I SA/Sz 384/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071, ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku H.S. o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że 5 listopada 2009r. (uzupełnienia wniosku z dnia 26 listopada 2009r., 3 grudnia 2009r. 10 grudnia 2009r.) H.S. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną, z powodu której ma trudności w opłacaniu bieżących składek ubezpieczeniowych i czynszu. Wskazał, że nie posiada środków finansowych na remont samochodu stanowiącego jego narzędzie pracy, ani nie ma oszczędności. Nadto, że będąc osobą bezrobotną żyje w niedostatku, co pogorszyło jego stan zdrowia. Podał, że korzystał ze świadczeń opieki społecznej, zaś w stosunku do niego prowadzona jest egzekucja sądowa z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W ubiegłym roku zmarła jego matka, z którą wcześniej zamieszkiwał. Do wniosku dołączył liczne dokumenty dotyczące jego sytuacji finansowej oraz zdrowotnej, szczegółowo opisane w decyzji. Organ wskazał treść art. 28 ust. 1-3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585), a także § 3 rozporządzenia Ministra gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowita nieściągalność. Zakład wskazał, że w stosunku do należności z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Według organu z akt wynika, że Strona posiada majątek umożliwiający zaspokojenie roszczeń ZUS. Organ ustalił, że Strona posiada własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego, prowadzi działalność gospodarczą, choć nie osiąga z niej dochodów, ma zadłużenie z tytułu opłat czynszowych i za energie elektryczną, korzystała z różnych form opieki społecznej. Organ analizując powyższe dane, stwierdził, że Strona nie znajduje się w sytuacji szczególnej, która uzasadniałaby umorzenie składek w oparciu o przepisy w/w rozporządzenia. Organ wskazał, że Strona nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie jest osobą uznaną za niezdolną do pracy, ani nie musi sprawować opieki nad przewlekle chorym członku rodziny. Według organu, niski dochód z działalności gospodarczej nie stanowi przesłanki do umorzenia należności, gdy dłużnik posiada majątek z którego możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS. H.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję. Skarżący wskazał, że w/w decyzja jest dla niego krzywdząca, nie uchyla się od opłat, lecz z uwagi na nadzwyczajne okoliczności w których się znalazł nie może ich uregulować. Strona dołączyła do skargi szereg pism kierowanych do różnych organów oraz kserokopii wycinków prasowych. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie Skarżący oświadczył, że nie składał wniosku o umorzenie należności, bowiem chodziło mu o prawidłowość ustalenia wymiaru składek przez ZUS. Złożył swoje stanowisko na piśmie. Po okazaniu Stronie wniosku z dnia 5 listopada 2009r. (k. 7-6 akt administracyjnych), Skarżący oświadczył, że pismo to sporządziła osoba, która miała mu pomóc w sprawie z ZUS-em i on tego pisma nie doczytał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga nie jest zasadna. Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej Ppsa, zajmuje się sprawami sądowoadministracyjnymi. Zakres sądowej kontroli administracji publicznej określa art. 3 Ppsa, gdzie w § 3 tego przepisu podano, ze sąd administracyjny orzeka w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrole i stosują środki określone w tych przepisach. Zgodnie z art. 83 ust. 1. ustawy o systemie świadczeń społecznych, ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Do kompetencji sądu administracyjnego, Ustawodawca przekazał jedynie sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 w/w ustawy, tj. rozpoznawanie skarg na decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W pozostałych sprawach zgodnie z art. 83 ust.2 w/w ustawy- właściwy jest sąd cywilny. Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie mógł zająć się kwestią związaną z ustaleniem wymiaru składek ubezpieczeniowych, bowiem należy to do właściwości innego sądu. Postępowanie związane z ustaleniem wymiaru składek toczy się na podstawie innych przepisów. