I SA/Sz 376/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia W S A – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2008 r. wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej . z dnia [...], [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. p o s t a n a w i a: przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...] zł, w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący K. S., reprezentowany przez pełnomocnika, wraz ze skargą kasacyjną od wyroku WSA w S. z dnia 9 października 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 376/08, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ustalonego w kwocie 560 zł wskazując, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny ponieść powyższej kwoty. Z uzasadnienia wniosku, złożonego oświadczenia majątkowego, o stanie rodzinnym i dochodach oraz dodatkowych dokumentów przedłożonych z wnioskiem wynika, co następuje. K. S. gospodarstwo domowe prowadzi z żoną T. S., w ramach wspólnego majątku małżeńskiego posiadają dom o powierzchni 100 m kw w J. (adaptowany strych), garaże o pow. 40 m kw, i 33 m kw., pomieszczenia gospodarcze o pow. 196 m kw. (oddane synowi na potrzeby jego działalności gospodarczej), budynek mieszkalny w M. niewykończony, nie oddany do użytkowania o pow. 200 m kw., oraz mieszkanie w B. o pow. 100 m kw (oddane synowi R. S., który mieszka tam wraz z żoną i dziećmi i ponosi wszelkie koszty jego utrzymania). Dwuosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z emerytury T. S. w wysokości 1.578 zł brutto (1307 zł netto), skarżący obecnie nie pracuje, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w B. z 2.12.2008 r. k.- 258). Z nadesłanego odpisu rocznego wspólnego zeznania podatkowego T. S. i K. S. za 2007 r. wynika, że w poprzednim roku podatkowym skarżący nie uzyskał żadnego dochodu, zaś żona skarżącego zadeklarowała przychody (dochody) z emerytury w kwocie 17.785,68 zł, natomiast z wyciągu z rachunku bankowego z okresu od 2 września 2008 r. do 1 grudnia 2008 r. wynika, że na rachunku prowadzonym w "G" saldo końcowe operacji w tym okresie wyniosło 3120 zł, a na konto wpływały jedynie środki pieniężne w kwocie 1307,42 zł z tytułu emerytury. Do wniosku załączono również dowody wpłat kwoty ok. 90 zł na ubezpieczenie, fakturę VAT za energię elektryczną z okresu od sierpnia 2008 r. do października 2008 r. na kwotę 505,98 zł, dowód wpłaty opłaty za energię elektryczną kwoty 304 zł oraz wodę kwoty 30 zł, dowód wpłaty kwoty 284 zł tytułem łącznego zobowiązania pieniężnego. Skarżący oświadczył także, że zarówno on jak i jego rodzina nie korzystali nigdy z jakichkolwiek form pomocy społecznej i nie występowali o jej udzielenie w latach 2006-2008. Sąd uznał, co następuje Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej – p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy osób, które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw przed sądem. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z Budżetu Państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Na wstępie należy przypomnieć, iż w niniejszej sprawie K. S., na wcześniejszym etapie postępowania korzystał z dofinansowania kosztów sądowych przez Skarb Państwa. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/SZ 171/06, referendarz sądowy bowiem przyznał skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł i taką kwotę strona uiściła. W związku z tym, że sytuacja materialna skarżącego, jak wynika z aktualnie rozpoznawanego wniosku nie uległa od tamtej pory (tj. od połowy 2006 r.) zasadniczej zmianie – strona wykazuje, że nie podjęła nadal zatrudnienia (i nie zarejestrowała się w celu poszukiwania pracy jako osoba bezrobotna) z żoną utrzymują się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1300 zł – brak jest podstaw w chwili obecnej do dokonania odmiennej od dotychczasowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd, wobec tego uznał, że istnieją przesłanki do przyjęcia, że strona może partycypować w kosztach sądowych w części i będzie w stanie uiścić kwotę 250 zł tytułem częściowego wpisu od skargi kasacyjnej, stanowiącą bez mała połowę tego wpisu ustalonego w kwocie 560 zł, co jest konsekwencją wcześniej dokonanej oceny. Rodzina skarżącego posiada znaczny majątek w postaci ww. nieruchomości położonych w B., J., M., co stanowi zdaniem Sądu okoliczność pozwalającą odmówić zwolnienia od wpisu sądowego w pełnym zakresie. Należy bowiem podzielić pogląd utrwalony w orzecznictwie, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych (por. orzeczenie NSA z 20.10.2004 r., sygn. akt FZ 454/04). Ze względu na fakt korzystania nieodpłatnie z tego majątku przez dzieci skarżącego, w świetle wynikającego z przepisów prawa rodzinnego obowiązku wzajemnego wspierania się przez najbliższych członków rodziny i obowiązku alimentacyjnego, w niezmienionym w tym zakresie stanie faktycznym sprawy, nie sposób dokonać odmiennej oceny od wcześniejszej, a polegającej na przyjęciu, że skarżący w celu uiszczenia kosztów sądowych, w sytuacji gdyby nie był w stanie bez uszczerbku dla utrzymania samodzielnie zaoszczędzić kwoty 250 zł z budżetu domowego, może zwrócić się do dzieci o udzielenie w tym zakresie pomocy finansowej. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę uwzględnił również okoliczność, że żona skarżącego T. S. z tytułu wniesionej skargi kasacyjnej w swojej sprawie (sygn. akt I SA/Sz 353/08) obciążyła budżet domowy obowiązkiem uiszczenia wpisu od tej skargi w ten sam sposób obniżony do kwoty 250 zł. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.