B; 6) wyciągi z rachunku bankowego skarżącego w Banku [...] prowadzonego dla przedszkola za okres od 14.10.2016 r. do 31.12.2016 r. i od 3.01.2017 r. do 31.03.2017 r. (obroty Wn: [...] zł, obroty Ma: [...] zł, saldo końcowe Ma: [...] zł); 7) wyciągi z rachunku bankowego skarżącego w Banku [...] prowadzonego dla szkoły policealnej za okres od 07.10.2016 r. do 31.12.2016 r. i od 18.01.2017 r. do 31.03.2017 r. (obroty Wn: [...] zł, obroty Ma: [...] zł, saldo końcowe Ma: [...] zł); 8) wyciągi z rachunku bankowego skarżącego w Banku [...] prowadzonego dla liceum ogólnokształcącego za okres od 07.10.2016 r. do 31.12.2016 r. i od 18.01.2017 r. do 31.03.2017 r. (obroty Wn: [...] zł, obroty Ma: [...] zł, saldo końcowe Ma: [...] zł); 9) dokumenty dotyczące spłacanych rat pożyczek (potwierdzenia przelewów dokonanych w styczniu, lutym, marcu 2017 r., terminarze spłat pożyczek); 10) kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2017 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek jest częściowo zasadny. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Należy jeszcze podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, posiada nieruchomości, samochód, nie posiada oszczędności. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są świadczenia emerytalne jego i żony w wysokościach, odpowiednio – [...] zł i [...] zł miesięcznie oraz dochody z działalności gospodarczej skarżącego (szkoły) w wysokości [...] zł. Wskazano, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu i zaspokojeniem potrzeb życiowych dwóch osób zamykają się kwotą ok. [...] zł (wyżywienie, ubranie, gaz, woda, ścieki, odpady stałe, węgiel, drewno, telefony, internet). Wnioskodawca oświadczył, że żona ponosi także wydatki na leki i leczenie, na co przeznacza prawie całą emeryturę, jednakże na potwierdzenie tego wydatkowania nie przedłożył żadnych dokumentów. Uwzględniając powyższe, a także wysokość wpisu od skargi w sprawie niniejszej ([...] zł) oraz należne wpisy od skarg w pozostałych sprawach skarżącego zawisłych przed tutejszym Sądem (wpisy od trzech skarg wynoszą łącznie [...] zł), stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł. Rachunek matematyczny wskazuje bowiem, że skarżący jest w stanie ponieść ze swoich dochodów, po potrąceniu kosztów utrzymania oraz rat pożyczek, wskazaną kwotę, gdyż do dyspozycji pozostają mu środki pieniężne w wysokości ok. [...] zł (dochód [...] zł – [...] zł – [...] zł = [...] zł). Należy podkreślić, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Ponadto, jak zaznacza się w orzecznictwie instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie starszego referendarza skarżącego nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że posiada on stałe źródło relatywnie wysokich dochodów z tytułu otrzymywanych razem z małżonką emerytur i z działalności gospodarczej w łącznej kwocie [...] zł netto. Zdaniem rozpoznającego wniosek dochody w takiej wysokości są w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego strony, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy zatem za niezasadny. Konkludując, wydane rozstrzygnięcie uwzględnia ogólną sytuację materialną, bytową i rodzinną skarżącego, zabezpieczając gwarantowane mu Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.