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wpłynęła skarga H.S. na decyzję odmawiającą mu umorzenia należności składek na ubezpieczenie społeczne. Sprawa ta została wywołana wnioskiem Strony z dnia 5 listopada 2009r.i Skarżący został zawiadomiony przez Organ pismem z dnia 18 listopada 2009r. (k. 11 akt adm.) o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Treść tego wniosku wyznaczyła zakres sprawy, tj. kwestię umorzenia przedmiotowych należności i w tym zakresie organ badał sprawę pod kątem przepisów prawa dotyczących umarzania należności i wydał zaskarżona decyzję. Zatem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zobowiązany był zbadać skargę Strony na zaskarżoną przez Nią decyzję organu. O tym że skarga Strony dotyczyła tej decyzji, świadczyć może Jej wniosek zawarty w skardze o uchylenie w całości decyzji ZUS z dnia 8 marca 2009r. ( str. 1 skargi). Okoliczność, że Skarżący sam nie napisał tego wniosku i że wniosek ten nie obejmuje istoty sprawy, o którą mu chodziło (tj. prawidłowy wymiar składek ubezpieczeniowych), pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny. Wskazać należy, że Strona podpisała wniosek o umorzenie składek z dnia 5 listopada 2009r., do niej też kierowane były w toku postępowania administracyjnego pisma organu oraz podjęte przez organem decyzje, które Skarżący otrzymał. W toku postępowania przed organ Strona nie wycofała przedmiotowego wniosku, ani nie zmodyfikowała jego treści poprzez sprecyzowanie, że według Niej, organ nieprawidłowo ustalił wymiar składek ubezpieczeniowych. Jak już wyżej wskazano, wobec wszczęcia przez organ na skutek wniosku Strony postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zobowiązany był rozpoznać skargę Strony złożoną na zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest bowiem stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, jak również ustalenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 Ppsa). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z takich przesłanek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – zwanej dalej: u.p.s.u. - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie ze wskazanym wyżej ust. 3a, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b omawianego artykułu ustawy, upoważniono ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W zaskarżonej decyzji zasadnie wskazano, że w sytuacji Skarżącego nie wystąpiła żadna ww. okoliczność, oznaczająca całkowitą nieściągalność należności ZUS, wobec czego organ analizował możliwość umorzenia takich należności na podstawie przepisów (wydanego na podstawie powyższego upoważnienia ustawowego) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności". Według Sądu, organ w zaskarżonej decyzji powołał wszystkie dowody jakie skarżący przedstawił do akt sprawy na poparcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek – również pod kątem przepisu § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Dokonując zatem oceny podjętego przez organ rozstrzygnięcia, wydanego na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd uznał, że stanowisko organu o odmowie umorzenia należności składkowych skarżącego, także przy rozważeniu przesłanek z cytowanego § 3 ust. 1 rozporządzenia, również nie narusza prawa. W zaskarżonej decyzji poddano bowiem analizie, zarówno dochody uzyskiwane przez Skarżącego, jak i ponoszone wydatki, oraz zaległości w opłatach czynszowych i opłatach za energię, co pozwoliło na ustalenie, że Strona posiada majątek, z którego mogą być zaspokojone roszczenia ZUS-u. Taka ocena nie narusza zasad wiedzy ani doświadczenia życiowego. Wyjaśnić przy tym należy, że Sąd dokonuje oceny legalności zaskarżonej decyzji, uwzględniając stan faktyczny istniejący w dacie wydawania tej decyzji. Wskazać należy, iż decyzję o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek może być podjęta tylko w wypadkach określonych przepisami prawa, bowiem umorzenie składek stanowi wyjątek od zasady opłacania ich przez płatnika (przedsiębiorcę). Decyzja o umorzeniu zaległych składek ma charakter uznaniowy ("Zakład może umorzyć należności ..."), co oznacza, że rozstrzygnięcie takie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat przesłanek koniecznych do umorzenia, przy czym ZUS musi również uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zasadnie też organ zauważył w decyzji, że niewywiązywanie się płatnika z ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne powoduje powstanie po stronie ZUS wierzytelności oraz obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia takich należności - środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są bowiem w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Wobec faktu, iż decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, gdy istnieje ważny interes osoby zobowiązanej (o czym mowa w przepisach rozporządzenia), ZUS nie jest obowiązany do umorzenia zaległości. Odmowie umorzenia przedmiotowych zaległości Skarżącego, opartej o ustalenie organu, że posiada majątek, z którego możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS-u, nie można więc zarzucić dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bądź naruszenia przepisów prawa materialnego. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi, nie stwierdzając przy tym, by zarzuty w niej podniesione zasadnie podważały trafność ustaleń i ocen dokonanych przez organ, Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 Ppsa.